Te veel kin­de­ren wach­ten op hulp, ka­bi­net grijpt in

Het ka­bi­net er­kent dat de de­cen­tra­li­sa­tie van de jeugd­zorg niet goed heeft ge­werkt en wil ge­meen­ten tot sa­men­wer­king dwin­gen.

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina - Door on­ze re­dac­teu­ren Pim van den Dool en An­ne-Mar­tijn van der Kaaden In­ter­view Hu­go de Jon­ge

Het ka­bi­net grijpt in bij de jeugd­zorg. Ruim vier jaar na­dat de ver­ant­woor­de­lijk­heid voor jeugd­hulp, jeugd­be­scher­ming en jeugd­re­clas­se­ring aan de ge­meen­ten werd over­ge­dra­gen, ziet het Rijk zich ge­nood­zaakt om het jeugd­zorg­stel­sel op­nieuw te her­zien.

Het ka­bi­net er­kent dat te veel kin­de­ren niet op tijd hulp krij­gen en wil meer re­gi­o­na­le sa­men­wer­king af­dwin­gen door de jeugd­zorg an­ders in te rich­ten. Dat schrij­ven de mi­nis­ters Hu­go de Jon­ge (Volks­ge­zond­heid, CDA) en San­der Dek­ker (Rechts­be­scher­ming, VVD) don­der­dag­avond in een brief aan de Twee­de Ka­mer.

Het ka­bi­net vindt het te ver gaan om te zeg­gen dat de de­cen­tra­li­sa­tie is mis­lukt. „Dat doet geen recht aan wat er al­le­maal be­reikt is”, zegt mi­nis­ter Hu­go de Jon­ge in een in­ter­view met NRC. Hij wijst op het feit dat er nu meer jon­ge­ren in beeld zijn en dat het aan­tal plaat­sin­gen in de ge­slo­ten jeugd­zorg is ge­daald. „Maar ik zou niet dur­ven zeg­gen dat het goed gaat. Het gaat na­me­lijk niet goed”, zegt de mi­nis­ter.

De Jon­ge geeft toe dat de be­zui­ni­ging waar­mee de over­dracht van ta­ken naar de ge­meen­ten ge­paard ging, niet han­dig is ge­weest. „Het heeft de uit­voe­ring be­moei­lijkt en mis­schien wel ver­traagd”.

In­spec­tie­rap­port

De nood­zaak van de nieu­we in­greep in het stel­sel wordt on­der­streept door een rap­port van de In­spec­ties Ge­zond­heids­zorg en Jeugd en Jus­ti­tie en Vei­lig­heid, dat even­eens don­der­dag aan de Twee­de Ka­mer is ge­stuurd. De in­spec­ties con­sta­te­ren dat hulp voor jon­ge­ren en ge­zin­nen met de meest com­plexe en zwa­re pro­ble­ma­tiek nu „niet” of „niet tij­dig” be­schik­baar is. Kwets­ba­re kin­de­ren ko­men te­recht op ach­ter­een­vol­gen­de wacht­lijs­ten, de ge­vol­gen hier­van zijn vol­gens de in­spec­ties „zeer ern­stig”. „Kin­de­ren blij­ven lan­ger in on­vei­li­ge si­tu­a­ties en ra­ken meer be­scha­digd, waar­door pro­ble­ma­tiek ver­er­gert.”

De maat­re­ge­len die jeugd­zorg­in­stel­lin­gen, het Rijk en de ge­meen­ten tot nu toe heb­ben ge­no­men, los­sen de pro­ble­men niet op, schrij­ven de in­spec­ties. Be­lang­rij­ke re­den hier­voor is dat er te wei­nig men­sen zijn die het werk kun­nen en wil­len uit­voe­ren. Het per­so­neels­ver­loop is groot, even­als het ver­zuim. In­stel­lin­gen kun­nen de be­no­dig­de zorg niet al­tijd le­ve­ren. Uit nieuw on­der­zoek van ac­coun­tants­kan­toor EY blijkt dat de fi­nan­ci­ë­le si­tu­a­tie van vier op de tien jeugd­zorg­aan­bie­ders „hoog ri­si­co­vol” is.

Het ka­bi­net wil de jeugd­zorg „be­ter or­de­nen” en ge­meen­ten en aan­bie­ders tot sa­men­wer­king dwin­gen. De ver­wach­ting is dat ge­meen­ten zo kun­nen be­spa­ren op de in­koop van zorg en dat de ad­mi­ni­stra­tie­ve las­ten zul­len af­ne­men. De ma­nier waar­op de sa­men­wer­king tus­sen ge­meen­ten in de 42 jeugd­zorg­re­gio’s nu is ge­or­ga­ni­seerd, is te vrij­blij­vend, vin­den de mi­nis­ters De Jon­ge en Dek­ker. Het feit dat vrij­wel ie­de­re ge­meen­te met een an­der ver­ant­woor­dings­sys­teem werkt, heeft ge­leid tot veel bu­reau­cra­tie en frus­tra­tie bij jeugd­zorg­me­de­wer­kers.

Door de Jeugd­wet te wij­zi­gen, wil­len de mi­nis­ters be­ter af­ba­ke­nen op welk ni­veau jeugd­zorg wordt ge­or­ga­ni­seerd. Zo moe­ten bij­voor­beeld de pleeg­zorg, ge­slo­ten jeugd­zorg en spe­ci­a­lis­ti­sche ano­rexi­a­zorg voort­aan in re­gio’s wor­den ge­re­geld. „Dat moet je als ge­meen­te niet zelf wil­len doen”, zegt De Jon­ge.

Eer­lij­ke ta­rie­ven

De mi­nis­ters wil­len ook dat er in de jeugd­zorg re­gels ko­men voor „re­ë­le prij­zen”. Ge­meen­ten han­te­ren nu soms ta­rie­ven die voor aan­bie­ders niet kos­ten­dek­kend zijn.

De Jon­ge wil geen lan­de­lij­ke ta­rie­ven, daar­voor is de jeugd­zorg „te veel­vor­mig”. Wel wil hij ge­meen­ten ver­plich­ten te vol­doen aan een aan­tal voor­waar­den – wor­den bij­voor­beeld CAO-af­spra­ken in­ge­wil­ligd? En kan er scho­ling van wor­den be­taald? Daar­naast moet in con­trac­ten tus­sen aan­bie­ders en ge­meen­ten ko­men te staan dat de ta­rie­ven elk jaar mee­stij­gen met de loon- en prijs­ont­wik­ke­ling.

Veel ge­meen­ten kam­pen mo­men­teel met te­kor­ten op hun jeugd­zorg­be­gro­ting. Het ka­bi­net maak­te dit voor­jaar be­kend dat er tot en met 2021 een mil­jard eu­ro ex­tra naar de jeugd­zorg gaat. Ge­meen­ten zeg­gen dat er meer geld no­dig is. Dat komt er voor­lo­pig niet: het ka­bi­net gaat vol­gend jaar eerst on­der­zoe­ken of er struc­tu­reel geld bij moet. De Jon­ge denkt dat ge­meen­ten hun geld nu niet al­tijd ef­fec­tief be­ste­den en dat daar nog „veel winst te be­ha­len is”.

Om ze­ven uur zat Hu­go de Jon­ge don­der­dag­och­tend aan het ont­bijt in een Nij­mee­g­se jeugd­zorg­in­stel­ling. Zo­als wel va­ker was de mi­nis­ter van Volks­ge­zond­heid op werk­be­zoek. Dit keer was hij er voor het eerst ook blij­ven sla­pen. „Ik had de ka­mer die wordt vrij­ge­hou­den voor een cri­sis­plaat­sing”, ver­telt hij na af­loop. De Jon­ge hoor­de van de jon­ge­ren waar­om ze er zit­ten, wat hen be­zig­houdt.

Als CDA-wet­hou­der in Rot­ter­dam maak­te hij vier jaar ge­le­den de ‘de­cen­tra­li­sa­tie’ mee van de jeugd­zorg, waar­bij de ta­ken van de over­heid wer­den over­ge­he­veld naar de ge­meen­ten. Dat was toen hard no­dig, zegt De Jon­ge. „Ie­der­een was een beet­je ver­ant­woor­de­lijk, en dus was nie­mand ver­ant­woor­de­lijk.” Nu moet hij als mi­nis­ter van Volks­ge­zond­heid con­sta­te­ren dat de her­vor­ming van toen niet goed werkt. Don­der­dag­avond stuur­de hij sa­men met mi­nis­ter San­der Dek­ker (Rechts­be­scher­ming, VVD) een brief aan de Twee­de Ka­mer waar­in hij on­der meer aan­kon­digt de or­ga­ni­sa­tie van de jeugd­zorg te wil­len ver­be­te­ren door ge­meen­ten ver­plicht te la­ten sa­men­wer­ken.

Bij­na geen en­ke­le ge­meen­te komt uit met de be­gro­ting. Jeugd­zor­gor­ga­ni­sa­ties heb­ben fi­nan­ci­ë­le pro­ble­men, per­so­neel loopt weg. U stelt dat de be­lof­ten van de

Jeugd­wet „on­vol­doen­de zijn in­ge­lost”. Is dat niet zacht uit­ge­drukt?

„Nee, we moe­ten het ook niet te som­ber zien. We heb­ben nu veel meer kin­de­ren in beeld die jeugd­zorg no­dig heb­ben. Het aan­tal plaat­sin­gen in ge­slo­ten jeugd­zorg is sterk af­ge­no­men, het aan­tal kin­de­ren dat jeugd­hulp krijgt in het ei­gen net­werk, ge­woon thuis dus, is enorm ge­groeid. Dan kun je wel zeg­gen: er is veel ten goe­de ver­an­derd. Dat laat on­ver­let dat ik niet durf te zeg­gen: het gaat goed. Dat is na­me­lijk niet zo. We moe­ten die be­lof­te van de de­cen­tra­li­sa­tie be­ter in­los­sen.”

Te­ge­lij­ker­tijd be­zui­ni­gen heeft de trans­for­ma­tie op zijn minst be­moei­lijkt, en mis­schien wel ver­traagd

Vol­gens de in­spec­ties krij­gen de meest kwets­ba­re kin­de­ren geen hulp van­we­ge lan­ge wacht­lijs­ten. Is de de­cen­tra­li­sa­tie om die re­den niet mis­lukt?

„Dat zijn veel te gro­te woor­den die geen recht doen aan wat er wel is be­reikt. De wacht­tij­den zijn zor­ge­lijk, ze­ker als het gaat om de jeugd­be­scher­ming. In si­tu­a­ties waar­bij de rech­ter heeft be­paald dat er hulp moet ko­men bin­nen een ge­zin, kun­nen we ons geen wacht­lijst ver­oor­lo­ven. Daar moe­ten we dus van­af.”

De de­cen­tra­li­sa­tie ging ge­paard met een be­zui­ni­ging van 15 pro­cent. Was dat een fout?

„Daar­van moet ik op z’n minst zeg­gen dat het de trans­for­ma­tie heeft be­moei­lijkt en mis­schien wel ver­traagd. We heb­ben dit voor­jaar na­tuur­lijk fors ex­tra geld be­schik­baar ge­steld. Maar ook als ik er nóg een mil­jard bij zou doen – wat ik niet ga mee­ma­ken – zul­len be­paal­de pro­ble­men niet ver­dwij­nen. Al­leen meer geld is niet de op­los­sing.”

