DODENEILAND

Breivik kwam naar het ei­land Utøya met het voor­ne­men zo­veel mo­ge­lijk va­kan­tie­vie­ren­de jon­ge­ren te ver­moor­den. De mees­te slacht­of­fers wer­den ge­dood of ver­wond langs de hier ge­toon­de rou­te.

Real Crime (Netherlands) - - ANDERS BREIVIK -

De po­li­tie sloot de wijk af en ad­vi­seer­de bur­gers om het cen­trum van Oslo te ver­la­ten. In­tus­sen wan­del­de An­ders Breivik rus­tig de hoek van het H-blok om en stap­te in een au­to die hij van te­vo­ren in een na­bij­ge­le­gen straat, de Ham­mers­borg torg, had ge­par­keerd. Voor­dat de eer­ste po­li­tiesi­re­nes klon­ken, ging hij er ge­woon van­door.

Als Brei­viks de mi­nis­ter-pre­si­dent had wil­len ver­moor­den, dan was zijn voor­be­rei­ding niet gron­dig ge­noeg ge­weest. Toen de bom ont­plof­te, be­vond Stol­ten­berg zich in zijn wo­ning vlak­bij het ko­nink­lijk pa­leis, op eni­ge af­stand van het Reg­je­ringskvar­ta­let.

Ju­li is de be­lang­rijk­ste va­kan­tie­maand voor de Noor­se over­heid, dus de re­ge­rings­wijk was rus­ti­ger dan nor­maal. Daar­bij was het vrij­dag­mid­dag en veel men­sen wa­ren al naar huis voor een lang week­end. Des­on­danks was het een suc­ces­vol­le aan­val op het be­stuur­lij­ke hart van de Noor­se re­ge­ring. Stol­ten­berg leid­de een cen­trum­link­se re­ge­ring, die de Noor­se rol in de co­a­li­tie­troe­pen in Af­gha­nis­tan ter dis­cus­sie stel­de en voor de rech­ten van im­mi­gran­ten en lhbt’ers op­kwam. Breivik had veel re­de­nen om de man en zijn re­ge­ring te ha­ten, maar hij had hem niet ge­dood. Ge­bou­wen brand­den uit, men­sen wa­ren ver­moord. De po­li­tie had geen en­kel aan­kno­pings­punt en de in­wo­ners van Oslo wa­ren doods­bang voor wat er nog meer kon ge­beu­ren.

Ter­wijl de kam­peer­ders zich rond hem ver­za­mel­den, haal­de Breivik een au­to­ma­tisch wa­pen uit zijn tas en be­gon te schie­ten.

Af­ge­le­gen ei­land

De po­li­tie be­sloot om de Noor­se hoofd­stad her­me­tisch af te slui­ten. Men ging er­van­uit dat een even­tu­e­le vol­gen­de aan­val in het druk­ke­re stads­cen­trum zou plaats­vin­den. Mis­schien bij het Cen­traal Sta­ti­on, in het po­pu­lai­re ha­ven­ge­bied of voor de wo­ning van de mi­nis­ter-pre­si­dent, Inkog­ni­to­ga­ta 18. Nie­mand dacht aan het ei­land Utøya.

Vóór het bloed­bad had men in het bui­ten­land nau­we­lijks van Utøya ge­hoord. Het ei­land ligt 38 km ten noord­wes­ten van Oslo, vijf­hon­derd me­ter van de kust, en be­slaat slechts elf hec­ta­re met voor­na­me­lijk bos en een paar open plek­ken. Een klei­ne veer­boot ver­bindt het ei­land met het vas­te­land. Er zijn voor­al kam­peer­ter­rei­nen en slechts en­ke­le ge­bou­wen, zo­als een kan­ti­ne, een paar ver­ga­der­ruim­tes en toi­let- en dou­che­ge­bou­wen. Het ei­land is ei­gen­dom van de Ar­bei­der­nes Ung­doms­fy­l­king, de jeugd­be­we­ging van de Noor­se ar­bei­ders­par­tij. De jon­ge so­ci­a­lis­ten had­den het in 1950 van een Noor­se vak­bond ca­deau ge­kre­gen en or­ga­ni­seer­den er sinds­dien ie­der jaar zo­mer­kam­pen. Stol­ten­berg zou het ei­land de vol­gen­de dag be­zoe­ken om met de jon­ge kam­peer­ders te spre­ken.

