Ti Igat

Bannawag - - Itoy A Bilang - B. Dian Interior

ITI maysa a malem ti Sabado, adu dagiti tattao a nagtakder iti igid ti estero— wenno waig— iti distrito ti Quiapo. (No agatab ti taaw, agsurong ti danum ket dumakkel ti Karayan Pasig. Dagiti estero a pannakasanga ti karayan ti pagwarasan ti danum tapno saan a malayus ti igid ti karayan.)

Masansan nga agpalabas iti oras dagiti agtrabaho wenno dagiti awanan iti pagsapulan babaen ti panangsiputda kadagiti sumagmamano a lallaki— pasaray balud—a mangdalus iti waig. Ngem iti dayta a malem, inatapko a sabali ti nangawis iti imatangda. Pudno ti atapko idi naipalapayag kaniak ti riaw ti maysa nga agsipsiput maipapan iti igat. Nasdaawak. Agbiag ngata, aya, ti igat iti estero a nagtitiponan dagiti adu a rugit ken aceite ken apgad ti taaw? kinunak iti nakemko.

Agtugtugawak idi iti abay ti ridaw ti accessoria a pagtaenganmi, nga agin-inana ken mangin-inut a mangsussusop iti sigariliok. Naawis ti riknak a kumita iti buybuyaen dagiti tattao. Sinaludsodko ken ni Tonio a madama met nga agbasbasa iti pagiwarnak, no kayatna ti makikuyog kaniak a mapan kumita iti datdatlag. Dinagdagus ni Tonio ti nagpelles.

Nadanonmi dagiti naruay nga agbuya. Pagatsiket laeng ti danum ti waig ta nagati ti taaw. Maysa a baro ti madama nga agpaspasurong iti tengnga ti waig. Awan ti badona, ket sikakalson iti maong a pinagsellepna. Inanusanna ti nangiwalin kadagiti agtatapaw a waterlily tapno mawaknitan ti dalanna. Nalabit a nalamiis ti danum ta makitak nga agpigerger ken agsaligemgem ti baro.

Iti takdang nga igid ti estero, kadagiti naraber a ledda, maysa met a baro ti agngayangay a tumapog iti danum. Galas ti naganna, kas nangngegmi. Iti abayna, nakatugaw ti maysa nga ubing a lalaki. Nangmatamata ti ubing a nangsiput iti rabaw ti danum. Nangibaklay iti kamalit a nakaikapetan ti maysa a silo a way.

“Pudno met laeng nga igat ti tiliwenda?” sinaludsodko iti maysa nga ubing nga agdaldalus iti sapatos. Nakatugaw iti kahonna, ket nagpannimid.

“Wen, igat,” insungbat ti ubing, a saanna nga inyadayo dagiti matana kadagiti lallaki.

“Diak impagarup a matiliw ti igat iti silo laeng,” kinunak ken ni Tonio. “Ad-adda manen a narigat ti panangtiliw no ima laeng ti aramaten; ta nagalis ti igat. Idiay ilimi, kumubukob dagiti igat kadagiti abut iti lansad nga igid ti karayan ket banniitanmi ida. Tukak a sibibiag ti appanmi.”

“Nalabit dakkel ken nalukmeg dayta nga igat a tiliwenda,” kinuna ni Tonio, “ket kas itay nalukmeg a babai, saan a makapaggulagol a…”

Saan a natuloy ni Tonio ti saona, ta adda balasang nga immasibay kenkuana. Nasay-upko ti bangbanglo ti balasang. Nabingay ti imatang ni Tonio— pasaray kitaenna dagiti lallaki iti waig, ngem adadda nga ikalikagumna a mingmingan ti balasang iti abayna.

Iti di nagbayag, nakitak a nakibur ti nalanit ken nangisit a rabaw ti danum. ‘Tay igat dayta, a naggapu iti lansad ti estero, ti pattapattak. Iti apagapaman, nakitami dagiti burikna a kiaw ken asul. Naguyas a nagpababa.

