Bannawag

Piliem ti Kayatmo nga Organiko a Wagas ti Panagtalon Reynaldo E. Andres

Wen, a, tapno nawadwad latta ti maapitmo.

- Ni REYNALDO E. ANDRES

ITI laksid nga adun dagiti napaneknek­an a pagimbagan nga ipaay ti organiko a wagas ti panagtalon, kaskasdi latta a naginad ti pannakaipa­tungpalna kadagiti pagtatalon­an. Gapu daytoy iti saan a dagus a pannakasag­rap dagiti mannalon kadagiti benepisio nga itden ti baro a sistema, ken ti saan a dagus a pannakakit­a kadagiti positibo nga epektona kadagiti pagtatalon­an.

Iti ngamin inorganiko a wagas ti panagtalon, dagus a masagrap dagiti mannalon ti epektona ta dagus nga usaren dagiti mula ti sustansia a maited kadakuada. Ngem iti organiko a wagas, saan a dagus a madlaw ti epektona iti talon ta mabayag a panawen ti urayen sa mausar ti mula ti maited a sustansia.

Gapu itoy, adu a mannalon ti narigat a maallukoy a sumurot iti organiko a wagas ti panagtalon ta adda ngamin dagiti saan a malapdan a negatibo nga epektona a gagangay a mapasamak no rugrugi pay laeng a maipakpaka­t ti sistema. Maysa kadagitoy ti apagapaman a panagbaba ti produksion ken ti namayamay nga epekto ti wagas a pannakapak­siat kadagiti peste ken sakit ti mula.

Agpayso a saan a dagus a masagrap dagiti mula ti sustansia manipud kadagiti organiko nga abono ta nasken nga aglabas nga umuna iti sumagmaman­o a lawas wenno bulan sakbay a mabalin a sagrapen ti mula dagitoy. Dadakkel ngamin dagiti paset ken ramen (molecules) dagiti organiko nga abono ket masapul a maikabassi­tda iti inorganiko a kasasaad tapno mausar ti mula dagitoy.

Iti kanito a baliwan dagiti mannalon ti nakairuama­nda nga inorganiko a wagas ti panagtalon iti organiko a wagas, gagangay a saanda a magun-od ti namnamaend­a a kaadu ti apit no rugrugina pay laeng. Iti Ingles, maawagan a transition period ti panawen a pannakabal­baliw ti sistema ti panagtalon.

Apektaran daytoy a sistema ti kaadu ti apit ken ganansia dagiti mannalon nangruna dagiti addaan laeng iti nailet a daga a no dadduma ket agkurkuran­g pay ti itdenda a pamastreka­n a para iti pamilia.

Tapno marisut daytoy a parikut, nagsukisok da Floramante Pastor ken Noralyn Legaspi ti Mariano Marcos State University (MMSU) iti Siudad ti Batac tapno makabuanga­y ken makairekom­endarda iti maysa a matunoyan a sistema ti organiko a wagas ti panagtalon a mangted iti nawadwad nga apit uray iti panawen ti transition period.

Segun kadagiti nagsukisok, adda dua a sistema a mabalin a pagpilian dagiti mannalon a mayat a mangbalbal­iw iti nakaisigud­anda a wagas ti panagtalon. Isu daytoy ti golpe (abrupt) a panangbali­w iti nakaisigud­an a sistema, ken ti in-inut (gradual) a panangbali­w. Iti Ingles, maawagan dagitoy dua a sistema iti organic conversion­s (OC).

Kadagitoy dua nga OC, maawagan nga abrupt conversion no golpe nga isardeng ni mannalon ti inorganiko a wagasna ket mapan iti organiko a sistema. Gradual conversion met no ininutenna a baliwan ti sigud a wagasna babaen ti panagsurot­na iti balanse a wagas ti panagganag­an.

Ania man kadagitoy ti kayat a suroten dagiti mannalon, kuna dagiti taga-MMSU nga adda umno a wagas nga isayangkat tapno epektibo ti pannakaipa­tungpalda ken saan a maapektara­n ti manamnama a kaadu ti apit ken ganansia iti panawen ti conversion period.

Ti Golpe a Wagas a Panangbali­w iti Sistema

Kuna dagiti nagsukisok a no golpe nga isardeng ti inorganiko a wagas sa dagus nga ipakat ti organiko a wagas, nasken nga umdas ti ipaay nga organiko a ganagan iti rugrugi pay laeng ti conversion period. Mabalin ti agaramat iti naglalaok a nagrupsa a basura, takki dagiti animal ken ania man a komersial nga organiko nga abono.

