Tagibien Met Dagiti Raep

Tagibiem dagiti raepmo tapno tagibiendakanto met babaen ti nalablabon nga apit.

Bannawag - - Itoy A Bilang - Reynaldo E. Andres

KAS iti ubing, nasken met a tagibien dagiti raep tapno nasalun-at a dumakkel ken napintas ti takderda. Paset ti panangtagibi kadagiti raep ti panangisayangkat iti umno a wagas ti panagpadanum, panagganagan, ken panangsalaknib kontra kadagiti sakit ken peste. No maaramid dagitoy, dakdakkel ti posibilidadna a nalablabon ti maapit.

Iti panagpadanum, nasken nga umdas ti kaadalem ti talon manipud maysa agingga’t tallo nga aldaw kalpasan ti panagraep. Kadagiti mapaspasayakan a talon, manteneren ti 2 a sentimetro (cm) a kaadalem ti danum, idinto a 1 cm met ti kaadalemna no nagaramat kadagiti palakay a napatanor iti dapog a wagas ti panagbunubon.

Nasken a mailayon ti 3 agingga’t 5 cm a kaadalem ti danum iti rugrugi ti panawen a panagbaludbod dagiti mula (early vegetative stage) sa yadalem iti 5 cm inton kapigsada nga aggipi agingga iti mangrugidan nga agsabong. Ngem laglagipen a paes-esan ti talon manipud maysa agingga’t dua a lawas sakbay ti panagapit.

Apay a nasken nga iwayat daytoy a teknik ti panagpadanum? Ngamin, kritikal daytoy umuna a 10 nga aldaw kalpasan ti panagraep ta itoy a panawen a mangrugin nga agtubo dagiti bukel dagiti ruot a naigamer iti pinagayan. Isu a nasken a manteneren ti umno a kaadu ti danum iti talon tapno makontrol ti panagtubo dagiti ruot.

Iti met panawen ti panagsabong dagiti pagay, nasken nga estrikto a mamantener ti nadakamat a kaadalem ti talon no kayat a namsek dagiti tumpuar a dawa. No maimutan dagiti pagay iti danum kadagitoy a panawen, adda posibilidadna a tumpuar dagiti eppes a dawa wenno, no adda man nagyan dagitoy, kadawyan a nakuttong dagiti bagasda.

Mabalinton a paes-esan ti talon inton mangrugin nga agamarilio ti kolor dagiti dawa. Ngem ininuten a paes-esan ti talon tapno malapdan ti pannakaparnuay dagiti saan a matangkenan a dawa ken narasi a bagas daytoy. Adda met pagdaksan ti maibayag a panagpaes-es iti talon ta pabayagenna ti panagluom ken panagtangken dagiti dawa.

Kadagiti talon nga agpannuray iti tudo, nasaysayaat no adda kanal nga asideg iti sinilong a pagurnongan iti danum no panawen ti tudtudo. Umdasen ti 1,500 a metro kuadrado a kali a pagurnongan iti danum tapno masuplayan ti kasapulan ti maysa nga ektaria a pinagayan iti panawen ti kalgaw. Manamnama a makaited daytoy iti apit nga agarup 75 a kaban nga irik ken agarup 50 a kilo a lames ti maapit no mapupokan pay iti tilapia, karpa, wenno paltat.

Panagganagan

Inton’ agganagan, paes-esan bassit ti pinagayan agingga a daytay umdas laeng a mangrunaw iti ipuruak a ganagan. Ngem saanyo a sobsobraan ti panangpaes-esyo iti talon amangan no mamagaan met daytoy.

Iti panagtutudo man wenno kalgaw, agipuruak wenno agiwaris (side dress) iti 2 a sako a Urea

manipud 5 agingga’t 7 nga aldaw sakbay a tumpuar dagiti dawa.

Kadagiti barayti ti pagay a biit a maapit ken intunek ti pannakaimulada, agipuruak iti Urea manipud 45 agingga’t 50 nga aldaw kalpasan ti panagmula, idinto a manipud 55 agingga’t 60 nga aldaw met ti panagipuruak iti Urea para kadagiti barayti a nabaybayag bassit ti aldaw a panagtangkenda.

Diyo isaysayangkat ti top dress (panagipuruak iti ganagan iti ngatuen dagiti bulong) aglalo no nabasa dagiti bulong dagiti mula wenno no adda manamnama a tudo a sumangbay. Iti kasta, saan a dumket ti abono kadagiti bulong a pakaigapuan ti kasla pannakauramda. Aggaik met kalpasan nga agganagan.