Dinagdagus ni Galas ti timmapog iti danum, a nagpisaw iti dakkel ket sinurotna ti kaduana a kumamat iti igat. Pinardasanda ti nagbaliw babaen ti panaggaudda babaen dagiti imada.

Nalabit nadlaw ti igat nga adda peggad iti likudanna, ta limmansad manen. Naglinak ti rabaw ti danum.

Nagamangaw dagiti dua a lallaki iti nabiit. Kapilitan a nagsardengda. Nagbanang-esda pay gapu iti bannogda. Naturikturikan dagiti bagida iti danum ken aceite a simmileng iti pannakaraniagda iti init ti malem. Inaramat ni Galas ti bukot ti lanitlanit nga imana a pinangurnos

kadagiti nginabras ti buokna a nakusokuso. Nagbannikes met ti kaduana a nangwanawan iti rabaw ti estero.

Napalabas ti sumagmamano a kanito sa nakitami manen ti panagburek ti rabaw ti danum. Nagpasurongen ti igat. Kas makita iti allon ti danum. Inkarigatan dagiti dua a lallaki ti kimmamat.

Ni Galas ti napagasatan nga immuna a nakatukma iti ipus ti igat. Ngem nalabit, napigsa ti igat ta natuang ni Galas, sa limned. Idi tumaud, kakaasi a nangipugso kadagiti pitak ken danum a simrek iti ngiwat ken agongna.

Pagimbaganna, saan a naibbatan ti kadua ni Galas ti igat. Isurotna ngamin dagiti imana iti turongen ti ipus ti igat tunggal agilus ken kayatna ti lumapsut. Idi nasayaat manen ti panaganges ni Galas, tinulonganna ti kaduana a nangtengngel ken nangingato iti natiliwda. Kas man limmandok dagiti takiagda iti panangitag-ayda iti igat.

Pudno a dakkel ti igat— agarup dua ket gudua a metro ti kaatiddogna, ket kasla luppo ti ubing nga agtawen iti sangapulo ket dua ti kalukmegna. Naturikturikan iti kiaw, berde ken asul.

Inkarigatan dagiti dua a lallaki ti nangimet iti igat, amangan no lumusot pay laeng, ket nagin-inayadda a limmasat iti danum a napan iti takdang. Nalabit, napadso met ti igat ta nagsardeng daytoy a nagilus ken nagkeyetket. Nagtalna. Iti igid ti waig, naisagud dagiti saka dagiti dua a lallaki kadagiti ramramut dagiti naraber ken dadakkel a ruot. Imkis pay dagiti dadduma a babbai nga agbuybuya ta impagarupda no mapalusotan dagiti dua a lallaki ti igat idi naitiklebda. Ngem saan a linulokan dagiti dua ti panangiggemda iti igat.

Idi laeng nakasang-at ti kadua ni Galas ti pannakadlawna nga adda napasamak iti gayyemna. Iti nagtakderak nga agbuya, nalawag ti pannakakitak iti saka ni Galas a daradara. Nalabit nadunor. Naammuak iti ubing a nakaiggem iti silo a nakabaddek ni Galas iti natadem ti ikingna ken aglatlati a lata ket nasugat.

SIRARAGSAK da Galas ken ti kaduana a nangisang-at iti igat. Nagpilay ni Galas a nagna ngem saanna nga inkaskaso ti dunorna. Idi ngata laeng mariknana ti panaas ti dunorna ti panangbarabadna iti sakana iti maysa a panio tapno agsardeng ti panagdara daytoy.

Adu dagiti ubbing a simmurot kada Galas ken ti kaduana idi binaklayda ti igat nga inlasat iti kalsada. Maysa nga ubing a nangyawatan ni Galas iti bakiana ti natangig ti pannagnana ta imbilbilangna a napadayawan iti panangipaiggem ni Galas iti bakia kenkuana.

