Abonuam Met ti Piskeriam

Tapno natabtaba met laeng dagiti kalapem a pupokmo a lames.

Bannawag - - Itoy A Bilang - Reynaldo E. Andres

SAAN laeng a dagiti talon ti makasapul iti ganagan. Uray met dagiti piskeria wenno pagpupokan iti lames; iti kasta, al-alisto a dumakkel ken nadagdagsen dagiti pupok a karpa, tilapia, ken bangus.

Kas iti talon, mairekomendar a maabonuan ti piskeria iti organiko a ganagan, kas iti takki ti baka, kalding wenno lugit ti manok, ken malaokan iti ania man nga inorganiko nga abono a kas iti urea.

Segun iti rekomendasion dagiti eksperto manipud iti Bureau of Agricultural Research (BAR), magunod ti kalkalikaguman a ganansia ken kalidad ti kalapen a lames no ipakat ti umno a panagganagan kadagiti piskeria aglalo kadagiti nairanta a komersial a pagtaraknan iti lames a kas iti karpa.

Saan a kanen ti lames dagitoy a yabono; agpaay ketdi dagiti abono a sustansia ti danum tapno matignay ti panagtubo dagiti lumot ken babassit a mula iti rabaw ken lansad ti piskeria nga agserbi a taraon dagiti lames.

Kuna dagiti taga-BAR a no tinawen a maikkan iti agarup 1 agingga’t 3 a tonelada a naglaok nga organiko ken inorganiko a ganagan ti sangaektaria a piskeria ti karpa, umab-abot iti 4 agingga’t 8 a tonelada ti manamnama a kadagsen ti makalapan a lames.

Kinapudnona, napadasen dagiti sumagmamano a negosiante nga agtartaraken iti lames iti sapasap a pagilian daytoy a simple a teknolohia ti panagtaraken iti karpa.

Kadagiti addaan iti piskeria ti karpa ken ania man a lames, kastoy ti pamayan tapno maited ti naan-anay a sustansia iti danum:

Panangganagan iti Piskeria

Agurnong kadagiti nadumaduma a takki dagiti dingo a kas iti lugit ti manok wenno pato, takki ti baboy, ken uray pay dagiti nagrupsa a takki dagiti ayup a masarakan iti talon ken iti aglawlaw. Umdasen ti 1,500 a kilo a naglalaok a takki dagiti ayup a para iti sangaektaria a piskeria (aglawa iti 10,000 a metro kuadrado).

Paglalaoken dagitoy sa yabono ti apagkapat (25 a porsiento) a partena a

kas pondo (basal) a ganagan, maysa nga aldaw sakbay nga ibulos iti piskeria dagiti an-annak ti lames. Iwaristo manen ti nabatbati a 75 a porsiento, dua a bulan kalpasan a naibulos dagiti karpa.

Malaksid kadagiti nadakamat a takki dagiti ayup, mabalin pay nga ikkan ti piskeria iti azolla. Dagitoy ti babassit a berde a mula a tumpaw iti kadandanuman no panawen ti tudtudo.

Alisto nga umadu ti azolla ta kabaelanna a saknapen ti sibubukel a piskeria iti las-ud laeng ti sumagmamano a lawas, ken agpaay daytoy a nalabon a taraon dagiti karpa. No usaren daytoy nga abono iti piskeria, umdasen ti sumagmamano a planggana nga azolla a para iti gagangay ti kadakkelna a piskeria para iti makatawen a suplay a taraon dagiti lames.

Inton naikabil dagitoy nadakamat nga organiko a ganagan, mabalin a supusopanda iti komersial nga inorganiko a ganagan tapno ad-adda a maikkan ti piskeria iti naan-anay a sustansia a kasapulanna tapno matignay ti panagtubo dagiti dadduma pay a mula ken organismo a taraon dagiti lames.

Mabalin nga isupusop dagiti gagangay nga abono a para iti talon. Umdasen ti 100 a kilo nga urea, 25 a kilo a phosphorus, ken 90 a kilo a potassium a para iti sangaektaria a piskeria.