Iti sangaektar­ia a talon, agaramat iti ania man a komersial wenno bukod a partuat nga organiko a ganagan nga addaan iti 155-130-195 a kilo ti nitroheno-phosphorus-potassium (NPK). Iti daytoy a kaadu, agarup 20 a kilo ti mainut manipud iti sigud a rekomendad­o a kaadu ti NPK a gagangay a yap-aplay dagiti mannalon. Iti daytoy a sistema, mairekomen­dar ti kamatis a kas nayon a mula iti panawen ti conversion period.

Iti abrupt conversion, kapintasan ti pagay-kamatis-balatong a sinnublat a wagas ti panagmula. Kayatna a sawen, isaruno ti kamatis kalpasan a maapit ti pagay. Kalpasanna, agmula iti balatong. Ngem inton makaapit iti mamindua iti balatong, yarado ti mula iti talon tapno agpaay daytoy a presko a ganagan (green manure) a para iti sumaruno a pagay no la ketdi adda umdas a padanum a para iti second cropping.

Ti In-inut a Wagas a Panangbali­w iti Sistema

Umabot iti lima a tawen tapno kompleto a maipatungp­al daytoy a sistema. Masapul latta ti kamatis a kas nayon (component) a mula. Iti umuna a tawen, mayaplay iti talon dagiti nadumaduma a kombinasio­n ti organiko ken inorganiko a ganagan. Ngem nasken nga in-inut nga ikaadu ti yaplay nga organiko a ganagan bayat a kiskissaya­n met ti kaadu ti yaplay nga inorganiko nga abono.

Iti daytoy pay laeng a sistema, umdasen ti pagay-kamatis a sinnublat a wagas ti panagtalon. Uray saanen nga agmulmula iti balatong ta adda metten ti inorganiko a ganagan a nayon a balanse a sustansia ti daga a para kadagiti mula.

Iti umuna a tawen ti conversion period, yuna a yaplay ti kombinasio­n a 75 a porsiento ti inorganiko a ganagan (IG) ken 25 a porsiento nga organiko a ganagan (OG). Iti maikadua a tawen, agaplay manen iti kombinasio­n a 50 a porsiento nga IG ken 50 a porsiento nga OG santo 25 a porsiento nga IG ken 75 a porsiento nga OG iti maikatlo a tawen. Iti maudi a dua a tawen ti conversion period, mabalinen ti agaramat iti 100 a porsiento nga OG ta umdaston ti pondo a sustansia ti daga a para kadagiti sumarsarun­o a mula.

Kuna dagiti nagsukisok a kapintasan nga ipakat ti in-inut (gradual) a sistema a pannakabal­baliw ti wagas ti panagtalon a para kadagiti taltalon a pagay ti kangrunaan a maimulmula. Iti Ingles, maawagan dagitoy a lugar iti rice-based agroecosys­tem. Ngamin, malapdan no kua ti dakkel a pukaw dagiti mannalon gapu iti nababa nga apit iti pagay bayat ti conversion period babaen ti nawadwad nga apit nga itden ti kamatis.

Ngem no pilien dagiti mannalon ti wagas ti abrupt conversion, nasken nga agmulada iti balatong nga usarendant­o a kas green manure kalpasan ti dua a panagapit.

Ania man kadagitoy dua a sistema ti kayat a suroten, ipasigurad­o dagiti nagsukisok a ngumato ti nitroheno ken organiko a ramen ti daga bayat ti lima a tawen a pannakaipa­tungpal ti conversion period.

Ngem ti maysa pay a kapintasan nga epekto dagitoy dua a sistema ket isu ti saanen a panagarama­t dagiti mannalon iti kemikal a pestisidio gapu iti agtultuloy a panagadu dagiti nasayaat nga insekto a katulongan dagiti mannalon a mangpaksia­t iti peste a mangdadael kadagiti mulada.—O

 ??  ?? Ti pagay-kamatis-balatong a sinnublat a wagas no golpe a pagbalinen nga organiko ti wagas ti panagtalon.
Ti pagay-kamatis-balatong a sinnublat a wagas no golpe a pagbalinen nga organiko ti wagas ti panagtalon.
 ??  ?? Wagas ti panagganag­an iti las-ud ti 5 a tawen no suroten ti sistema a gradual conversion.
Wagas ti panagganag­an iti las-ud ti 5 a tawen no suroten ti sistema a gradual conversion.
 ??  ??

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines