Paaduentayo Koma ti Mula nga Alukon

Nasustansia a nateng ti alukon. Manmano la ngamin ti adu ti mulana a kastoy.

Bannawag - - Itoy A Bilang - Reynaldo E. Andres

KAS iti marunggay, naimas ti uggot, sabong, ken bunga ti alukon. Malaksid iti gagangay a puli ti kayo nga alukon nga agparnuay kadagiti aruy-oy a sabong, adda met ‘tay agbunga iti nagtitimbukel. Kadagiti di pay makaammo, naimas met ti bungana a maabraw ken mapakbet. Pudno a naimas ti alukon a solo a maensalada, maabraw wenno mailaok iti uray ania a nateng sa masagpawan iti tinuno nga ikan wenno kuros. Maibatay iti panagadal dagiti eksperto iti nutrision ken salun-at, addaan ti tunggal 100 a gramo a sabong ti alukon kadagiti sumaganad a sustansia: protina, 2.9 a gramo (g); lana, 0.9 g; carbohydrates, 8.1 g; fiber, 1.5 g; dapo (ash), 1.3 g; enerhia, 52 kcal; Bitamina A, 50 I.U.; thiamin, 0.06 a milligram (mg); calcium, 278 mg; phosphorus, 75 mg; iron, 4.3 mg; ken carotene, 300 I.U.

Gapu kadagitoy a sustansia a ramen ti alukon, adun dagiti pribado nga ahensia, indibidual a mannalon, ken ahensia ti gobierno ti nakarit nga agsukisok tapno maammuan dagiti sabsabali pay a pakaaramatan ti bulong ken sabong ti kayo, agraman ti wagas nga alisto a panangpaadu iti palakay ti kayo.

Saan ketdi a kanayon ti kaadda dagiti maapit a sabong ken uggot ti alukon. Iti kalgaw la ngamin ti panagsabong ken panagrusing ti uggot ti alukon kalpasan a naregreg amin a dagiti bulongna. Dagiti naganus sabong ken uggotna ti kadawyan nga apiten dagiti mannalon nga ilakoda iti tiendaan.

Kadagitoy a panawen, umab-abot iti P100 agingga’t P150 ti bayad ti sangakilo a sabongna a malaokan iti sangkabassit nga uggot. Ngem dagiti sabongna a maapit iti saan a regular a panawen, kadawyan nga umab-abot iti P200 ti sangakilo gapu iti kakiddit ti suplay.

Dadduma a Pakaaramatan ti Alukon

Malaksid a maaramat a taraon ti sabong ken uggotna, adu pay dagiti sabsabali a pakaaramatan ti alukon. Kadagiti kallabes a tawen, inrekomendar ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) ti alukon a kas maysa kadagiti kayo a maaramat iti programa ti gobierno iti benneg ti reforestation, wenno ti pannakaisubli ti kinasamek dagiti bakir ken kabambantayan.

Malaksid iti daytoy, nabayagen a maar-aramat ti alukon a kas arkos ti hardin, linong kadagiti arubayan ken kadagiti parke, saripda dagiti mula a di unay agkasapulan iti darang init a kas kadagiti orkidia, mausar nga adigi ti alad ken kalapaw, material iti panagaramid iti papel, ken muebles a kas iti aparador, tugaw ken lamisaan.

Panagmula

Dagiti natangkenan a sanga ti kayo nga addaan iti 8 a sentimetro a diametro ti kasayaatan nga imula nangruna iti panawen ti tudtudo. Pilien dagitay nga awan iti sakit, garumiad, ken saan a dinadael dagiti insekto.

Tapno al-alisto nga agramut dagiti sanga, yuper nga umuna ti akimbaba a pasetda iti danum a nalaokan iti Hormex, maysa a solusion ti hormone a mangtignay kadagiti naputed a sanga tapno agramut. Iti Ingles, maawagan ti Hormex a rooting hormone ken magatang dagitoy kadagiti agricultural store dita lugaryo.

No awan masapulanyo a Hormex, mabalin

met latta nga agsaringit ken agramut dagiti sanga no maikabilda iti nabasa ken nalinong a lugar iti unos ti sumagmamano nga aldaw.

Umdasen ti sangakutsarita a Hormex a mailaok iti sangagalon a danum a kas pangyupran iti akimbaba a paset dagiti sanga iti uneg ti 15 agingga’t 30 a minuto. Kalpasan a nausar ti danum, saan nga ibelbelleng ta daytoy ti inaldaw nga isibug kadagiti patubuen a sanga ken agingga inton maimuladan.

Kalpasan a nayuper dagiti sanga, imula dagitoy iti plastik a selopin a naglaon iti naglalaok a daga, uring ti taep, ken nagrupsa a basura. Ikabil dagitoy iti nalinong a lugar agingga nga agramutda.

Panangaywan iti Kayo

Pilien dagiti lugar a nalaka a maes-esan no panawen ti panagtutudo. Iti pagmulaan, mangaramid iti abut a kalalainganna ti kaunegna tapno masaluadan dagiti tumanor a ramut ti palakay. Umdasen ti 4 x 4 a metro a kaaddayo ti tunggal disso.

Sakbay nga imula ti patubo, ikkan ti abut iti ania man nga organiko a ganagan wenno compost a nalaokan iti sangarakem a kompleto a ganagan (14-14-14) a kas pondo nga abono.

Inton medio nakadakkelen dagiti mula, di sardayan nga ikkan iti kompleto a ganagan a kas pangtunoy iti kasapulanda a sustansiada. Kadagiti sumarsaruno a bulan, mabalin a ganaganan iti 14-14-14 iti tartaraudi ti kalgaw ken inton karegget ti nepnep a kadawyan a mapasamak iti bulan ti Septiembre ken Oktubre wenno inton tartaraudi ti tudtudo.

Iti panagganagan, mangkali iti bassit a kanal iti aglawlaw ti kayo agarup maysa a metro manipud iti pamayor a puonna. Ditoy nga iwarakiwak ti ganagan sa gaburan met laeng kalpasanna.

Kanayon a sibugan dagiti mula nangruna iti umuna a tawenda tapno tumibker ti ramutda. Kadagiti natangkenanen a kayo ti alukon a mangrugrugin nga agsabong, yadadu ti aldaw a panagsibug tapno ad-adu ti maisabongda. Kalpasan ti panagsibug, gaikan ti aglawlawda sa yalep-ep dagiti nagaik a ruot iti puonda tapno agpaut ti dam-eg ti daga.

Aplat, ulmog, puraw a ngilaw, ken dagiti agkittib nga igges ti sumagmamano a peste a mangkapkapet iti alukon. Nalaka laeng a paksiaten dagitoy babaen ti panagisprey iti organiko a pestisidio a kas iti suka wenno danum nga adda laokna a sabon.—O

Inabraw a sabong ti alukon ken karabasa a nasagpawan iti tinuno a paltat.

Naimas ti pinakbet a bunga ti alukon. (Pammadayaw ni Roy V. Aragon)

Naimas a maabraw ti sabong ken uggot ti alukon.

Ti alukon nga agbunga. Naimas met ti bungana a maabraw wenno mapakbet.

Sabong ti gagangay nga alukon.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.