Bannawag

8 Manipud iti Editor

- Manipud iti Editor

ITA a masursurat daytoy, naammuanmi a yalnag ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ti “Ortograpiy­a ti Pagsasao nga Ilokano” iti opisina ti DepEd Region 1 iti San Fernando City, La Union itoy nga Oktubre 18, 2018. (Isu nga ita a basbasaeny­o daytoy, nalabit a nalpasen ti panagyalna­g.)

Daytoy nasao nga ortograpia (awagantayo iti “Ortograpiy­a”) ti panggep ti KWF nga isukat iti “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” wenno “Tarabay” nga inruar ti KWF idi 2012 (iti babaen ti sabali nga administra­sion). Maipalagip a ti “Tarabay” ti ortograpia a sursuroten agingga ita ti Departamen­to ti Edukasion (DepEd) iti pannakasur­at dagiti materiales a maar-aramat iti programana iti Mother Tongue Based-Multilingu­al Education (MTB-MLE) ken iti metten pannakaisu­ro dagiti ubbing iti umno a panagsurat iti nariingand­a a pagsasao, ti Ilokano.

Malaksid iti DepEd, idi pay nga ar-aramaten ti Bannawag daytoy nga ortograpia; uray ti GUMIL Filipinas ken dadduma pay a pablaakan iti panagipabl­aakda kadagiti libro. Iti sabali a pannao, daytoy nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano— a binukel ken pinadur-as dagiti mannurat nga Ilokano uray idi pay sakbay a rimmuar ti umuna a kopia ti Bannawag idi 1934— ti bigbigen dagiti eksperto iti lengguahe a kas pagbatayan iti umno a panagsurat iti Ilokano. Gapu met itoy, binigbig ti KWF idi 2012 daytoy a kas opisial nga ortograpia ti Ilokano tapno adda met pagbatayan ti DepEd iti panangipak­atna iti MTB-MLE kadagiti lugar a yan dagiti agad-adal nga ubbing nga Ilokano.

Ngem apay a nasken a suktan ti KWF ti “Tarabay” idinto a daytoyen ti inar-aramat ti DepEd sipud pay rinugianna ti MTB-MLE ken naannayas met ti pannakaara­matna? Gapu ta kas kuna ti

KWF, nasken a maipasurot ti ortograpia ti lengguahe nga Ilokano iti ortograpia ti nailian a pagsasao, ti Filipino, iti nagan ti “armonisasy­on.” Kayat a sawen ti agdama a liderato ti KWF, nasken a maipada ti ispeling ti Ilokano iti Filipino tapno agtutunost­ayo; tapno agbalintay­o a maymaysa.

Gapu iti dayta a panggep, nasurat ngarud ti “Ortograpiy­a” a kas kuna ti agdama a liderato ti KWF, “Ti DepEd ti nangruna nga mangaramat iti daytoy nga materyal para iti manursuron­a.” Kayatna a sawen a daytoy nga ortograpia, saan ket a ti “Tarabay,” ti pagbatayan dagiti mannursuro iti panangisur­oda iti umno a panagsurat iti pagsasao nga Ilokano.

Ken, siempre, maaramat met ti “Ortograpiy­a” a “mangtaraba­y kadagiti amin nga mangayat nga makaadal ti panagsurat iti daytoy nga pagsasao.” Kayat met a sawen daytoy a no maysaka a mannurat, daytoyen ti agbalin a tarabaymo iti panagsurat­mo iti lengguahe nga Ilokano.

Asino met dagiti nangsurat iti dakdakamat­entayo nga “Ortograpiy­a” a nasken koma a surotentay­o amin? Mapadayawa­nkami a mangdakama­t iti naganda. Da

Grace Abugan, Fe Buccahan, Rose Joy Lagmay, Joel Lopez, Stanley

Millare, Riza Opolinto, Mercy Pablo, ken Mayden Rondero. Indauluan ida ni Dr. Purificaci­on G. Delima, Komisioner a mangibagi iti lengguahe nga Ilokano iti KWF, ken iti pannarabay ti Chairman ti KWF, ni National Artist Virgilio S. Almario.

Iti met pannakaara­mid ti nasao nga “Ortograpiy­a,” kuna ti KWF a nakonsulta­r— wenno iti bukodtayo a pananganag, naammuan ti kapanunota­n ken inanamonga­n dagitoy sumaganad, malaksid pay ti sabsabali, ti nasao nga “Ortograpiy­a”: DepEd Ilocos Norte, DepEd Ilocos Sur, DepEd La Union, DepEd Pangasinan, DepEd CAR, ken DepEd Region 02.

Ita ngarud, palubosand­akami a mangibingl­ay iti mensahe ni Dr. Purificaci­on G. Delima a nailanad iti nasao nga “Ortograpiy­a” tapno maamammota­yo daytoy nga ortograpia, uray apagsirip laeng. Iti panangisur­at ti komisioner ti mensahena, patienmi a sinurotna la ketdi dagiti pagalagada­n ti “Ortograpiy­a” nga indauluann­a a sinurat tapno mapaneknek­antayo nga umno unay ti inaramidda ken iti kasta, ad-adda pay a maamirista­yo ti kinasadia ti lengguahet­ayo nga Ilokano ken rumbeng unay nga ipagpannak­keltayo.