Inton’ agrupsa dagiti naglalaok nga abono, saanna laeng a tignayen ti panagtubo dagiti babassit a mula iti lansad ti piskeria ngem agpaay pay dagitoy a taraon dagiti babassit nga organismo nga agserbi met a nayon a taraon dagiti lames.

Pangsupusop a Taraon Dagiti Lames

Malaksid kadagiti nadakamat nga abono, mabalin pay nga ikkan dagiti lames iti pangsupusop a taraon a kas iti naglalaok a nagiling a mais, tuyo, ken bisukol. Iti panawen ti tudtudo a kaadu ti bisukol kadagiti pagtatalonan, nangruna dagiti puli ti bisukol nga agdadael kadagiti raep, mabalinyo dagitoy a gilingen ket isu ti ited a pangsupusop a taraon kadagiti lames.

No karpa ken tilapia ti taraken, mabalinda pay nga ikkan dagtoy iti natadtad a balangeg wenno bulong ti saba. Siguraduen laeng a napino ti pannakatadtad dagiti bulong tapno al-alisto a kanen dagiti lames.

No nalabon la ketdi ti maarnas iti aglawlaw a bulbulong ken dadduma a mabalin a taraon dagiti karpa, uray saanen a kasapulan nga ikkanda dagitoy iti komersial a taraon ti lames.

Saan unay a mannangan dagiti karpa isu nga umdasen ti mamindua a panangpakan kadagitoy iti unos ti agmalem. Napateg ti umno a wagas ti panagpakan kadagiti lames ta no agkurang ti maipaunegda a taraon, napungkel ti panagdakkelda, idinto a no sobra met ti maipakan, mabalin nga agtinnag a kontaminado ti piskeria gapu kadagiti malungsot ken bumangsit a taraon a saanda a makmakan. Kangrunaanna, dumakkel pay ti gastos iti bayad ti pagpakan.

Tapno masigurado ti kaadu ti ipakan, padasenyo ti mangtiliw iti maysa a karpa ket timbangen. I-multiply ti dagsenna iti dagup dagiti impupok a lames. Kalpasanna, alaen ti 5 a porsiento daytoy ket dayta laeng ti kaadu ti ited a kanenda iti inaldaw iti unos ti makabulan. Kadagiti sumarsaruno a bulan, mabalin pay nga ikabkabassit iti 3 a porsiento laeng ti kaadu ti ited a taraon ti lames iti kada aldaw.

Panangtarawidwid Kadagiti Lames

Sakbay nga ibulos dagiti an-annak ti lames, balnawan nga umuna dagitoy babaen ti panangyakar kadagitoy iti danum a nalaokan iti 3 agingga’t 5 a porsiento ti potassium permanganate iti las-ud ti 15 a segundo. Magatang ti potassium permanganate kadagiti agricultural stores dita lugaryo.

Nasken daytoy tapno maikabassit ti gundaway nga agsakit dagiti an-annak ti lames nangruna no reprepda a maipupok iti piskeria. No dadduma, adda kumpet nga impeksion kadagiti an-annak ti lames a naggapu kadagiti komersial a piskeria a pagpatpatanoran iti bugi ken an-annak ti lames.

Panagkalap

Gapu ta alisto a dumakkel dagiti karpa a mataraken kadagiti piskeria, mabalinen a kalapen dagitoy 10 agingga’t 12 a bulan kalpasan a naipupokda. Ngem no kayat a maksayan ti pangen tapno saanda a mailetan iti lugar a yanda, mabalin lattan ti agkalap iti ania man a kanito kalpasan ti 7 agingga’t 8 a bulan agbatay iti kayat ti gumatang a kadakkel ti gatangenna a lames.—O

Dagiti aguppat a bulan nga an-annak ti karpa.

Dagiti agsiam a bulan pay laeng a karpa a nataraken iti naabonuan a piskeria.

Natabtaba ti karpa ken tilapia a mataraken iti maab-abonoan a piskeria.

Tignayen ti abono ti panagtubo dagiti babassit a mula iti rabaw ken lansad ti piskeria nga agserbi a taraon dagiti karpa.

No saan nga iwaris, mabalin nga ipalned lattan ti sako a naglaon iti takki dagiti ayup iti piskeria.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.