“Kasla nagbuyata iti sine,” kinunak ken ni Tonio idi magmagnakamin nga agsubli iti accessoria. “Kasla bannuar ni Galas ita kadagiti ubbing. Kas man Flash Gordon. Wenno Superman. Wenno Principe Amante.”

“Patiem a kasta met ti pamanunotan ni Galas?” Nagkatawa ni Tonio ket intuloyna ti nagsao kasanguanan ti isusungbatko: “Saanko unay a naikaskasko a nabuya ti pannakatukma ti igat ta ad-adda a ti balasang a kinaabayko ti yan ti panunotko. Ammom ngamin, iti rag-ona a nagbuya, tinengngelna pay ti imak ket nagsadag kaniak. Napintas. Kaarrubatayon sa.”

“Uh,” kinunak. “Awan a pulos ketdi ti essemmo a mangbuya iti karkarna nga aramid wenno iti datdatlag. Masdaawak no apay simmurotka pay laeng kaniak.”

“Nagasat ta simmurotak ta nakitak ‘tay balasang,” insungbat ni Tonio, a kasla agar-arapaap. Ngem sinublianna met laeng ti banag a pagsarsaritaanmi. “Nagwatwatan laeng ni Galas ken ti kaduana ti panangtiliwda iti igat ti kunam?” Nasaripatpatak ti lais kadagiti mata ken timekna. “Ania pay?” kinunak. “Managbuyaka ngamin iti sine ken ay-ayam ket,” kinuna ni Tonio. Sinaludsodko no kayatna a sawen a tiniliw da Galas ken ti kaduana ti igat tapno adda sidada.

“Ania pay?” timmulad ni Tonio. “Awan pagsapulanda— maadawmo daytoy kadagiti aruaten ken tignayda. Ket saan met a maitured dagiti manakem a tattao a kas kadakuada ti agtakaw.” “Saanmo kadi, aya, a nakita ti rupa ni Galas?” indupagko. “Nabungon iti ragsak. Naisem.” “Isem ti panagballigi, ania?” “Mariroka,” insungbat ni Tonio. “Naisem ni Galas, ta ammona a nasayaatto ti pannanganna inton rabii. Nalabit agsidanto iti chili con carne wenno pancit guisado, ta adda igatangna.”

Diak immannugot iti pamanunotan ni Tonio.

TALLO nga aldaw sipud pannakatiliw ti igat, nalipatakon da Galas ken ti kaduana, ngem impalagip ni Tonio kaniak. “Nadamagko a nailako ni Galas ti igat iti maysa nga Intsik?” impalawagna. “Lima a pisos. Ngem nalabit agbabawi a nakipagtiliw. Saan ngamin nga umanay ti binglayna iti bayad ti igat a yalana iti indieksion a pangpaksiat iti mikrobio a tetanus.” “Dimmegdeg ti sugatna?” Nagmulagatak. Nagtung-ed ni Tonio. “Saan a manganga ni Tonio ti ngiwatna. Napeggad ti kasasaadna. Atapen ti doktor a saan a malasat ti daksanggasat ti sakitna…” Nagbaliw ti rupa ni Tonio. Nagpukaw ti muraregna, ket naisem. “Uy, ammom,” kinunana, “nayam-ammoak i’tay napintas a balasang a nangsanggir kaniak idi agbuybuyatayo iti pannakatiliw ti igat. Sonia ti naganna. Sarungkarakto kano no malem no bigat…”

“Agtutorka,” imballaetko. “Awan ti namnama ni Galas nga agbiag, kunam?”

“Wen,” insungbat ni Tonio, ket nagtamdag manen ti isem kadagiti mata ken bibigna. “Kasta laeng ti biag. Kasta laeng ti panangsarsarak iti gasat. Ta kasla igat ti naimbag a gasat— mabalin a matiliwmo, mabalin a saan. No matiliwmo, mabalin nga apagapaman laeng ti kaaddana iti imam. Mabalin met nga agbayag…”—O

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.