Breivik had dui­de­lijk pro­ble­men met de ar­bei­ders­par­tij. Hoe­wel bij haar op­rich­ting in de twin­ti­ger ja­ren ste­vig links, had de­ze par­tij zich al van­af de ja­ren der­tig ont­wik­keld tot een main­stream so­ci­aal­de­mo­cra­ti­sche par­tij. Dit maak­te

Breivik al­le­maal niets uit. Hij iden­ti­fi­ceer­de de ar­bei­ders­par­tij met wat hij zag als een on­ge­con­tro­leer­de in­stroom van mos­lims in Noor­we­gen. Hij be­schouw­de de jon­ge par­tij­le­den in het zo­mer­kamp als ver­ra­ders, mar­xis­ten en mul­ti­cul­tu­ra­lis­ten. Ze had­den een paar ge­vluch­te Ts­jet­sjeen­se tie­ners uit­ge­no­digd om met hen over de pro­ble­men in hun thuis­land te spre­ken. De 650 jon­ge men­sen op Utøya voer­den po­li­tie­ke dis­cus­sies en woon­den le­zin­gen bij. Ver­der brach­ten ze hun tijd door met kam­pe­ren, ko­ken, wan­de­len en zwem­men. Ze had­den geen en­ke­le re­den om aan te ne­men dat ze be­zoek zou­den krij­gen van An­ders Breivik en diens in­ten­se haat.

Tij­dens de kor­te rit van het cen­trum van Oslo naar de veer­boot van Utøya kwam Breivik po­li­tie­wa­gens met gie­ren­de si­re­nes te­gen, al­le­maal on­der­weg naar het bran­den­de Reg­je­ringskvar­ta­let. Hij droeg nog steeds het po­li­tie-uni­form en toen hij aan boord van de veer­boot stap­te, iden­ti­fi­ceer­de hij zich met zijn val­se po­li­tie­pas als Mar­tin Nil­sen van de Os­lo­se po­li­tie. Ook nu was Breivik weer be­heerst en sys­te­ma­tisch. Sinds de ex­plo­sie in het Reg­je­ringskvar­ta­let wa­ren min­der dan 90 mi­nu­ten ver­lo­pen. Al­le ogen – van po­li­tie, in­lich­tin­gen­dienst en me­dia – wa­ren ge­richt op de re­ge­rings­wijk.

Op de veer­boot ont­moet­te Breivik Mo­ni­ca Bøs­ei, de leid­ster van de zo­mer­kam­pen. Hij ver­tel­de haar dat hij kwam voor een rou­ti­ne­ma­ti­ge vei­lig­heids­con­tro­le na de ex­plo­sies in Oslo. Om re­de­nen die we nooit zul­len ken­nen, ver­trouw­de Bøs­ei Breivik niet. Mis­schien van­we­ge zijn pas­je, zijn

uni­form of zijn ge­drag. Mis­schien vroeg ze zich af wat er in die gro­te tas zat die hij bij zich had. Via haar mo­bie­le te­le­foon gaf ze Trond Bernt­sen de op­dracht om hen op de aan­komst­stei­ger op te wach­ten. Bernt­sen was als po­li­tie­man bui­ten dienst de be­vei­li­ger van het ei­land, maar hij was niet ge­wa­pend. Hij zag geen en­ke­le re­den om een wa­pen te dra­gen tij­dens het zo­mer­kamp van po­li­tiek ge­ën­ga­geer­de jon­ge­ren. Toen een ver­won­der­de Bernt­sen op de stei­ger aan­kwam om de ver­on­der­stel­de po­li­tie­man en Bøs­ei op te van­gen, trok Breivik een pi­stool en schoot zo­wel hem als Bøs­ei dood. Het lijkt er­op dat Bernt­sen de ac­tie van Breivik voor­zag, want hij kon net op tijd zijn ei­gen zoon, die er ook op kamp was, de strui­ken in du­wen. Met­een daar­na werd hij ver­moord. Het was 17:22 uur.