Wat dan wel?

„Een flink deel van het geld lekt weg en gaat op aan het co­ör­di­ne­ren van de zorg. Ge­meen­ten heb­ben ge­dacht: nu wij ver­ant­woor­de­lijk zijn, gaan we ook ei­sen stel­len. Al die ei­sen kwa­men bij de me­de­wer­kers in de jeugd­zorg te­recht. Als we hen wil­len ver­los­sen van bu­reau­cra­tie, moe­ten we een be­te­re or­de­ning aan­bren­gen. Op welk ni­veau re­gel je de zorg?”

Betwij­felt u of ge­meen­ten hun geld ef­fi­ci­ënt be­ste­den?

„Ja. Ik denk dat er veel winst te boe­ken is. Ik hoor van ge­meen­ten die tijd­schrij­ven heb­ben in­ge­voerd. Jeugd­zorg­me­de­wer­kers moe­ten dan ie­de­re han­de­ling ver­ant­woor­den. Waar ze met kin­de­ren be­zig had­den kun­nen zijn, zijn ze be­zig met pa­pier. Kap er­mee. Na­tuur­lijk moet je grip krij­gen op je uit­ga­ven, maar schrap re­gels. De mees­te re­gels moe­ten van nie­mand, ze zijn er ge­woon.”

U wilt ge­meen­ten dwin­gen tot sa­men­wer­king. Wat moe­ten ze doen?

„Een aan­tal soor­ten jeugd­zorg, zo­als de pleeg­zorg en de ge­slo­ten jeugd­zorg, moet je als ge­meen­te niet zelf wil­len or­ga­ni­se­ren. Als ge­meen­ten daar bin­nen een re­gio af­spra­ken over ma­ken, zorgt dat voor rust bij de aan­bie­ders, die dan nog maar één op­dracht­ge­ver heb­ben. ”

Hoe wordt de jeugd­zorg be­ter van de­ze maat­re­ge­len?

„Stel­sels en wet­ten ver­le­nen geen zorg, dat doen men­sen. Als we be­ter dui­de­lijk ma­ken wie waar­voor ver­ant­woor­de­lijk is, we­ten in­stel­lin­gen en me­de­wer­kers bij wie ze te­recht kun­nen met vra­gen over ad­mi­ni­stra­tie­ve las­ten of zor­gen over de fi­nan­cie­ring. Dat moet lei­den tot meer rust.”

U wilt ook ho­ge­re, eer­lij­ke ta­rie­ven. Hoe gaat u dat doen?

„De ta­rie­ven die ge­meen­ten be­ta­len, zijn voor in­stel­lin­gen nu soms niet kos­ten­dek­kend. Dat is on­der­mij­nend voor de kwa­li­teit. De jeugd­zorg is te veel­vor­mig voor één lan­de­lijk ta­rief. Maar we wil­len dat in de ta­rie­ven ver­plicht geld zit voor een aan­tal za­ken, zo­als scho­ling. Ook moet het ta­rief ie­der jaar mee stij­gen met de in­fla­tie.”

Is er niet ge­woon te veel jeugd­zorg? In som­mi­ge ge­meen­ten krijgt één op de tien jon­ge­ren een vorm van hulp.

„Dat is erg veel, in­ter­na­ti­o­naal is het ex­treem veel. Soms zijn we van re­gu­lie­re op­voed­vra­gen jeugd­zorg­vra­gen aan het ma­ken. Als het no­dig is wet­te­lij­ke be­per­kin­gen op te leg­gen, vind ik dat pri­ma. Ik zie soms the­ra­pie met paar­den ver­goed wor­den, waar­om zou je dat doen? En er krij­gen te­gen­woor­dig meer kin­de­ren dys­lexie­zorg dan er dys­lexie voor­komt.”

Hu­go de Jon­ge aan het ont­bijt in een Nij­mee­g­se jeugd­zorg­in­stel­ling.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.