Ti “Urtugrapya”

Bannawag - - Itoy A Bilang - ni Dr. Calangacang Joel B. Manuel

KASLA nagsilaw a plaslayt dagiti bukel ti mata ni Dr. Quiteria Calangacang a nakaripar kadagiti agkamanaw nga eskaparate dagiti naukukboy a libro apaman a nalukatan ti dianitor ti libraria ti Capaltatan Elementary School. Nagpang-es ti retirada a superbisor; linislisna ti ababa la ngaruden nga ima ti aguspak a blusana sa winitwitanna ti kaanakanna a ni Maestra Elliana.

“Saan a dayta opisinam a pagumokam ti unaem a tarim’nen!” Indugkalna ti kiwer a tammudona iti saplak nga agong ni Elliana. “Daytoy libraria ti unaem!”

Nagmisuot ni Elliana ket nagbullad met dagiti singkit a matana. “Ni anti… Abus ta kasla nagnaan ti mano a Labuyo daytoy baro nga eskuelak, diak pay tarim’nen ti opisinak? Yan ngarud ti nasadia bassit a pagawatak iti sangaili no diak gunayen?”

“Daytoy pay la ti kunak idi!” Nagkatakat dagiti sangi ni Dr. Calangacang. Impalawlawna ti panagkitana iti libraria. “Awan la ti panangasikaso dagita a nagprinsipal ditoy! Gapu ta dida barangayen?”

“Asino ngarud ti mangisakit no saan a datayo, anti?” Inaplawan ni Elliana ti kortina ket nagpayagsaw ti nabengbeng a tapok. “Datayo ti tagaditoy!”

“Puniemes! Napanawak laeng a nagpa-Hawaii, pinagbalindan a kasla pagbalayan ti marmarna!”

“Ikkatek amin a libro ditoy, anti! Ibasurak aminen!” Inasitgan ni Elliana ti maysa a shelf sa insuagawna dagiti naburburayrayan a libro.

“An’at’ pangikastaam, sika?” Kinusilapan ni Dr. Calangacang ti kaanakanna. Nagmarikadkad a nangiput kadagiti naigabsuon a maburburayrayan a libro.

“Sika pay laeng ti prinsipal a nakitak a kasta!” Indugsak nga insubli ni Dr. Calangacang dagiti pinidutna a libro iti eskaparate. “Awan panangipategmo kadagiti libro!” Nadarimusmosan dagiti matana ti dianitor a kasla kayatna ti aglibas a rummuar ket dina met pinakawan daytoy. “Ay, sika, Mr. Sesinando Patapoc, dika koma mangala ’’ta pagdalusmo ta dika agmutmuttaag dita!” imbikagna iti tungiib ken nangato ti abagana a dianitor.

“Kasla pagisalapayan dayta dianitormo, sika, Iliang!” immusiig ni Dr. Calangacang idi nanakyaas ti dianitor a rimmuar. “Dika koma baonen!”

“Awan sa la ti nalaing ditoy nga eskuela!” insariwagwag ketdi ni Elliana.

“Oy, Iliang, dengdenggennak! Daytoy ti yunam kunak! Padalusam ta maurnos dagitoy libro!”

“Wen, ngem uray saanen a mausar dagitoy a libro, anti! Nagdadaandan!” Pinattog ni Elliana ti nagaabay a libro ngem nagkaranaganag dagiti anay a naisurot. “Ayiii!” Nagwagsak, nagwaragiwig sa inkanayonna nga imbaber iti suelo dagiti libro. “Kita’m man! Saanen a mabalin dagitoy, anti!” “Ket pabaruem, a, sika! Awan manaknakemmo a prinsipal, aya?” imbikag ni Dr. Calangacang. “Saannak a daytay ik-ikiten no dimo maal-ala ti abilidadko, loko!”

Nagkilit ni Elliana. “Nagkuna kadakayo, anti! Suktak iti internet library daytoy!”

Kasla surideng a nasaidingan a napanganga ni Dr. Calangacang. “Ulitem man, sika, Iliang? Ammom ti sarsaritaem, saan? Dimo pay masuktan ‘ta laptop-mo nga agkimatkimat, dayta ketdin ti bangbangawngawem!”

“Anian, anti, mangipanak iti uppat a kompiuter ditoy. Ikonektartayo iti internet! Oh, masapul pay dagitoy a libro? Awanen, a, duogkayon no pampanunotenyo pay la dagiti nagkauna!”

Nagkutikuti ti nabatbati a sangi ni Dr. Calangacang. Nagtayyek dagiti matana. “Kasta, aya?” impapainayadna. “Ngem mayat a talaga dayta, sika, Iliang?”

“Ania ket da ikit, mayat, a! Abante ti panagpampanunot daytoy kaanakanyo! Aniakayon!”

“Saannak a daytay rirriruen, sika, Iliang!” immusiig ni Dr. Calangacang. “Kasano komat’ panagbasa dagita ubbing ditoy libraria no awan libro?”

“Ad-adda a maawisda nga umay ditoy no kompiuter ti makitada, ikit! Dakayo met ita ket sapsaputen pay la ti pampanunotyo!”