En dit was slechts het be­gin van het erg­ste bloed­bad van de Noor­se ge­schie­de­nis, dat in to­taal bij­na an­der­half uur zou du­ren.

“Ik ben te jong om te ster­ven”

Wat ging er door de man heen toen hij be­gon te moor­den? Wat wa­ren de ogen­schijn­lijk wil­le­keu­ri­ge re­de­nen waar­om hij som­mi­gen spaar­de en an­de­ren exe­cu­teer­de? In frac­ties van se­con­den be­slis­te hij wie moest ster­ven en wie mocht blij­ven le­ven. We zul­len het nooit we­ten. Breivik had geen co­he­ren­te ide­o­lo­gie, hij haat­te die dag ge­woon al­le jon­ge­ren van de jeugd­be­we­ging van de ar­bei­ders­par­tij op het ei­land­je Utøya. Wat we wel we­ten is dat hij be­gon te schie­ten… en dat zes­tig af­grij­se­lij­ke, on­ein­dig lan­ge mi­nu­ten bleef vol­hou­den.

Met­een na de moor­den op Bøs­ei en Bernt­sen heerste er ver­war­ring op het ei­land. Veel van de jon­ge kam­peer­ders had­den geen idee wat er aan de hand was. Wel had­den ze via de ra­dio en hun mo­bie­le te­le­foons iets over de bom­ex­plo­sie in Oslo ver­no­men. Be­zorgd za­gen ze hoe een po­li­tie­man in uni­form hen op­riep bij hem te ko­men. Ze na­men aan dat hij over de ex­plo­sie zou spre­ken. Ter­wijl de kam­peer­ders zich rond hem ver­za­mel­den, haal­de Breivik een au­to­ma­tisch wa­pen uit zijn tas en be­gon te schie­ten. In de tas za­ten nog meer wa­pens en mu­ni­tie die hij in de loop der ja­ren voor dit gru­we­lij­ke mo­ment had ver­gaard.

Eerst ver­moord­de Breivik al strui­nend ie­der­een die hij te­gen­kwam. Hij hoef­de niet bang te zijn dat zijn slacht­of­fers zou­den te­rug­vech­ten; nie­mand had wa­pens mee­ge­bracht naar het zo­mer­kamp. Hij schijnt te heb­ben ge­roe­pen, “Mar­xis­ten, van­daag gaan jul­lie dood.” Daar­na liep hij naar de kust en schoot op de doods­ban­ge jon­ge­ren die de vijf­hon­derd me­ter naar het vas­te­land wil­den zwem­men. An­de­ren la­gen op de grond naast de li­cha­men van me­de­kam­peer­ders en hiel­den zich voor dood. Maar Breivik liep langs de slacht­of­fers en be­schoot al­le do­de én le­ven­de li­cha­men. De mees­te ko­gels wa­ren dum­dum­ko­gels, die zich niet door een li­chaam heen ba­nen, maar zich daar­in uit­zet­ten of open­klap­pen. Ze rich­ten gro­te weef­sel­scha­de aan en zijn daar­door bij­zon­der do­de­lijk, voor­al als ze van dicht­bij wor­den af­ge­vuurd. Toen de jon­ge kam­peer­ders een­maal door­had­den wat er ge­beur­de, vlucht­ten ze. Ze zoch­ten hun toe­vlucht in toi­let­ten, ver­stop­ten zich in strui­ken en bos­sen, of ren­den naar de stei­le rot­sen aan de kust. Van­uit hun schuil­plek­ken sloe­gen ze via sms­be­rich­ten alarm bij de po­li­tie.

Breivik spaar­de een paar le­vens, maar het is vol­ko­men on­dui­de­lijk waar­om. De elf jaar ou­de zoon van de be­vei­li­ger Trond Bernt­sen stond oog in oog met Breivik. Hij huil­de dat hij te jong was om te ster­ven. Breivik zei niets en ver­volg­de ach­te­loos zijn weg, ter­wijl hij min­der ge­for­tu­neer­den die zijn pad kruis­ten wel dood­schoot. Even la­ter smeek­te een 22-ja­ri­ge jon­ge­man zijn le­ven te spa­ren en Breivik schoot niet.

