Ti Makunami

Bannawag - - Itoy A Bilang - Ni DENIZON P. DOMINGO

IDI apagtugawmi a kas superintendente ti Departamento ti Edukasion iti Dibision ti Siudad ti Tuguegarao, maysa kadagiti immuna a tinamingmi ti pannakataginayon ti pagsasao dagiti Ibanag iti siudad ken iti probinsia ti Cagayan. Nangipaulogkami ngarud iti maysa a pammilin a maaw-awagan itan iti Ibanag-Speaking Day a mayim-implementar iti tunggal Biernes. Iti daytoy nga aldaw, makanta dagiti nakaisigudan a samiweng iti Ibanag. Maipaskil met dagiti pagsasao ken tagipatgen daytoy a puli kadagiti pagadalan. Adda pay naituding nga aldaw a panagaruat dagiti mannursuro ken dagiti agad-adal iti patneng a kawes dagiti Ibanag.

Agpayso a patnengkami nga Ilokano. Awan met duadua a napasnek nga ipingpinget ti puli a pagkamengak ti pannakataginayon ti lengguahe nga Ilokano (Iluko, kunada ditoy Cagayan) ken dagiti kannawidan ni Ilokano. Ngem mapalpaliiwmi nga agpegpeggad metten ti pagsasao nga Ibanag. Pasingkedan dagiti datos ti nailian nga estadistika nga adda laengen nabatbati nga agarup 500,000 a makaammo nga agsao iti Ibanag no idilig iti nasurok a sangariwriw nga agsasao iti Ilokano iti daytoy a deppaar.

Ti pannakaaramat ti pagsasao nga Ibanag ti immuna a tinamingmi gapu iti pammatimi a no mapukaw ti maysa a pagsasao, agpeggad met ti pannakasaluad ti kannawidan dagiti agar-aramat iti dayta a lengguahe. Ad-adda ngamin a maawatan ti kultura, oral a tradision ken dagiti natawid a galad babaen ti nakaisigudan a pagsasao ti maysa a puli.

No met mapukaw ti maysa a pagsasao, masinga met ti siensia a mainaig iti pannakayebkas ti kinapateg ti kannawidan ken historia ti maysa a tribu.

Iti ngamin napardas a taray ti modernisasion, adun dagiti agpeggad a lengguahe gapu iti panangipapilit ti dadduma nga agtuturay a dagiti nakapkapsut a kultura, maitulad wenno maipasurotda koma kadagiti pagalagadan ti nabilbileg a kultura. Ket mairaman ditan ti pagsasao. Ngem uray no makuna nga adda panagpapada dagiti nagduduma a lengguahe, adda latta pagdudumaan ti pannakayebkasda. Ket gapu ta maibatay ti pannakaisurat dagiti balikas iti pannakayebkasda, kayatna met a sawen a no ipasurotmo ti pannakaisurat ti maysa a lengguahe (kas iti Ilokano) iti sabali a lengguahe (kas iti Filipino/ Tagalog), ni Ilokano, nasken a sursuruennanto metten ti panagbalikas ni Tagalog.

Ti pagsasao nga Ilokano, addaan iti bukod a galad a maiduma iti sabsabali a pagsasao. Ngarud, saan a napintas nga irasrason ti harmonisasion wenno pannakaipasurot dagiti pagalagadan ti maysa a pagsasao iti sabali ta kas nakunan, ti tunggal lengguahe, addaan iti bukod a galad. Daytoy kunada a harmonisasion, napapintas laeng a balikas a ti kayatna a sawen, in-inut a panangpapatay iti maysa a lengguahe.

Paneknekan dagiti datos nga adun dagiti agpukpukaw a pagsasao iti sibubukel a lubong gapu iti duron dagiti dominante a kultura. Mairaman pay ditoy ti panangaponer dagiti awanan iti naun-uneg a pannakaammo iti kinapateg ti panagkanaig ti pagsasao ken kultura. Dagitoy a pasamak ti mangpatpatay iti kannawidan a tinagtagiben ti maysa a puli.

Ngarud, ipingettayo koma ti pannakataginayon dagiti bukodtayo a lengguahe iti kabukbukodanna met a galad, ket daytoy a karit, maiturong saan laeng a kadagiti Ilokano no di pay ket kadagiti dadduma a puli. Nasken met nga isurotayo kadagiti ubbingtayo iti daytoy a henerasion ti umno maipanggep iti lengguahetayo (umisu a pannakaisuratna ken umisu a pannakaibalikasna), saan ket a pagbalbalinentayo ida nga adipen ti sabali a kultura. Ta asinonto pay ti mangisuro kadakuada iti umno no di datayo? Ta ti ania man nga isurotayo kadakuada ita, balondanto agingga iti agbalinda a nataengan ket daytoy met ti isurodanto kadagiti sumarsaruno kadakuada.—O

(Agpapaay itan ni DPD nga Schools Division Superintendent ti DepEd, Division of Cagayan.—Editor)

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.