42 Agmula Kadagitoy Biit a Pagay

No agpannuray ti talonmo iti tudo, wenno no kayatmo nga iliklik ti pagaymo iti basnot ti nakaparsuaan, padasem ti agmula kadagitoy biit a pagay.

Bannawag - - Itoy A Bilang - Reynaldo E. Andres

NO agpannuray laeng iti tudo ti talonmo wenno awan umdas a pangawidam iti danum, panawenen tapno suktam ti barayti ti pagay a sigud nga imulmulam iti barayti nga alisto a matangkenan ken mabiit a maapit.

Dagitoy ‘tay barayti a naandur iti tikag ken gagangay nga umab-abot laeng iti manipud iti agarup 104 agingga’t 110 nga aldaw sa matangkenan dagiti dawada.

Adu ti pagimbagan a magun-od iti panagmula kadagiti kakastoy a barayti ti pagay. Umuna, makainutka iti magasto iti padanum nga isu ti kangrunaan a parikut kadagiti lugar iti patad nga awanan iti umdas a padanum ken agpampannuray laeng iti tudo dagiti mannalon tapno makatalonda.

Maikadua, no nasapsapa a maani dagiti pagay, ad-adu ti panawen a pannakaaramat ti daga a pagmulaan kadagiti dadduma a mula a naandur iti tikag a kas iti balatong ken dadduma pay a legumbre.

Adda uppat a barayti ti pagay nga alisto a matangkenan ti dawada— ti PSB Rc82, NSIC Rc12, NSIC Rc146, ken NSIC Rc158. Malaksid a mabiit nga urayen dagitoy, naandurda pay iti tikag.

Mangrugi a matangkenan ti dawa ti PSB Rc82 107 nga aldaw kalpasan ti pannakaimulana (AKP). Umab-abot met iti 108 AKP sa matangkenan ti NSIC Rc12 ken NSIC Rc158. Ngem kadagitoy uppat a barayti, ti NSIC Rc146 ti kasapaan a matangkenan ta umab-abot laeng iti 104 AKP.

Ngem nupay adu dagiti napipintas a saguday dagitoy a barayti a nairanta a para iti patad, arsagidda ketdi kadagiti kumutukot nga igges (stemborer) ken dangaw ti pagay (rice bug) a kadawyan a mangibaba iti apit. Ti stemborer ti kangrunaan a mangisangbay iti sakit a panagpurpor, wenno ‘tay maaw-awagan iti Ingles a white head ken dead heart.

Malaksid kadagiti nadakamat a barayti, adda pay sabsabali a baro a barayti nga al-alisto a matangkenan a mabalin nga imula iti patad: ti PSB Rc80 ken NSIC Rc192. Idi impadas dagiti agsuksukisok manipud iti Philippine Rice Research Institute (PhilRice) nga immula dagitoy a barayti kadagiti nadumaduma a lugar a sakup ti Kailokuan, napaneknekanda nga umab-abot laeng iti saan a nalablabes ngem 106 (AKP) sa natangkenan dagitoy.

Iti panagtutudo, umab-abot laeng iti 97 AKP sa matangkenan ti PSB Rc80, idinto a matangkenan met ti NSIC Rc192 kalpasan ti 92 nga aldaw. Kayatna a sawen a nasapsapa iti maysa wenno dua a lawas a maapit dagitoy ngem dagiti barayti a nakairuaman dagiti mannalon.

Ngem nupay saan met nga umadayo ti saguday ti PSB Rc82 iti saguday dagitoy dua a barayti, ad-adu ketdi dagiti naimbag a banag nga impakita dagitoy dua a barayti kadagiti nagsasaruno nga eksperimento nga inwayat ti PhilRice. Kas koma nadagdagsen nga amang dagiti binukel ti PSB Rc80 ken NSIC Rc192 ngem ti binukel ti PSB Rc82. Agdagsen ti tunggal 1,000 a binukel ti PSB Rc80 ken NSIC Rc192 iti agarup 22 a gramo, idinto nga agarup 18 a gramo laeng ti kadagsen ti 1,000 a binukel ti PSB Rc82.

Mabalin nga impuruak wenno inraep ti pannakaimula dagitoy a barayti agbatay iti wagas a kayat a suroten ken nakairuaman.

Kadagiti mannalon a mayat nga agmula iti PSB Rc80 ken NSIC Rc192, mabalinyo ti agkiddaw iti bin-i iti opisina ti PhilRice. Umdasen ti 20 agingga’t 40 a kilo ti sertipikado a bin-i dagitoy a para iti sangaektaria a talon.—O

Adu ti pagimbagan a maagsaw iti panagmula iti pagay nga alisto a maapit.

Mangrugi a matangkenan ti dawa ti PSB Rc82 107 nga aldaw kalpasan ti pannakairaepna.

Matangkenan ti dawa ti NSIC Rc192 kalpasan laeng ti 92 nga aldaw. Kanawan: Umab-abot laeng iti 108 nga aldaw kalpasan ti pannakairaepna a matangkenan ti NSIC Rc158.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.