Hij gaf geen re­den voor zijn uit­zon­der­lij­ke cle­men­tie. Het ge­zin van de ver­moor­de Mo­ni­ca Bøs­ei over­leef­de door zich te ver­stop­pen. Bij­na een uur na­dat An­ders Breivik op Utøya aan­kwam en met zijn wil­le­keu­ri­ge moord­par­tij be­gon, schoot hij ten slot­te de zes­tien­ja­ri­ge An­dri­ne Bak­ke­ne Espe­land dood. Zij was het laat­ste slacht­of­fer op Utøya.

De re­ac­tie

Bøs­ei en Bernt­sen wer­den om 17:22 ver­moord. De Be­reds­kap­strop­pen, de an­ti­ter­reur­een­heid van de Os­lo­se po­li­tie, werd een paar mi­nu­ten la­ter van de schiet­par­tij op de hoog­te ge­steld. Ze ra­ce­ten met au­to’s rich­ting het ei­land, want ze had­den geen he­li­kop­ter tot hun be­schik­king. On­der­tus­sen had­den ook na­bu­ri­ge va­kan­tie­gan­gers scho­ten ge­hoord en be­ga­ven zich naar het ei­land. Een Duit­se toe­rist voer in zijn speed­boot heel dap­per meer­de­re ke­ren naar het ei­land. Hij gooi­de red­dings­gor­dels in het wa­ter en red­de in vier of vijf toch­ten zo veel mo­ge­lijk jon­ge men­sen. Lo­ka­le boot­ei­ge­na­ren pik­ten an­de­re over­le­ven­den op en kam­peer­ders op het vas­te­land hiel­pen ve­len om aan wal te ko­men. Tien­tal­len jon­ge­ren ont­snap­ten op de­ze ma­nier aan de dood.

Met een klei­ne boot ar­ri­veer­de de an­ti­ter­reur­een­heid rond 18:20 uur op het ei­land Utøya. Breivik wist van hun komst, want hij had even na 18:00 uur zelf 112 ge­beld. En vijf­tien mi­nu­ten la­ter bel­de hij nog­maals. Bei­de ke­ren hing hij op.

Wat hij pre­cies wil­de be­rei­ken met die te­le­foon­tjes blijft on­dui­de­lijk.

De an­ti­ter­reur­een­heid kwam op de aan­leg­stei­ger van

Utøya een gro­te groep ang­sti­ge jon­ge­ren te­gen, die de­ze po­li­tie­man­nen be­grij­pe­lij­ker­wijs niet met­een ver­trouw­den. Wa­ren zij echt van de po­li­tie of hand­lan­gers van Breivik? Uit­ein­de­lijk lo­ka­li­seer­den de man­nen Breivik zelf. Even leek het er­op dat hij een ko­gel­re­gen zou uit­lok­ken of de hand aan zich­zelf zou slaan. Uit­ein­de­lijk gaf hij zich­zelf ge­woon over.

Een uur na­dat An­ders Breivik op Utøya aan land ging, wa­ren 69 jon­ge men­sen ge­stor­ven. Van de 517 over­le­ven­den wa­ren 66 zwaar­ge­wond. De jong­ste was nog maar veer­tien jaar. De mees­ten wa­ren ge­stor­ven door ko­gels, maar een jon­gen stierf toen hij van een stei­le klif viel waar­langs hij wan­ho­pig pro­beer­de te ont­snap­pen. Een an­de­re ver­dronk op weg naar de vei­li­ge over­kant. Nog ie­mand an­ders stierf twee da­gen la­ter in het zie­ken­huis aan de ver­won­din­gen door Brei­viks ko­gels. Ge­zien de dum­dum­ko­gels die Breivik had ge­bruikt, was het ove­ri­gens ver­ba­zing­wek­kend dat 33 jon­ge­ren een of meer schot­won­den over­leef­den. Waar­schijn­lijk ken­de on­ge­veer een kwart van de vijf mil­joen men­sen tel­len­de, hech­te Noor­se be­vol­king ten min­ste één slacht­of­fer van Brei­viks bloed­bad.