Saluadan Dagiti Mula Kontra iti Peste ken Ruot

Mangrugi a dumarup dagiti peste nga insekto inton’ mangrugin nga agbaludbod dagiti mula, agraman ti panagtubo dagiti ruot a kainnagaw dagiti pagay kadagiti maited a sustansia iti daga. Nasken ngarud ti umno a wagas ti pannakataming dagitoy tapno dida apektaran ti manamnama a kaadu ti apit.

Pagarigan, gagangayen a parikut dagiti mannalon ti nasapa a panagtubo dagiti ruot iti pinagayan. Isu nga agpasuyotda iti pakpakauna nga erbisidio manipud 3 agingga’t 4 nga aldaw kalpasan ti panagraep (AKP). Iti Ingles, maawagan dagitoy nga erbisidio iti pre-emergence herbicides.

Ngem adda dagitay klase ti ruot a naadur iti erbisidio. Isu a nasken a maparut laengen dagitoy sakbay nga umaduda. Mabalin a makontrol dagiti ruot babaen ti umno a wagas ti panagpadanum. Pagarigan, iti rugrugi pay laeng ti panawen a panagbaludbod dagiti pagay, yadalem ti danum iti manipud 3 agingga’t 5 cm. Ti kritikal a panawen a panangkontrol iti panagtubo dagiti ruot ket manipud 25 agingga’t 35 nga aldaw kalpasan ti panagraep.

Iti met biang dagiti peste nga insekto, dakkel ti epekto ti panaggigiddan dagiti mannalon nga agraep tapno makontrol dagitoy wenno maikabassit ti dagupda iti pinagayan. Nasken nga agtutulag dagiti mannalon iti maysa a lugar tapno aggigiddanda nga agraep iti uneg laeng ti maysa a lawas. No saan nga aggigiddan dagiti mannalon nga agraep, saan a maibusan dagiti peste iti taraonda iti makatawen. Umakar ngamin dagiti peste manipud kadagiti maapapit a pinagayan kadagiti mula a mangrugrugi pay laeng nga agbaludbod.

Iti nasapa a panawen a panagbaludbod dagiti pagay (gagangay a manipud 30 agingga’t 40 AKP), saan a masapul nga agisprey iti ania man pestisidio ta awan unay ti serioso nga epekto dagiti peste kadagiti mula. Kabaelan ngamin ti mula a suktan dagiti nadadael a bulongna kalpasan laeng ti makalawas.

No dagiti ngilaw ti pagay ti immatake, saan pay laeng nga agis-isprey. No met makita nga adda pakpakauna a dadael nga insangbay ti igges a manglukot iti bulong ti pagay (leaf folder), saan pay laeng agpaspasuyot iti umuna nga 40 AKP. No met adda dagiti berde a legleg (green leafhopper) dikay agis-isprey no awan ti makita a pagay iti aglawlaw a naapektaran iti sakit a tungro wenno no naresistensia la ketdi iti tungro ti naaramat a barayti.

No adda dagiti pugot a legleg (brown planthopper) ken dadduma pay a peste nga insekto, kaskasdi a dikay pay laeng agpaspasuyot iti umuna a 30 aginggat’ 40 AKP. Umdasen dagiti naimbag nga insekto, kas iti lawwalawwa, sipitsipit, ken billubillo, a mangpaksiat kadagitoy. Kabaelan dagiti naimbag nga insekto a paksiaten ti kumutukot nga igges (stemborer) ken dagiti itlog daytoy.

Ngem no nangrugin a nagraira dagiti sakit, saanen a maagasan daytoy. Nasken ngarud a malapdan dagiti sakit sakbay nga umatakeda iti pinagayan. Babaen daytoy ti panagmula iti regular a panawen, panagaramat kadagiti naresistensia a barayti, umno a kaaddayo dagiti raep, panagdaldalus iti pinagayan ken umno a wagas ti panagganagan ken panagpadanum.—O

Nasken nga umno ti kaadalem ti talon manipud 1 agingga’t 3 nga aldaw kalpasan ti panagraep.

Kritikal ti umno a kaadu ti danum iti umuna a 10 nga aldaw kalpasan ti panagraep.

Saan pay laeng agpaspasuyot iti insektisidio iti umuna ngaa 40 nga aldaw kalpasan ti panagraep.

Paruten laengen dagiti ruot iti nagbabaetan dagiti mula sakbay nga umaduda.

Ti igges a manglukot iti bulong ti pagay.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.