‘We want Bouta!’ gil­len zijn aan­han­gers

Pre­si­dent Bou­ter­se werd bij aan­komst in Su­ri­na­me als held ont­van­gen. Over zijn ver­oor­de­ling liet hij wei­nig los.

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina - Door on­ze cor­res­pon­dent Ni­na Jur­na

‘Mi lob’ unu! Ik hou van jul­lie!” Vol­le­dig in het zwart ge­kleed spreekt de Su­ri­naam­se pre­si­dent De­si Bou­ter­se (74) zon­dag­och­tend rond vier uur lo­ka­le tijd zijn jui­chen­de aan­han­gers toe. Hij staat op een ge­ïm­pro­vi­seerd po­di­um bij het po­pu­lai­re ont­span­nings­oord Co­la­kreek, twee ki­lo­me­ter van de lucht­ha­ven waar hij vlak daar­voor is ge­land na een staats­be­zoek aan Chi­na. Om hem heen par­tij­bon­zen van zijn po­li­tie­ke par­tij NDP en uit­bun­di­ge aan­han­gers die hem wil­len aan­ra­ken.

Bou­ter­se om­helst men­sen en spreekt het pu­bliek, dat ge­huld is in de par­tij­kleu­ren, in het Sra­na­n­ton­go toe. Dat hier een pre­si­dent staat die twee da­gen eer­der door de Krijgs­raad tot twin­tig jaar cel­straf ver­oor­deeld is we­gens zijn be­trok­ken­heid bij de De­cem­ber­moor­den uit 1982, valt uit niets op te ma­ken. Vol­gens de recht­bank be­sloot Bou­ter­se, die in 1982 be­vel­heb­ber van het le­ger was, vijf­tien po­li­tie­ke te­gen­stan­ders te „eli­mi­ne­ren”, met als doel „de macht te be­hou­den”. Op zijn aan­han­gers lijkt het von­nis wei­nig in­druk te ma­ken.

Bij zijn aan­komst wordt Bou­ter­se als een held ont­van­gen. En zo­als va­ker tij­dens mas­sa­bij­een­kom­sten ge­draagt hij zich als een pop­ster. „Ze wil­len mij en de NDP po­li­tiek uit­scha­ke­len en dat heeft al­le­maal te ma­ken met de ver­kie­zin­gen van vol­gend jaar 25 mei, die wij gaan win­nen”, houdt Bou­ter­se zijn aan­han­gers voor.

‘Ze’, dat zijn de po­li­tie­ke te­gen­stan­ders, maar ook Ne­der­land, dat vol­gens de NDP over­al ach­ter zit. Dat pre­mier Mark Rut­te vrij­dag al met een ver­kla­ring kwam – ter­wijl de Krijgs­raad in Paramaribo nog be­zig was het von­nis voor te le­zen – is vol­gens de NDP een te­ken dat de voor­ma­li­ge ko­lo­ni­sa­tor nog al­tijd de touw­tjes in han­den heeft in Su­ri­na­me.

‘Kijk naar Ne­der­land’

„Bou­ter­se is de eni­ge ech­te re­vo­lu­ti­o­nai­re lei­der die we hier in Su­ri­na­me sinds de sla­ver­nij heb­ben ge­had”, zegt een man die in het pu­bliek staat met een NDP-vlag in zijn han­den. „Voor mij hoeft een lei­der geen scho­ne vin­gers te heb­ben, dat is een il­lu­sie. Kijk naar Ne­der­land, een land dat nog vaak ons re­fe­ren­tie­ka­der is. Men­sen als ad­mi­raal De Ruy­ter, Piet Hein, Ka­rel de Gro­te, dat zijn hun hel­den maar het wa­ren al­le­maal vie­ze­ri­ken.”

Sa­men met een paar dui­zend an­de­re aan­han­gers is de man uren eer­der met door de NDP in­ge­zet­te bus­sen van­af Paramaribo naar de lucht­ha­ven ge­re­den om Bou­ter­se te ont­ha­len. „We want Bouta!” gil­len de men­sen. Er wordt mu­ziek ge­maakt, men­sen zwaai­en met vlag­gen, en zijn ge­huld in tra­di­ti­o­ne­le kle­ding, ‘One Lo­ve’ van Bob Mar­ley klinkt.

Wan­neer Bou­ter­se en zijn de­le­ga­tie te­gen half twee lan­den, ver­plaatst het spek­ta­kel zich naar Co­la­kreek. De druk­te rond­om de lucht­ha­ven is enorm, de lan­ding van een lijn­vlucht uit Bra­zi­lië rond het­zelf­de tijd­stip wordt met twee uur uit­ge­steld.

„Dat de men­sen de tijd heb­ben ge­no­men om op dit vroe­ge tijd­stip de ont­be­ring te trot­se­ren om mij op te ha­len, doet me wat. Ik denk niet dat een an­de­re po­li­tie­ke par­tij dat voor el­kaar krijgt”, zegt Bou­ter­se la­ter. Hij gaat uit­ge­breid in op zijn staats­be­zoek aan Chi­na: de suc­ces­sen die daar zijn be­haald, de nieu­we le­nin­gen die zijn af­ge­slo­ten. „Daar draait al­les om bu­si­ness en ze vra­gen zich daar echt af waar wij ons hier druk over ma­ken.”

Over zijn ver­oor­de­ling laat hij wei­nig los. „Het is een tik-tak po­li­tiek spel­le­tje. Je moet we­ten hoe je het spel mee speelt, in de plooi blij­ven en de wet en re­gels in de ga­ten hou­den. Maar we ko­men nog met een ge­past ant­woord. We we­ten al wie er nu hard ‘hoe­ra’ roe­pen [...]. Al­les draait om de ver­kie­zin­gen.”

Spoed­bij­een­komst

Eer­der ver­klaar­de Ra­mon Abra­hams, de mach­ti­ge vi­ce­voor­zit­ter van de NDP, al dat de ver­oor­de­ling van Bou­ter­se een „a-na­ti­o­na­le” daad is – in het pa­tri­ot­ti­sche Su­ri­na­me een zwa­re aan­tij­ging – en dat niet ge­ac­cep­teerd kan wor­den dat „men­sen zijn ge­ko­men om de in­te­gri­teit van de pre­si­dent en de NDP aan te tas­ten”. „Laat ons niet dwin­gen din­gen te doen die we niet wil­len doen”, zei Abra­hams vrij­dag­avond drei­gend.

Zon­dag­avond stond een be­raad ge­pland tus­sen Bou­ter­se en zijn ad­vi­seurs. Bou­ter­se liet zijn aan­han­gers we­ten dat ver­volgstap­pen zou­den wor­den be­spro­ken, waar­na dui­de­lijk moet wor­den wat er de ko­men­de tijd gaat ge­beu­ren. Vol­gen­de week wor­den de De­cem­ber­moor­den her­dacht.

In Su­ri­na­me is de zit­ten­de pre­si­dent ver­oor­deeld tot twin­tig jaar cel, maar hij loopt voor­lo­pig nog vrij rond. Ze­ven vra­gen over hoe nu ver­der.

1 Is er kans dat Bou­ter­se wordt op­ge­pakt?

Niet nu. Er kan bin­nen veer­tien da­gen ho­ger be­roep wor­den aan­ge­te­kend. Bou­ter­ses ad­vo­caat, Ir­vin Kan­hai, heeft aan­ge­kon­digd dat te doen. En Bou­ter­se be­ves­tig­de dat na te­rug­keer uit Chi­na. De Krijgs­raad heeft bo­ven­dien geen ge­van­gen­ne­ming ge­last. Vi­ce­pre­si­dent Ash­win Ad­hin zei vrij­dag­avond op een in­der­haast be­leg­de bij­een­komst van Bou­ter­ses par­tij NDP: „Het ver­de­re pro­ces kan één jaar of mis­schien wel tien jaar du­ren. Wat ons be­treft zal het von­nis nooit rechts­kracht heb­ben. We heb­ben genoeg rechts­mid­de­len om bin­nen de rechts­staat te han­de­len.”

2 Hoe re­a­geert zijn par­tij?

Di­rect na het von­nis re­a­geer­de NDPon­der­voor­zit­ter Ra­mon Abra­hams nog bij­na ti­mi­de. De ver­oor­de­ling was „als een be­hoor­lij­ke klap over­ge­ko­men” en op za­ken rond het func­ti­o­ne­ren van de pre­si­dent wil­de hij „niet voor­uit­lo­pen”. En­ke­le uren la­ter, na de vrij­dag­avond be­leg­de NDP­ka­der­ver­ga­de­ring, noem­de Abra­hams het von­nis een „a-na­ti­o­na­le daad” en een „re­gel­rech­te po­li­tie­ke aan­val”. Het is vol­gens hem niet te ac­cep­te­ren „dat men­sen zijn ge­ko­men aan de in­te­gri­teit van de pre­si­dent en de NDP”. Drei­gend voeg­de hij er­aan toe: „Laat men ons niet dwin­gen din­gen te doen die wij niet wil­len doen.”

3 Kan Bou­ter­se pre­si­dent blij­ven?

Vol­gens de Su­ri­naam­se ju­rist Ge­rold Se­w­cha­ran, voor­zit­ter van de Stich­ting ter Ver­ste­vi­ging van de De­mo­cra­tie van Su­ri­na­me, is „de staats­rech­te­lij­ke le­gi­ti­mi­teit van de in­vul­ling van het pre­si­dent­schap door Bou­ter­se door dit von­nis met in­gang van he­den vol­le­dig en di­rect ko­men weg te val­len”. Hij wijst op nieuws­si­te Star­nieuws op grond­wets­ar­ti­kel 92. Hie­rin staat dat per­so­nen die pre­si­dent wil­len wor­den geen han­de­lin­gen ver­richt mo­gen heb­ben die strij­dig zijn met de grond­wet. Bou­ter­se han­del­de vol­gens Se­w­cha­ran in strijd met grond­wets­ar­ti­kel 14, dat het recht op le­ven be­schermt.

De ad­vo­caat meent zelfs dat het

Su­ri­naam­se par­le­ment moet over­gaan tot af­zet­ting van de pre­si­dent als hij niet zelf op­stapt. Dit on­ge­acht het feit dat nog ho­ger be­roep mo­ge­lijk is. De ar­gu­men­ten van Se­w­cha­ran wer­den al in 2010 ge­bruikt (door on­der meer de Su­ri­naam­se men­sen­rech­ten­or­ga­ni­sa­tie OGV) toen Bou­ter­se door het par­le­ment tot pre­si­dent werd ge­ko­zen. Su­ri­na­me heeft nog al­tijd geen Con­sti­tu­ti­o­neel Hof (waar­in de grond­wet wel voor­ziet) dat be­slui­ten grond­wet­te­lijk kan toet­sen. Ze­ker de NDP zal zich ook nu niets van grond­wet­te­lij­ke ar­gu­men­ten aan­trek­ken. De par­tij toont zich een ge­slo­ten front, in elk ge­val te­gen­over de bui­ten­we­reld.

Geen van de an­de­re in het par­le­ment ver­te­gen­woor­dig­de par­tij­en rep­pen in hun re­ac­ties over ‘af­tre­den’ – met uit­zon­de­ring van de klei­ne par­tij voor De­mo­cra­tie en Ont­wik­ke­ling in Een­heid (DOE). De gro­te­re op­po­si­tie­par­tij­en VHP en NPS (vóór 2010 in de re­ge­ring) be­perk­ten zich in hun schrif­te­lij­ke re­ac­tie tot op­roe­pen het von­nis te res­pec­te­ren, en de rechts­staat niet te ver­zwak­ken of te on­der­mij­nen. Naar ver­luidt wil­len de­ze par­tij­en geen tri­om­fa­lis­me la­ten door­klin­ken.

4 Wat is de rol van de pu­blie­ke opi­nie, met de ver­kie­zin­gen in mei 2020 in aan­tocht?

Dat de NDP met­een de aan­hang be­gon te mo­bi­li­se­ren en op­riep Bou­ter­se bij te­rug­keer uit Chi­na op het vlieg­veld warm te ont­ha­len, laat zien dat de pu­blie­ke opi­nie erg be­lang­rijk is. In­ge­wij­den zeg­gen dat men zich in de NDP, die nu een nip­te ab­so­lu­te meer­der­heid heeft, zor­gen maakt over de ver­kie­zin­gen.

Vol­gens een pei­ling uit april 2019, in Paramaribo door pei­ling­bu­reau IDOS, staat de NDP op fors ver­lies ten op­zich­te van 2015. Sail­lant is de pei­ling in het dicht­be­volk­te di­s­trict Wanica: 65 pro­cent on­der­schreef daar de stel­ling dat pre­si­dent Bou­ter­se „zelf het pro­bleem is”. Voor­al het wan­be­leid, de ver­ar­ming en cor­rup­tie lei­den tot on­vre­de.

Het is ech­ter de vraag of het von­nis daar veel aan ver­an­dert. De ner­vo­si­teit bij de NDP zal in elk ge­val niet min­der wor­den. Op so­ci­a­le me­dia wordt, veel­al ano­niem, flink uit­ge­haald naar de pre­si­dent, maar dat ge­beurt al lan­ger. Er cir­cu­le­ren ook spot­pren­ten, zo­als die wel­ke in­speelt op het sen­ti­ment dat Chi­na te veel in­vloed krijgt in Su­ri­na­me. Daar­op zegt

Bou­ter­se te­gen de Chi­ne­se pre­si­dent Xi: „Als ik Su­ri­na­me aan je geef, kan ik dan in Chi­na blij­ven?” Xi: „Eh… Dat is al van mij!”

5 Wel­ke ju­ri­di­sche mo­ge­lijk­he­den zijn er naast een ho­ger be­roep?

Bou­ter­ses ad­vo­caat zei dat hij ook ‘ver­zet’ in­stelt te­gen het von­nis. Dat kan bij een ver­oor­de­ling van een per­soon die nooit op een zit­ting ver­scheen, om­dat de­ze dan on­vol­doen­de is ge­ïn­for­meerd. Vol­gens ju­rist Se­w­cha­ran moet Bou­ter­se dan als­nog bin­nen twee maan­den wor­den ge­dag­vaard. Het lijkt er niet op dat dit veel zal uit­ha­len. Vi­ce­pre­si­dent Ad­hin zei vrij­dag dat am­nes­tie en gra­tie pas aan de or­de ko­men als ho­ger be­roep niets op­le­vert.

6 Speelt de fac­tor tijd een rol, met na­me met het oog op de ver­kie­zin­gen van 2020?

De tijd werkt al­leen in Bou­ter­ses voor­deel als hij in 2020 voor vijf jaar tot pre­si­dent wordt her­ko­zen. Er­van uit­gaan­de dat het ho­ger be­roep in die pe­ri­o­de wordt af­ge­han­deld, kan de pre­si­dent vol­gens grond­wets­ar­ti­kel 109 gra­tie ver­le­nen – in dit ge­val aan zich­zelf. Ad­der on­der het gras: dit kan al­leen „na het ad­vies te heb­ben in­ge­won­nen van de rech­ter die het von­nis heeft ge­we­zen”. Maar er staat niet dat de pre­si­dent dit ad­vies moet vol­gen.

Als Bou­ter­se de ver­kie­zin­gen ver­liest en zijn par­tij niet meer in de re­ge­ring komt, moet een nieu­we re­ge­ring niet al­leen de mi­se­ra­be­le eco­no­mie op de rails krij­gen, maar ook de hei­ke­le kwes­tie ‘wat te doen met Bou­ter­se’ op­los­sen. En dan spe­len de leef­tijd (74) en de bro­ze ge­zond­heid van Bou­ter­se, die zich meer­ma­len in Cu­ba liet be­han­de­len om niet na­der ge­noem­de re­de­nen, nog een rol. Is hij te­gen die tijd nog in le­ven?

7 Gaan an­de­re lan­den in de re­gio iets doen?

Pre­si­dent Bou­ter­se be­na­druk­te bij te­rug­keer in Su­ri­na­me dat het „po­li­tie­ke spel bin­nen wet- en re­gel­ge­ving” moet wor­den mee­ge­speeld. Dat is be­lang­rijk om geen ver­oor­de­ling door bij­voor­beeld de OAS (Or­ga­ni­sa­tie van Ame­ri­kaan­se Sta­ten) aan de broek te krij­gen – of er­ger, sanc­ties. Dit ge­beur­de bij Ve­ne­zu­e­la, maar daar wa­ren frau­du­leu­ze ver­kie­zin­gen. Bij Su­ri­na­me ziet de OAS iets unieks: een zit­ten­de pre­si­dent die in ei­gen land voor moord is ver­oor­deeld.

De­si Bou­ter­se, vlak na aan­komst in Paramaribo.

Win­ke­lend pu­bliek op de markt op het An­nie Ro­mein­plein in Amsterdam-Zuid­oost.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.