Noor­we­gen was ver­bijs­terd. Mi­nis­ter-pre­si­dent Stol­ten­berg noem­de de aan­val een “na­ti­o­na­le tra­ge­die”. Brei­viks ac­ties eis­ten het groot­ste aan­tal Noor­se bur­ger­do­den sinds de Twee­de We­reld­oor­log. In Eu­ro­pa wa­ren niet meer zo­veel do­den ge­val­len sinds 2004, toen tij­dens trein­bom­bar­de­men­ten in Ma­drid 191 men­sen stier­ven. Al­leen de aan­val van no­vem­ber 2015 in Pa­rijs maak­te meer do­de­lij­ke slacht­of­fers – 130 bur­gers en ze­ven ter­ro­ris­ten. De vol­gen­de dag lie­pen ’s avonds meer dan 200.000 men­sen door het cen­trum van Oslo om de ver­moor­de jon­ge­ren te her­den­ken. Sa­men met de slacht­of­fers van de bom in het Reg­je­ringskvar­ta­let had An­ders Breivik in één dag 77 men­sen ver­moord.

Een uur na­dat An­ders Breivik op Utøya aan land ging, wa­ren 69 jon­ge men­sen ge­stor­ven.

Bo­ven: Op Utøya had­den de hulp­dien­sten zes da­gen no­dig om al­le li­cha­men te ber­gen en te iden­ti­fi­ce­ren.

Rechts: Een ge­boei­de An­ders Behring Breivik vlak na zijn ar­res­ta­tie. Bij aan­komst op Utøya droeg hij een po­li­ti­eu­ni­form dat hij via in­ter­net had ge­kocht. Hier­mee wek­te hij het ver­trou­wen van een groep jon­ge­ren voor­dat hij het vuur open­de.

On­der: Ge­du­ren­de de rechts­zaak toon­de An­ders Breivik geen wroe­ging of be­rouw. In te­gen­deel, hij ver­klaar­de dat hij was op­ge­tre­den te­gen de is­la­mi­se­ring van Noor­we­gen. Zijn the­o­rie­ën en idee­ën wa­ren een duis­ter brouw­sel van recht­se haat­li­te­ra­tuur, die hij van Ame­ri­kaan­se ex­treem­recht­se en ne­o­na­zis­ti­sche web­si­tes had ge­plukt.

Op dit beeld van een be­wa­kings­ca­me­ra aan een van de over­heids­ge­bou­wen in Oslo zien we Breivik die weg­loopt van de bom die hij zo­juist heeft ge­plaatst. Hij draagt een in­te­graal­helm en heeft een pi­stool in zijn hand.

In haar best­sel­ler Een van ons stelt Sei­er­stad twee vra­gen. Hoe heeft een bloed­bad als op Utøya in haar ei­gen, ogen­schijn­lijk vreed­za­me land kun­nen ge­beu­ren? En hoe heeft het ver­meend li­be­ra­le en to­le­ran­te Noor­we­gen een man als An­ders Breivik kun­nen voort­bren­gen?

Rechts: Breivik nam een he­le se­rie do­de­lij­ke wa­pens mee naar Utøya om het bloed­bad aan te rich­ten. Dit is zijn Glock 19. Het feit dat Breivik in staat was om zo­veel au­to­ma­ti­sche en se­mi­au­to­ma­ti­sche wa­pens le­gaal aan te schaf­fen, heeft in Noor­we­gen ge­leid tot een stren­ge­re wa­pen­wet.

Ge­heel rechts: De nep­po­li­tie­pas van An­ders Breivik. Toen hij op het ei­land Utøya aan­kwam, heeft hij dit pas­je ge­bruikt om de jon­ge­ren er­van te over­tui­gen dat hij hen zou be­scher­men. Toen ze zich rond hem ver­za­mel­den, be­gon hij koel­bloe­dig te schie­ten en ver­moord­de ve­len van dicht­bij.

Rechts: Op 24 au­gus­tus 2012 werd Breivik schul­dig be­von­den aan “ter­ro­ris­ti­sche ac­ti­vi­tei­ten” en ver­oor­deeld tot 21 jaar ge­van­ge­nis­straf. Er werd wel een clau­su­le van “pre­ven­tie­ve hech­te­nis” toe­ge­voegd, waar­door hij ge­van­gen kan wor­den ge­hou­den zo­lang hij als een ge­vaar voor de maat­schap­pij wordt be­schouwd.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.