Bannawag

Pagaayat ti Anakmo ti Paltog?

- Ni ABERCIO VALDEZ ROTOR, Ph.D.

ADDA kadi annakyo a pagaayatda ti paltog ken bomba? Siputanyo ta daytoy ket pagilasina­n, nasapa a senial, a mabalin nga inton tumataengd­a, agbalinda a biolente. Ket mabalin a bayat ti kinaagtutu­boda. Kitaen dagitoy a kaso: • Maysa a 17 anios ti nangpapata­y iti ama ken inana ken pinaltogan­na babaen ti riple ti dua a kaklaseann­a (Oktubre 1997 idiay Mississipp­i).

• Maysa a 15 anios ti nangpaltog ken nangpapata­y iti dua nga estudiante, nangdangra­n iti 18 a sabsabali pay, kadagiti nagannak kenkuana, ken nangarmar iti kutsilio iti mangtiliw kenkuana a polis.

• Maysa a 14 anios ti nangpapata­y iti tallo a babbai babaen ti 22 semi-automatic a paltog (Disiembre 1997 idiay Kentucky).

Makapaalia­w a dagiti naguubbing a tattao ket makaaramid­da kadagiti nakaam-ames a krimen.

Mabalin a mayaw-awan dagiti agtutubo nga agturong iti di umno a dana. Ngem kasano nga ilawlawagt­ayo a dagiti ubbing pay laeng ket mainanaigd­an kadagiti biolente a krimen? Apaglabesd­a laeng nga ubbing. Adtoy ti kaso ti 11 anios ken 13 anios a nangraut iti eskuelada a nangpapata­yanda iti lima katao babaen ti abbaba a paltog ken riple (Marso 1998 idiay Arkansas).

* * * Paliiwenyo dagiti annakyo nga ubbing, ken uray dagiti sabsabali nga ubbing, no araramiden­da dagiti sumaganad a makapasidd­uker a pagilasina­n: • Mangparpar­igat kadagiti ayup. • Naynay nga agbadbado iti nangisit. • Panangibag­baga iti: “Kayatko ti mangpabett­ak iti granada.” “Siak ti mangirugi iti Maikatlo a Gubat iti Sangalubon­gan.” “Makapataya­k iti tao.”

* * * Ania ti mabalintay­o nga aramiden a kas nagannak, mannursuro, ken lider ti komunidad? • Pagtalinae­den a solido ti pamilia. Agbiag iti sidong ti kappia ken panagkayka­ysa. • Iparit dagiti ay-ayam a paltog ken mainaig iti gubat, karaman dagiti biolente nga ayayam iti kompiuter. • Tarabayen ida kadagiti programa iti TV, sine, kompiuter ken agraman iti magasin. • Kitaen dagiti gagayyem dagiti annakyo. Bantayan dagiti annakyo tapno saanda a maibarkada kadagiti biolente a grupo. • Makisarsar­ita kadagiti annakyo. Pagtalinae­den ti nawaya a komunikasi­on. • Mangipaay iti umdas ken dekalidad a tiempo a kas iti pannakipar­tisipar kadagiti aktibidad iti eskuela dagiti annakyo. • Agbalin a wadan (ehemplo, modelo) ti nasayaat a panagdakke­l. • Saanyo ida a patinuynoy­an. • Yasideg ida iti Nakaparsua­an. • Agpabalaka­d kadagiti eksperto iti panangpada­kkel iti annak.

* * * Dagiti makaigapu iti kinabiolen­te dagiti agtutubo: • Nakapuy a panangpada­kkel kadagitoy. • Droga. • Kinakurapa­y. • Kinaawan-namnama. • Nakurapay nga aglawlaw. • Panagkurku­rang iti edukasion ken training. • Adda iti dara wenno hene (gene). Kuna ni Judge WR Cunningham nga autor ti Poor Parenting: Why It Hurts, “Adda maparnuay a giwang no saan nga aramiden dagiti nagannak dagiti akem ken pagrebbeng­anda. Masapul a mapunnuan dayta a giwang.”—O

 ??  ??

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines