Om å la­ere av his­to­ri­en

Altaposten - - DEBATT - Rei­dun Mellem Tid­le­ga­re lei­ar Nors­ke Kve­ners For­bund

Nord-hå­lo­ga­land bispe­dømme­råd sei­er det­te i eit avis­inn­legg ny­lig: «Kir­ken må la­ere av his­to­ri­en». Då er det bare å håpe at kjer­ka no be­gyn­ner å gjø­re nett­opp det­te – i sta­den for å un­der­tryk­ke ver­di­ful­le kul­tur­ut­trykk. Dei har i alle­fall man­ge hen­din­gar dei kun­ne ha la­ert av - om dei vil­le. Eg skal nem­ne no­kre av dei som gjeld oss og lands­de­len vår – alt­så Hå­lo­ga­land/ Nord-hå­lo­ga­land bispe­døm­me:

I 1880 lei­er bis­kop Skaar an i stif­ting av Norsk Fin­ne-mi­sjon. Eit vik­tig punkt i sta­tut­ta­ne var det­te: «Be­kjem­pe La­e­sta­dia­nis­men som Kir­kens Fien­de». Sei­na­re skif­ta han rik­tig­nok syn og strauk då ut det­te på­bo­det. Så no­kre ord om prost Be­ron­ka i Vadsø. Han var sjøl kven – og ar­beid­de flit­tig for å få bib­lar og re­li­giøs lit­te­ra­tur på finsk språk til kve­na­ne. Sjøl øns­ka han å bru­ke kvensk språk i guds­tje­nes­te­ne sine, men det blei nek­ta. Han blei også etter­fors­ka på grunn av «svak na­sjo­nal hold­ning». Og plut­se­lig er han å fin­ne i ei preste­stil­ling nede på Aust­lan­det! Blei han tvangs­flyt­ta? In­gen veit – ikkje ein­gong i dag.

I 1929 over­tar Ei­vind Berg­grav bispe­sto­len her. Han var iv­rig i for­nors­kings­ar­bei­det, som vi kan lese i boka «Den fins­ke fare» av Erik­sen/nie­mi 1981. Han bruk­te pres­ta­ne sine – og til dels også laera­ra­ne – i bispe­døm­met som rap­por­tø­rar om mis­ten­ke­lig verk­semd i dei kvens­ke og fins­ke mil­jøa. Et­ter­ret­nin­ga ram­ma òg dei la­e­sta­di­ans­ke mil­jøa og dei finsk­ta­lan­de reise­pre­di­kan­ta­ne som av og til be­søk­te om­rå­det. Berg­grav var også ein vik­tig in­for­mant til det lei­an­de po­li­tis­ke mil­jø­et i ho­vud­sta­den. Han såg det som vik­tig å skaf­fe norsk lese­stoff til kve­na­ne, og et­ter for­hand­lin­gar med re­dak­tø­r­a­ne i Oslo så fikk han hei­le 150 abon­ne­ment av nors­ke veke­blad som han send­te til fa­mi­li­ar i grense­byg­de­ne mot Fin­land, et­ter «i dis­kre­sjon» å ha fått namne­lis­ter fra kon­tak­ta­ne sine. In­gen skul­le vite kven av­sen­da­ren var. Kan­skje var det­te til­ta­ket litt for lite «kir­ke­lig» for han? Men han skreiv slik til re­dak­tø­r­a­ne: «Mine er­fa­rin­ger går ut på at det er en na­sjo­nal opp­ga­ve av rang De her er med på å løse».

I 1980-åra – et­ter de­mon­stra­sjo­na­ne i Al­ta – inn­såg også kven­fol­ket at det no var livs­vik­tig med or­ga­ni­se­ring – først i en­kel­te byg­der – så med stif­ting av ho­vud­or­ga­ni­sa­sjo­nen Nors­ke Kve­ners For­bund (NKF) – som kom i 1987. Myn­dig­hei­te­ne av­slo vår søk­nad om støt­te til det­te vik­ti­ge ar­bei­det – og fra kjer­ka hør­te vi in­gen­ting. Den 10.12. 1997 prøv­de vi å kon­tak­te Norsk Kirke­råd. Sa­ma­ne had­de vore in­vi­ter­te til kjerke­mø­tet for å for­tel­je om tra­kas­se­rin­ga dei had­de opp­levd. Vi ros­te til­ta­ket og til­baud oss å kom­me for å for­tel­je om det vi had­de opp­levd. Vi fikk ald­ri svar, endå pur­ring blei sendt. I 2002 fei­ra Nord-hå­lo­ga­land bispe­døm­me 200års­ju­bi­le­um med eit se­mi­nar. Eg kon­tak­ta bispe­kon­to­ret på føre­hand og min­te dei om at kve­na­ne også måt­te få plass i pro­gram­met. Dei gjen­nom­før­te 6 øk­ter med foredrag, men kve­na­ne var ikkje nemnt. Hel­ler ikkje då Troms­dal­skjer­ka i 2015 fei­ra 50års­ju­bi­le­um med fest­guds­tje­nes­te. I alt 3 teks­tar blei lest på sa­misk, men kve­na­ne var ikkje nemnt. Ikkje her hel­ler. Visst er det kren­kan­de å opp­le­ve at kjer­ka sy­nes å mei­ne at slike høg­ti­der blir be­tre der­som kve­na­ne ikkje får slep­pe til.

No er det flei­re kjer­ker som fei­rar ein kvensk­pre­ga guds­tje­nes­te na­er­mas­te søn­da­gen til kven­da­gen den 16.mars – med tekst­le­sing også på finsk. Der­som no­en har ein finsk bi­bel. Me­nig­hei­te­ne i Nord-hå­lo­ga­land har fått den sa­mis­ke bi­be­len i gave av bispe­kon­to­ret, men alt­så ikkje den fins­ke. Det er lik­som ikkje så lett å hus­ke på oss. Og i 2019 kom ny kjerke­ord­ning ut på hø­ring. Ut­valg for kvensk kirke­liv blei ikkje kon­tak­ta. Her oppe blei man­ge for­skrek­ka over mang­lan­de plass for kve­na­ne, og flei­re me­nig­hets­råd og in­sti­tu­sjo­nar stil­te krav om at kjer­ka no måt­te opp­ret­te eit eige kvensk kjerke­råd, og der­med skaf­fe kve­na­ne dei sam­me ret­tig­hei­te­ne som sa­ma­ne had­de. In­gen­ting blei gjort. Men den 19.april 2019 send­te Kirke­rå­det mel­ding til bis­ko­pen i Nord-hå­lo­ga­land om at ut­vik­ling av kvensk kjerke­liv no var over­ført hit. Krav: ein ko­mi­te måt­te ut­nem­nes – med del­ta­king av kve­na­ne sjøl. Det­te er visst enno ikkje gjort, så langt eg veit. Så has­tar det vel ikkje, då.

Og så til den sis­te sto­re ga­ven fra bispe­kon­tor og bispe­dømme­råd: Den dyk­ti­ge salme­ko­mi­te­en vår, som i no­en år har sam­la inn kvens­ke/la­e­sta­di­ans­ke sal­mar – alle på to språk – var kom­men så langt at hef­tet na­er­mast var fer­dig til å tryk­kes. Og her skal ein ikkje skyl­de på man­gel på kom­mu­ni­ka­sjon, for av­ta­le om inn­hald og form var un­der­skri­ven av beg­ge par­ta­ne på føre­hand, og øko­no­mi­en kom fra Kom­mu­nal­de­par­te­men­tet. Li­ke­vel skjer det­te: Fra bispe­kon­to­ret kjem plut­se­lig den­ne mel­din­ga til salme­ko­mi­te­en – heilt utan for­var­sel – i gam­mal ovan­fra og ned­stil:

1. Takk for ar­bei­det.

2. Ko­mi­te­en ned­leg­ges.

3. Salme­hef­tet skal ikkje gis ut.

Så får dei vite at det­te er eit «for­ar­beid» og at ny ko­mi­te er i ferd med å etab­le­res – «for å full­fø­re ar­bei­det», sei­er stifts­di­rek­tø­ren. Full­fø­re eit ar­beid som prak­tisk talt er fer­dig? Skal kan­skje inn­hal­det for­nors­kes? Bli munt­ra­re og gla­da­re – si­dan det var ein anke mot det­te hef­tet? Saka går igjen­nom i bispe­dømme­rå­det, som på sva­ert tynt grunn­lag går inn for bispe­kon­to­rets for­slag. Salme­hef­tet av­vi­ses. Den la­e­sta­di­ans­ke salme­skat­ten du­ger ikkje for kjer­ke­lei­in­ga i Nord-hå­lo­ga­land! All­de­les ufat­te­lig! Og sam­stun­des som kvensk salme­ko­mi­té leg­ges ned, tøm­mer bispe­kon­to­ret så å seie Ut­valg for kvensk kirke­liv for kve­nar. Per­son­ar med høge stil­lin­ger i DNK set­tes inn i sta­den for kve­nar. Kva slags kultur- og men­neske­syn er det­te?

Så inn­ser bispe­dømme­rå­det at det­te bar galt av­stad. Det tje­ner til ros for dei at dei i etter­tid for­stod kva dei had­de vore med på – og kom sa­man til eit eks­tra­or­di­na­ert møte den 16. juni – der dei snur om. Og no legg dei vinn på å la­ere av his­to­ria, sei­er dei. No skal dei vere tet­ta­re på me­nig­hei­ter og grup­pe­rin­gar i kjer­ka – også med dei mest ut­set­te og sår­ba­re. Kor­vidt det er kve­na­ne bispe­dømme­rå­det mei­ner skul­le vere eks­tra ut­set­te og sår­ba­re – det veit eg ikkje. Kve­na­ne har ald­ri om­talt seg sjøl slik. Det vi har gjort gjen­nom lang tid – det er å kre­ve ret­ten vår – den ret­ten som alle bor­ga­rar i eit si­vi­li­sert sam­funn har. Den­ne ret­ten har hittil stort sett vore nek­ta og mot­ar­beidd for kve­na­ne, også i kjer­ke­li­ge sa­man­hen­gar. Vi ser fram til at det no blir ei ty­de­lig end­ring på det­te. Kva med å opp­ret­te eit eget kvensk kjerke­råd?

Rei­dun Mellem, tid­li­ge­re le­der av Nors­ke Kve­ners For­bund. (Foto: Li­i­sa Koivulehto)

Newspapers in Norwegian

Newspapers from Norway

© PressReader. All rights reserved.