Adtoy ti mensahe ni Dr. Delima:

Anya ngay ket naiwarasen ti Samtoy iti amin a lugar iti Filipinas. Saan laengen nga pagsasao ti Rehiyon I ti Ilokano. Naaramat daytoyen a kas lengguwahe dagiti kakabsat tayo idyay Rehiyon II, Rehiyon III ken Cordillera Administra­tive Region. Aduda pay idyay Mindanao; aduda pay iti dadduma nga lugar ti lubong. Kadagitoy nga luglugar ket maar-aramat iti Ilokano nga kas umuna wenno maikadwa nga pagsasao.

Iti uray anya nga sitwasyon a nakakamat, maadalen ti Ilokano iti pormal nga wagas. Daytoy nga Ortograpiy­a ti Pagsasao nga Ilokano ti mangtaraba­y kadagiti amin nga mangayat nga makaadal ti panagsurat iti daytoy nga pagsasao. Gapu ta nayarmonis­a daytoy ti Ortograpiy­ang Pambansa iti Komisyon sa Wikang Filipino, mabibiiten nga maitalayta­y ti panagadal dagiti ubbing iti MTB-MLE klasrum iti amin nga dadduma pay nga kasapulan da nga adalen nga pagsasao.

Ti DepEd ti nangruna nga mangaramat iti daytoy nga materyal para iti manursuro na. Medyo nabayagan ti pannakaitu­rpos na. Ngem gapu laeng ta kasapulan nga maikonsult­a iti mangusar ti urnos ti pagalagada­n nga maikabil kada tsapter na. Nagresulta ti konsultasy­on ti panangaram­at ti Ilokano nga nawaya nga maawatan ti amin nga mangisuro wenno mang-adal iti daytoy nga pagsasao—maar-aramat iti amin nga mangkuna nga ‘Ilokano kami met…’ uray pay sadinno ti lugarda ditoy Filipinas.

Pagyamanan­tayo amin nakikammay­sa iti panawen ti konsultasy­on manipud iti Rehiyon I, Rehiyon II, ken CAR— dagiti manursuro iti amin nga nivel ti eskuwelaan, opisyales ti DepEd, dagiti pribado nga indibidwal ken gunglo dagiti mannurat— nakatulong kayo unay iti pannakaipa­sngay iti daytoy nga ing-ingungoten nga materyal ti panagisuro ken panagadal.

Agnanayon koma ti kappiya ti panunot tayo para iti natalged a panagdur-as ti amin nga Ilokano, lallalo dagiti agkabannuw­ag. Kablaawan tayo amin. Agbiyag ti Ilokano! Agbiyag ti Filipino!

Wen, “agbiyag ti Ilokano” a lengguahe! Tapno makasursur­okayo met nga agsurat iti Ilokano, a kas kuna ni Dr. Delima, nasayaat unay no agkiddawka­yo ngarud kenkuana iti kopia ti “Ortograpiy­a ti Pagsasao nga Ilokano” (uray soft copy laeng) itoy nga adres: Gusaling Watson, 1610 Kalye J.P. Laurel, Malacañan Palace Complex, San Miguel, 1005 Maynila. Wenno ag-email iti komisyonsa­wika@gmail.com. Wenno iti iposte ti kiddaw iti Facebook page ti KWF iti: https:// www.facebook.com/angkomisyo­nsawikangf­ilipino/.

Dakami ditoy Bannawag? Ay, dimi kayat ti mayaw-awan iti tengngat’ aldaw.

--CLES B. RAMBAUD

 ??  ?? Dagiti agad-adal nga ubbing nga Ilokano ti kangrunaan nga agsagrap iti pannursuro ti “Ortograpiy­a ti Pagsasao nga Ilokano.” Kas kuna ni Dr. Delima ti KWF: “Gapu ta nayarmonis­a daytoy ti Ortograpiy­ang Pambansa iti Komisyon sa Wikang Filipino, mabibiiten nga maitalayta­y ti panagadal dagiti ubbing iti MTB-MLE klasrum iti amin nga dadduma pay nga kasapulan da nga adalen nga pagsasao.” (Naala ti ladawan iti klase iti Grade 1 ni Leonora R. Melchor iti Mariano Marcos Memorial Elementary School, Siudad ti Batac.)
Dagiti agad-adal nga ubbing nga Ilokano ti kangrunaan nga agsagrap iti pannursuro ti “Ortograpiy­a ti Pagsasao nga Ilokano.” Kas kuna ni Dr. Delima ti KWF: “Gapu ta nayarmonis­a daytoy ti Ortograpiy­ang Pambansa iti Komisyon sa Wikang Filipino, mabibiiten nga maitalayta­y ti panagadal dagiti ubbing iti MTB-MLE klasrum iti amin nga dadduma pay nga kasapulan da nga adalen nga pagsasao.” (Naala ti ladawan iti klase iti Grade 1 ni Leonora R. Melchor iti Mariano Marcos Memorial Elementary School, Siudad ti Batac.)

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines