36 Ading Kosinera

Bannawag - - Itoy A Bilang - Ni MERCY R. GAÑO

ADTOY ti dua pay a luto ti manok a naipalaon iti Native Chicken Recipe Book ti Department of Agriculture Animal Products and ByProducts Utilization Regional Field Office VII ken karaman kadagiti naibunong a pagbasaan itay napalabas a selebrasion ti Maika-14 nga Agriculture and Fisheries Technology Forum and Product Exhibition nga insayangkat ti Department of Agriculture-Bureau of Agricultural Research (DA-BAR) idi Agosto 30-Septiembre 2 itoy a tawen iti SM Megamall, Siudad ti Mandaluyong.

“Urtugrapya! Pilusupya! Teknuluhya! Kwartu! Kumpyuter! Twalya! Nagmamayat, sika, Iliang! Ala, sayaatem ta presentationko tapno mailakok aminen dagita librok!”

KUNAM no agasak iti binalatongan ti pamay-an ni Dr. Quiteria Calangacang apaman a nakastrek iti conference hall ti Division Office ti Ilocos Amianan. Kunam no nakatilmon iti asador a nagderetso iti lamisaan nga atiddog, nakataltalek a nagtugaw sa impalawlawna dagiti matana iti napuseken a conference hall.

Nagsan-ek dagiti matana iti sango iti nakuttong ken tungiib a lalaki a kaab-abay ti natayag ken nabaked. Kellaat a nagburek ti dara ni Dr. Calangacang ta nabigbigna ni Mr. Jonel Barangay a maysa kadagiti nangirurumen kenkuana a panelista idi naki-Pasnaan. Idi kuan, naamirisna a dagiti kameng ti GUMIL Ilocos Amianan dagitoy. Ngem asino daytoy a nalukmeg ken natayag a lakay?

Nagrimat dagiti mata ni Dr. Calangacang idi sumangpet ni Dr. Ely Dacquel a komarina. Nagderetso ni Dr. Ely Dacquel a nakibesobeso kenkuana. Kalpasanna, napan nagtugaw iti maysa kadagiti bakante a tugaw iti sango.

Sipaparagsit a simmabat ni Dr. Calangacang idi sumrek ni Dr. Tamara Labuguen a superintendente ti Dibision. Arigna pinaubba ni Dr. Calangacang ta natayag ti ubing pay a superintendente a nangikanayon a nagmano iti retirado a superbisor.

Narugian ti panglukat a programa apaman a nakasangpet dagiti dadduma pay nga agsarita. Gumigis ti isem ni Dr. Calangacang iti panangyam-ammoda kenkuana a kas maysa kadagiti kangrunaan nga agsarita iti dayta a seminar. Kas panangsarungkar manen iti MTB-MLE a policy ti DepEd, imbaga ti superintendente a masapul manen a mailektiur ti ortograpia kadagiti mannursuro. Intudo ti superintendente ni Dr. Calangacang a ninangna a kas eksperto iti Ortograpia ta kameng ti GUMIL ken nagatendar iti pagtamdan a Pasnaan a pakasanayan dagiti nasisiglat a mannurat nga Ilokano.

Kabayatan ti panagbitla ti superintendente, nagiinnarasaas dagiti kameng ti GUMIL ngem pulos nga awan ti panangipagarup ni Dr. Calangacang no ania ti pampanunotenda.

Nadanonan ti panagsarita ni Dr. Calangacang iti baro nga ortograpiana. Implastar metten ni Maestra Elliana ti kompiuter a pakaipatarayan dagiti slides. Impakapet metten ni Dr. Calangacang ti aguspaken a nangisit a coat-na.

“Anti, nagalas dayta!” impalagip

ni Elliana ngem naglibbi laeng ni Dr. Calangacang. “Awan ti naalas nga aruat kaniak!” imbuelta ti baket sa nagturong iti podium.

