36 Ti Tarakenmo ken Sika

Bannawag - - Itoy A Bilang -

ti saganana. Nagamgamna pay ti nayon ti saganana a para iti kaaduan. Pagdaksanna, kantor payen dagiti padana a nabartek a saan a kantor.

No adda la koma kuartana ita. Adu a kantor ti pagpilianna. Ili ti adu a kantor ti ilida. Inyur-urnonganna met ketdi ti itangdanna ngem kapilitan a pinaetanna ti bautek a nagyalkansiaanna idi paoperarna ti letteg ni Bandeng.

NABANG-ARAN A naggapu iti balay da Lakay Bestre. Nagtarus iti garreta. Sangaprasko a nasanger ti inyawidna. Yatang ken iwarasnanto kadagiti umarayat. Nagidalimanek. Inikkatna dagiti balay ti lawwalawwa. Ginusugosanna ti inakilis a datar iti naata a bulong ti saba. Nangipakleb iti dua a plato iti naibitin a tabla iti diding iti sakaanan ti krusipiho ken naikuadro a ladawan ti Nuestra Senora de Manaoag a pakaitugkelanto dagiti kandela. Bimmulod iti atiddog a bangko. Inyampirna iti diding iti batog ti tawa a sumango iti altar.

Madamdama pay, addan ti lakay iti kaarruba nga umuna a paglualuanda. Isu ti isarunoda.

“Diyo unay, tata,” inarasaasan ni Edong ni Lakay Bestre idi awatenna ti baso a napno iti arak. “Amangan no malabesyo manen, kababaintayo. Kitaenyo a nasayaat ti panaglualotayo ita. No kastoy koma a kanayon, mapasublitayo ti talek dagiti tattao kadatayo. Maum-umsi dagiti kantor, saan? No natukkol ti aklo iti punsionan, kunaenda: kasla sinilamutan ti kantor!”

“Uray ket no uminumak ta... ni met la Isca ti paglualuantayo,” nagkidday ti lakay sakbay a pinungkitna ti linaon ti baso.

“Kinapudnona, no diyo malabsan ti uminum,” bimmallaet ni Nana Anit, maysa kadagiti nakilualo a babbaket, “gustomi ti panaglualoyo... Total, maymaysa ti pagtungpalan dagiti kararag: iti Dios. Ken agkakaarrubatayo. Naalas koma a mangawiskami iti sabali ta addakayo ngarud a makabael. Datayo ti kaasitgan nga agsisinnakit wenno agsisinnaranay. Isuna laeng ta no dadduma, madagdagkam’ a mangawis ‘ti sabali no malagipmi ti nalaad a pannakatungpal ti kararag aglalo ili sakaanan ti krusipiho.”

Tumangtangken dagiti lulod ni Edong. Nalabit nga idumdumada nupay maikuykuyog kadagiti mammartek. “’Diay kua da Manang Isca ngaruden.” Binurakna ti ulimek.

Nagsariwagwag ni Nana Anit. Kayatna ti agpalualo ta saan pay a kimmagat ti arak nga ininum ti panglakayenda. Adda kinautna iti bolsa ti kainna. “Pangngaasiyo

ta dakami man pay ti isarunoyo sakbay nga agpaamianankayo.” Nagkaratikit ti tallo a nabukel a sagsasalapi iti petpetna. “Ne, barok, ti pagbayadko.”

“Isuda, nana…” Intudo ni Edong ni Lakay Bestre a para awat iti tangdan. “Ni pay koma Manang Isca ket...”

Inawat ni Lakay Bestre ti pagbayad ni Nana Anit. “Dita pay la ngarud, Edong, nasapa pay met.”

TINANGAD ni Manang Isca ti agpabpababan nga init. Alas tresto ngata no makasublat. Kalalaingannanto ti panangrugina nga agplantsa iti dina nalpas a lupot ni Abogado Udarbe. Itulodna iti kabigatanna. Pambaranna a mangala iti udi ti abogado kenkuana. Agtarusto iti kamposanto tapno dalusanna ti tanem daydi ingungotenna. Ikuyognanto da Bandeng ken Oden.

Nasaep ni Manang Isca ti pinsar dagiti uppat a babbai a nakilualo kada Nana Anit. Kayat dagitoy a paitaraptap ti palualoda. Kayat ni Manang Isca ti agsarita. Umuna pay ta isu ti tulagda kada Lakay Bestre. Ngem nalagipna ti kaawan ti ipaayagna. Nabangaran idi palagipan ni Edong ti lakay.

“Kakaisuna a saan nga utang…” kinunana.

NATIMKAN ni Manang Isca ti ariwawa dagiti sumungad. Nabartekdan! Timman-aw iti tawa a sumango iti kalsada. Insabatna iti agdan ti pukdol a pagsaingan. Maibasbasing dagiti dua nga anniniwan a sumarsaruno ken ni Edong. “Nabartekda, ‘nang?” kinuna ni Bandeng. “Tagtagari!” Nakaulin dagiti kantor. Arak ti umuna a kiniddaw ni Lakay Bestre. Masursuron ni Manang Isca ngem kapilitan nga iruarna ti prasko.

“Ibagamon, a, Barras… ‘tay nagtulaganta diay dal--an,” agbeddalen ni Lakay Bestre. Inaprosanna ti arak a nagayus iti timidna. Naawangan ti baso nga insublina. Agkurkuridemdem dagiti matana. “Sika a…” Kinidag ni Lakay Balas ti padana a lakay. Kinagat ni Edong ti bibigna. Nagwingiwing. “Kua, Isca, uray dinakan tangdananen… pulotan la ti kuan…” “Lalo a nagsayaat no adda pangipanganan, kunam, a, pari,” inkalbit ni Lakay Balas.