“Saannak a daytay ibabain, diableska nga ubing!” indap-as ti baket ti gemgemna. “Uray magastok amin a naurnongko a nagtour sadiay Hawaii no patarimaanmo daytoy! Ngem mayat dayta kunkunam?”

“Siak ti pamatiam, anti! Daytoyto ti kamodernuan a libraria iti Dibision ti Ilocos Amianan!”

Mabalin a pagisab-itan iti karatay ti libbi ti baket. “Immalaka gayam kaniak, kaanakan! Ay, tulonganka iti daytoy a proyektom, kaanakan! Inton bigat, innak aglako iti Urtugrapyak!”

Nagkilit ni Elliana. “Ulitem man, anti? Baka nagkamaliak iti nagdenggan… Ortograpia, kunayo?”

“Urtugrapya, daytay librok iti panagletra! Ammom dayta, sika, Iliang?”

“Awan pay ortograpia a bukod ni adingko a Sencio nga editor, dakayonto la ketdin, anti?”

“Saannak nga idasdasig iti daydiay pugrot a Sencio nga adingmo! Makitamto dayta librok iti Urtugrapya! Innakto alaen dita imprenta no madamdama!”

SAAN a nagbiddut ni Elliana iti nagdengganna. Ta nariwet pay iti kabigatanna, tultulonganen ni Lakay Pedring ni Dr. Quiteria Calangacang a mangilugan kadagiti nakabungon a kopia ti

librona.

“An’a, aya, dagitoy, mistra?” dinamag ni Lakay Pedring idi makapaminduan a bumagkat kadagiti karton a nadadagsen.

“Dagitoy ti librok iti Urtugrapya Ilukana, sika, Lakay Pedring! Ammom ti urtugrapya?”

“An’at’ ammok, mistra?” kinudkod ti lakay ti teltelna. “No barekbek kada tarik kada tanggar ti damagem, a, ket saluyotek. Ngem an’at’ ammok kadagitoy aramidyo a nalalaing?”

“Umaynak man ket ngarud kuyogen, da, sika, Lakay Pedring!” inngirsi ni Dr. Calangacang. “Napia la nga adda kasarsaritak, sika!”

Naital-o ni Lakay Pedring ti patongna ket kinurikoranna ti lapayagna. “Siguradoka, mistra? Umayka kuyogen?” tinimpagna ti kamisetana ket simmaray-ob ti agatlang-es a pay-udna.

“Wen, ngem agsabonka bassit!” imbikag ni Dr. Calangacang. “Ken aggisigiska, sika, Lakay Pedring!”

Apagruarda iti ruanganna, pinagugguosen ni Dr. Calangacang ti kotsena a Toyota Corona nga adda mapa ti Tsina iti hood-na. Umanaw-aw dagiti aso a nangsurot iti asimbuyok ti agpampanarpar a tambutso. Aglitoglitog iti likud iti panagtal-o-tal-o ti kibong ti kotse kadagiti humps.

“Dimo koma intugtugot amin dayta libro, mistra,” impalagip ni Lakay Pedring. “Uray maysa a karton la koma.”

“Saannak a daytay balbalasaen, sika, Lakay Pedring!” imbikag ni Dr. Calangacang. “Malakok dayta!”

“Yanna ti papananta ngarud?” dinamag ni Lakay Pedring.

“Agpaamiananta! Adu ti am-ammok dita umamianan.”

“Masdaawak man iti agawam, mistra! Ania, aya, ti paggaggagetam la unay? No kayatnak koma, adda rasonna, kunak koma!”

“Ay, Lakay Pedring, dika la maalas!” naglibbi ni Dr. Calangacang. “Idonarko ti paglakuak iti libraria ti eskuelatayo, sika, Lakay Pedring, tapno ammom!”

“Dika pay la panglagda i’ta balaymo, mistra?” Kinudkod ti lakay ti napattopattokan iti uban a kulisapsap a pukisna. “Daydiay tininnag ni Labuyo a sayuganmo, awam rantam a manglagdan, aya, mistra?”

“Saan a daytay bumibiang iti biag ti akimbiag ti kayatko kenka, Lakay Pedring!” naitawwek ni Dr. Calangacang ti siliniador ket dandani naparugmaanna ti kurungkurong ti aggatgatang iti botelia a sarsarunuenda.

Kinudkod ti lakay ti takiagna ket inaplawan ni Dr. Calangacang ti batog ti agongna idi agalikuno iti agongna ti angot ti kursing ti lakay.

“Dita ti papananta!” insungo ti baket idi masaripatpatandan ti karatula nga “Oceandeep Academy, Inc.” iti igid ti highway. Nalawa a kataltalonan ti nanglakub iti compound ti eskuela.

Intungraraw ni Dr. Calangacang ti ulona idi mabatoganda ti guardia nga agtugtugaw iti sirok ti kaimito iti sango ti gate. “Ay, Mr. Porquelito Sinancuadro, adda ni prinsipal, sika?”

Insarang ti guardia ti dakkel nga ID-

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.