Nagparang ti umuna nga slide: Urtugrapya ti Pagsasau nga Ilukanu.

Rimsua ti arimbangaw a nangrugi iti ummong dagiti kameng ti GUMIL sa nagpalikud.

Maikadua nga slide: Dagiti letra iti Alpabetu Ilukanu.

“Sagbabassit laeng a panagbalbaliw dagitoy, annakko a mannursuro,” inrugi ni Dr. Calangacang. “Umuna, adda 31 a letra iti alpabeto.”

Manipud iti ummong, no mano nga ima ti naitayag a kinagiddan ti laaw. Ngem kimmusilap ni Dr. Calangacang ket bimmikag: “Agtalnakayo! Palpasendak nga umuna sakayto agsaludsod! Nalawag?” imbulladna. Nagtalna dagiti tao ngem maysamaysa nagiruar iti notebook. Nasakit met ti papangreman ni Mr. Barangay kenkuana idinto a kirkireman ni Elliana daytoy. Kameng met laeng iti GUMIL ni Elliana. Agmismisuot metten ni Dr. Ely Dacquel.

Maikatlo nga slide: Ti Pannakausar ti U ken O.

“Nakitak ti rigat dagiti ubbingtayo nga Ilokano nga agusar iti O ken U. Isu nga iti daytoy baro nga ortograpiatayo, awanen ti pakausaran ti O no saan a dagiti proper nouns. U amin ti usarentayo.”

Nagriaw ti maysa a kameng ti GUMIL ngem insarang ni Dr. Calangacang ti gemgemna. “Palpasennak, kunak ket! Dikayo ketdi agyaman ta addaak a nakapanunot iti daytoy? Oh, kitaenyo, saanen nga agrigrigat dagiti ubbing iti ispeling nga Ilokano. Pagarigan: agurung, tirung, apuru, siguradu, malasadu, budubudu…

“Sa maysa pay, saan a dakayo a kameng ti GUMIL ti mangisuro! Dagiti mannursuro ti kasarsaritak ditoy! Saanyo a bibiangan ti panangisuroda kadagiti ubbing!”

No mano nga ima ti naidugkal iti ngato a kinagiddan ti anabaab ngem kasla awan nakita ken nangngeg ni Dr. Calangacang. Nagwingiwing a naglibbi ni Dr. Ely Dacquel.

Maikapat nga slide: Ti Pannakausar ti TI ken ITI.

“Nabayag nga inad-adalko daytoy, kakabsat,” kinuna ni Dr. Calangacang. “Narigat unay ti agdama a pagalagadan ti TI ken ITI. Isu a nangaramidakon iti pagalagadan a naibasar iti Matematika.”

“Uhu, patpatang daytan!” inriaw ni Mr. Barangay sa timmakder. Limmawa met ti isem ti nabaked a lakay.

“Saandak nga in-intirimesen!” insungbat

ni Dr. Calangacang. “Sika ti patinayon a kontrabidak, sika, Mr. Barangay!”

Tumakder koma ti maestro ngem sineniasan ti superintendente. “Ay, excuse me, kakabsat. Ala, denggentayo ngamin a nalaing ni Dr. Calangacang,” inlamuyot ti superintendente.

“’ Ti umuna a pannakausarna iti patang, usaren ti TI wenno DAGITI; ‘ti maikadua a pannakausarna, TI wenno DAGITI latta; ket iti maikatlo, usaren ti ITI wenno KADAGITI sa no adda pay, isubli manen ti TI wenno DAGITI.” “Mangtedka iti pagarigan!” imbultak metten ni Dr. Ely Dacquel. Nagtanabutob daytoy.

“Umayen!” imbikag met ni Dr. Calangacang. “Basaentayo: TI naluum a bunga TI karabasa ITI taltalun TI pinurus ni Sencio.”

Nalikba ti tungiib ni Mr. Barangay idinto a limmawa ti dusngi ti nalukmeg a lakay. Nagmuregreg met ni Dr. Ely Dacquel. Immakar iti tugawna ti sabali pay a nabaked, barbangisit, puraw ti buokna ken nakaanteohos a lalaki ket inabayna ni Mr. Barangay. Immabay met ni Dr. Ely Dacquel kadakuada. Kasla alimbubuyogda a wumanengweng. “Napuntaanna met, Jonel!” inkatawa ti barbangisit. “Maysa pay!” imbikag ni Dr. Ely Dacquel. Komari, saanna a kuna isu a nagbaribar dayta ken ni Dr. Calangacang. Maysam, inridis ti baket iti unegna ket nakita dayta iti kusilapna. “TI waig TI nagbalayan ITI paltat a kublang TI ulona.” Imlek ni Mr. Barangay. Nagwingiwing met ni Dr. Dacquel idinto a inikkat met ti puraw ti buokna ti anteohosna sa imlek.

“Madi!” mangngeg ti sangakaarrubaan ti innarasaasda. “ITI waig TI nagbalayan TI paltat a kublang TI ulona, koma!”

Madaman nga agibid-video ti baket nga atiddog ti buokna. Maiwarwaragawag iti FB ti mapaspasamak a lektiur ni Dr. Calangacang. Kasta unay dagiti makapungpungtot a rupa nga emoji a maipalkat iti live a video-na. Adda pay dagiti agkomkomento nga agkabawen ni Dr. Calangacang. Maikalima nga slide: Pannakausar ti A ken NGA. “Agsipud iti kinarikut ti panagusar iti A ken NGA, ikkatentayon dagita a rules. Ar-aramid laeng dagiti nagkauna a mannurat dayta! Kinapudnona, mayat aminen!” inwagis ni Dr. Calangacang a puon ti nagaarimbangawan dagiti tattao.

Timmakder a nagriaw ti maysa a nabaneg ken dakkel ti ulona a kameng ti GUMIL ngem sineniasan ti superintendente nga agulimek.

“Saanyo a lapdan ti pagsayaatan dagiti ubbing, dakayo a GUMIL!” indap-as ni Dr. Calangacang. Naisungbat ti no mano a kusilap ken misuot kenkuana.

Umad-adu metten dagiti mangbasbassawang ken ni Dr. Calangacang iti FB. Adda payen nangipaskil iti ladawanna sa imbagada a NGANGA. Maikanem nga slide: Dagiti Diptonggo. “Tapno mapukawen a mamimpinsan dagiti diptonggo, usarentayo ti Y ken W,” impalawag ni Dr. Calangacang. Suktantayo dagiti I iti diptongo iti Y ken suktantayo amin dagiti U iti W.”

“Pagarigan man, doktor!” adda nangibugkaw a sisesemsem iti likud.

“Paria, agbalin a parya. Buenas, agbalin a bwenas!” inwagis ni Dr. Calangacang. “Guantes agbalin a gwantes!”

“Pun-ye-mes!” intulad ni Dr. Ely Dacquel. “Di kad’ ‘ta istudio agbalin nga is-tud-yo?”

“Correct, komari!” kinuna ni Dr. Calangacang.

“Hu, maditan sa agkomarin no kastaka!” imper-ak ni Dr. Dacquel. Nasuprak ti isemna a nangkusilap ken ni Dr. Calangacang. Maikapito nga slide: Dagiti Panandi. “Tapno awan apa kadagiti panandi, nasken nga usarentayo dagiti pudpudno a pormada. Isu nga imbes a DA, usarentayo ti IDA, imbes a KAMI, DAKAMI lattan! Dagitoy dagiti pagarigan. Mapan dakami iti tiendaan. Mapan dakayo iti ili. Napan isuda iti taltalon. Mangaldaw dakami!”

Nagpallon manen ti arimbangaw a nagpalikud. Adda timmakder. Adda grupo a kasta unay ti panagsusupiatda. Tumanaguob met dagiti kameng ti GUMIL. No mano manen nga ima ti naidugsol iti ngato. Naganawa manen ti superintendente.

“Dagita laeng dagiti importante a panagbalbaliw iti ortograpiatayo,” kinuna ni Dr. Calangacang. “Panagkunak, awanen ti saludsod a rumbeng a sungbatak. Ammok nga adu ti mangkontra kaniak. Ngem uray kagurguradak ita, dungdunguendakto iti masakbayan!” intag-ay ni Dr. Calangacang ti imana. “Ibatik ken ni balasangko a Tamara a superintendenteyo ti nasurok a dua ribu a kopia daytoy nga ortograpia!”

Napatakder ti superintendente. “Ay, Dr. Calangacang, ninang, awampay ti tulagta a kasta, ninang!”

“Ay, ammok a gatangen ti Dibision ta pagsayaatan dagiti ubbing! Pagsayaatan ti panangisurotayo, Apo Superintendente a balasangko!” kinuna ni Dr. Calangacang.

“Ngem… Dr. Calangacang… ninang… m-mabalinta ti mapan agsarita idiay opisinak? Awan ti budget para iti daytoy!”

“Ay, adda! Paruarem, a! Nagkapuyka la a superintendenten no dika makaremedio? Ay, Lakay Pedring, bunongam dagitoyen mamaestran, da, ta usarendan!” inwagis ni Dr. Calangacang.

Nakudkod ti superintendente ti ulona. “A-awan ti budget-na, ninang, kunak ket!” inyamparana.

“Ay, adda no sika ti aguni! Ala, umaykayon mangala iti kopiayo, kakabsat!” inmikropono ni Dr. Calangacang.

Timmakder ti natayag ken nabaked a lakay. “Este, sumaoak la kadi, Dr. Calangacang, Apo Superintendente?”

“Wen, apo. Siasinnotayo kadi, apo?” inamad ti superintendente idinto a nagbugagaw dagiti mata ni Dr. Calangacang.

“Siak ni tatayo a Severino Tumbaga. Nabayagakon a mannurat iti Ilokano. Retiradoak a kameng ti US Air Force,” impapainayad a kinuna ti lakay. “Adda bassit naur-urnongko iti pensionko ket kas maawatak, napintas daytoy nga ortograpia daytoy kabsattayo a pasado superbisor…”

Nagkikinnita dagiti kameng ti GUMIL. Kasla padpadaananda ti pagpuntuan ti sao ti padada a mannurat. Nagmumuregreg dagitoy.

“Yantangay magustuak unay daytoy baro nga ortograpia, sa ket agparikut met ti superintendente iti igatangda, palubosandak ta siakon ti manggatang iti amin a libro ni Dr. Calangacang!”

Napatakder dagiti kameng ti GUMIL. Nagaarimbangawda. Kasla nakangngeg met iti kanta dagiti riari ni Dr. Calangacang. “Kunakto pay!” inyikkis ti baket. “Nakalakoakon!” “Ay, ay, yamanek unay, Apo Tumbaga,” inyisem ti superintendente. “Makautang ti Dibision iti naimbag a nakem kadakayo!”

Kasla kiniwar a binugbog dagiti tattao iti conference hall. Iti atiddog a lamisaan, nangiruar ni Tata Severino Tumbaga iti tseke sa pinirmaanna. Inyawatna ken ni Dr. Calangacang iti imatang ti superintendente. Kalpasanna, nagkakaretratoda. Iti panagrikna ni Dr. Calangacang, nataytayag pay ngem dagiti dua a natatayag a nangipig kenkuana. Nakataltalna ti panagis-isemna iti sango dagiti kameng ti GUMIL Ilocos Amianan a dandani la mangrugma kenkuana. Kasasakitan ti kusilap ni komarina nga Ely Dacquel kenkuana! Ngem iti panunotna, kunkunana: Awanyo, a!

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.