Pamigat laeng ti natda a bagas da Manang Isca. Ngem dina maibaga dayta. “Adda innapuy, tata, a, ngem…”

“Ti… ti masida?” nagsaiddek ni Lakay Bestre. “Na-nalaka la ti mapan kumammel dita ‘nay…” Intudona ti garreta iti laudenda. “Uray daytay kua… nabati ti ulona idiay Alaska!”

“Inton malpastayo nga aglualo,” makaluksawen ni Edong. “Irugiyo ketdin.” “Sikan san, barok. Ne, daytoy kua…” indiayana ti kuentas. Saan a napamayan ni Edong. Inawatna ti kuentas. Nagugis. “Ave Maria Purisima…”

PINASIKIGAN ni Edong a kinita dagiti kakaduana. Naglaaden! Saguyepyepenen ni Lakay Balas. Nakakidem ni Lakay Bestre a nagsanggir iti diding. Nakasalampad ti maysa nga imana iti tawa. Nakaul-ulimek a nagparintumeng ni Manang Isca iti sakaanan ti altar.

“Ave Marrr…” timek ni Lakay Bestre. Addadan iti maikatlo a paset ti Nasantuan a Rosario. “Sabali!” napataliaw ni Manang Isca. Sinikil ni Lakay Balas ti padana a lakay. “Santa Maria, a!” Nagwingiwing ni Edong. Impigsana ti panag-Ave Mariana. “Ave Marrr…” ni Lakay Bestre manen. “Sabali!” inridis ni Lakay Balas. “Santa Maria, kunak la ngarud!”

Naggarakgak ti ubing iti ridaw ti laem. “Natarusam, Bands… diyonto met patpatien ti imbaga ni inang.” Linapigos ni Awing ni Badeng. “Annay!” Iti apagdarikmat, nanalpaak ti dakulap ni Bandeng iti teltel ni Awing.

Timmakder ni Manang Isca ngem nakaadayon ni Awing. Sinimpa ni Bandeng ti lispakna a sisasango iti altar.

Insublat ni Edong ti Requiem a kaalunosan ni Lakay Bestre nga idi la nga immaliwagwag. Gagangay dayta a kantaenda tunggal aggibus ti maysa a misterio ti Santo Rosario. Manguraturat ken agbirkabirkakak ti tengnged ti lakay a mangikomkompas iti tammudo ken sakana.

“Bands... Evis Presley!” imlek manen ni Awing nga adda iti pataguab ti agdan. Adda timek a mangan-anawa kenkuana. Adda met um-umlek.

NABANG-ARAN ni Edong iti panagulimek ni Lakay Bestre. Pinasikiganna a kinita ti lakay. Nagsanggir iti diding. Agkikidem. Naling-i ti ulona. Nakaturog! Narigatanda ken Lakay Balas a nangileppas iti Litaña. Inrugi ni Edong ti Siniquitates. Sinungbatan ni Lakay Balas. Ragupda koma a tallo ngem nagtalinaed a siuulimek ti maysa a lakay. Inkarigatanda ti nagsinnegunda. Ni Edong ti primera. Sa insublatda ti Invatatorium. Sa ti Nericorderis. Narikna ni Edong ti bannogna. Makainananto ta ipabatangna ken ni Lakay Balas ti sumaruno nga Oremus. “Awatem, Apo, iti nasantuan a gloriam ti kararua daydi Rufo.” “Oremusam, tata,” impennek ni Edong ti limmang-ab. “Sika, pari,” tinaliaw ken sinikil ni Lakay Balas ti padana a lakay. Nagkir-in ni Lakay Bestre ngem a simngaw ti timekna. “Oremusam, pari,” impigpigsana pay a sinikil. Nagmulagat ti lakay ngem nanabtuog ken naikarasukos iti baet ti bangko ken diding. Napatakder ni Manang Isca ken dagiti makilualo. Naganabaab iti kosina ken iti pataguab.

“Plat tayr, Bands!” Adda manen ni Awing iti likudan ni Bandeng. Dinardarasna ti immulog idi gammatan ni Bandeng.

Nagwingiwin ni Edong. Dinardarasna ti napan iti sango ti altar. Inruar ken inukradna nga impasir iti lawag dagiti kandela ti bassit a libro. Binasana ti paset ti Oremus a dina maikabesa.

“Watsa marra wit mi?” pinilit ni Lakay Bestre ti bimmangon. Inlupisakna iti datar. Nagsadag iti bangko. “Who… hu is laf me daun?” Apagisu a maigibus ni Edong ti basbasaenna. “Amen…” Nagugis ni Manang Isca. Immulog ngem nagsubli met laeng a dagus. Makais-isem a nagpaliiw.

Simmaruno nga immuli ni Bandeng a nagbitbit iti pinaala ti inana iti garreta.

Adda awag manipud iti kalsada. Nakaar-ariwawa ti umaw-awag ngem dandani di makarimbaw iti kasta unay a taul dagiti aso. Simmirip ni Manang Isca iti siwang ti pataguab.

“Naganna, nana?” naitimkan ni Manang Isca ni Baket Sela. Umayna sukonen ni Lakay Bestre. Pinadanonna ti baket.

“Saanen, nakkong… Ni tatam? Umay a dagus ket nakabulos ‘diay nuangmi. Taray a taray a nagpaabagatan. Inunorna ti kalsada.”

Nagpaabagatan! Manglaplapayag ni Lakay Balas a mangbuybuya iti pananglukat ni Manang Isca iti delata. Agkasangduan da Bulog ken Sikkubeng.

“Sal-at!” kinunana. Timmakder. Nagturong iti pataguab. Saanen a pinaunaan iti padana a lakay a kumarapkap iti yuulogna iti agdan.—O

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.