Agmulaka Man iti Para Lako a Kardis

Padasem man met ti agmula iti adu iti daytoy aw-awaganda idiay India iti “super crop.”

Bannawag - - Itoy A Bilang - Reynaldo E. Andres

GAGANGAY a maimulmula laeng ti kardis a pangalaan iti naganus a bukelna nga ilaok iti pinakbet. Ngem kuna dagiti eksperto iti Ilocos Agriculture, Aquatic and Resources Research and Development Consortium (ILAARRDEC) iti Mariano Marcos State University (MMSU) iti Siudad ti Batac a nasayaat la unay no adda koma dagiti plantasion ti kardis iti man Kailokuan wenno iti Tanap ti Cagayan ta agkasapulan ti pagilian iti adu a kardis. Ken adu pay a pagilian ti agkasapulan iti daytoy isu a mabalintayo ti aglako iti kardis iti ballasiw-taaw.

Kinapudnona, kadagiti sabsabali a pagilian iti Asia, nangruna iti India, aw-awaganda ti kardis iti “super crop” ta malaksid iti adu a sustansia nga ikutna, naandur pay iti tikag. Nasayaat pay a pagpakan iti kalding dagiti bulongna ken dakkel ti maitulong ti mula tapno mapasubli ti sigud a kinabaknang ti daga.

Naduktalan ni Prop. Roseminda Sair, maysa nga agsuksukisok iti MMSU, a no laokan iti bulong ti kardis dagiti gagangay a ruot nga ipakpakan iti kalding, alisto a dumakkel ken lumukmeg ti ayup, ken pumintas ti kalidad ti karnena. Adda pay dagiti mangus-usar ti bulongna a pagpakan iti koneho, baka, manok, ken ikan. Nasamay ti naganus a bulongna a taraon dagiti ikan iti piskeria.

Ngem ti kangrunaan a rason a nasken a paaduentayo ti apittayo a kardis isu ti kaadu ti pakaaramatanna. Mabalin a solo a lutuen ti naganus ken natangkenan a bukelna wenno mailaok kadagiti dadduma a potahe. Maar-aramid pay a noodles, tinapay ken arak ti nabilag a bukelna.

Saguday ti Mula

Kas nakunan, agbiag ti kardis uray kadagiti natikag a lugar. Ditoy Kailokuan, kadawyan a mangrugi ti tudtudo iti Hunio ket agpaut dayta agingga iti Septiembre. Oktubre ti rugi ti kalgaw nga agpaut agingga iti Mayo. Isu a mairekomendar ti panagmula dagiti mannalon iti kardis kadagiti bulan a nakiddit ti danum.

Naandur ti kardis iti tikag ta nauneg ti madanon dagiti ramutna. Kas legumbre, kabaelanna a tenglen ti nitroheno iti angin ken ipanna daytoy iti daga. Isu a dakkel ti akem ti kardis iti pannakapasayaat ti kasasaad ti daga.

Adda dua a barayti ti kardis a napadasen ti kinaandurda kadagiti naangrag a pagtatalonan iti patad ken napaneknekan metten ti kaadu ti maitedda nga apit— ti ICP7035 ken ti ICP88039. Naggapu dagitoy dua a barayti iti International Crops Research for the Semi-Arid Tropics (ICRISAT) sadiay India.

Ditoy Ilocos Norte, addan sumagmamano a mannalon a nakasumok a panguartaan ti panagmula kadagitoy, babaen ti pannarabay ti MMSU, tapno adda pamataudan iti bin-i.

Panagmula

Adda epekto ti panawen ti panagmula iti panagdakkel ti kardis. No maimula daytoy iti rugrugi ti tudtudo (Mayo ken Hunio), tumayag daytoy iti agarup uppat a metro. Ngem no maimula daytoy iti rugrugi ti tikag (Septiembre ken Oktubre), umabot laeng iti 1.5 a metro ti katayagna. Gapu itoy, nasken a pilien dagiti mannalon ti kayatda a panawen ti panagmulada iti kardis maibatay iti kayatda a katayag ti mula.

Kalpasan a maapit dagiti tartaraudi a bunga dagiti kardis, mabalin a putden ti puon dagiti mula iti agarup maysa a metro ti kangatona manipud iti daga. Ratooning ti awagtayo iti kastoy a sistema. Iti kasta, addanto manen tumaud a saringit dagiti mula a pagapitanto manen kalpasan ti sumagmamano a bulan.

Nupay agbiag ti kardis kadagiti saan a nataba a daga, ad-adu met laeng ti maitedna nga apit no maimula daytoy kadagiti pagtatalonan a nabaknang kadagiti organiko a bambanag ken maikkan iti umno a pannaripato.

Kapintasan nga imula ti kardis kadagiti daga a nalaka a maes-esan ken medio pimmila. Inton panagmumula, masapul nga adda umdas a dam-eg ti daga tapno padapada ti panagtubo dagiti bukel.

Iti agdama, awan ti ania a problema kadagiti peste nga agdadael iti kardis. Ngem no adda dagitay insekto nga agkaan kadagiti bulong inton mangrugin nga agsabong ti mula, nalaka laeng a paksiaten dagitoy babaen ti panagpasuyot iti Decis wenno Lannate.—O

Naandur iti tikag ti kardis. Napintas a pagpakan iti kalding dagiti bulongna. Patabaen pay ti mula ti daga.

Kas iti mais ken mani, naimas met a saramsamen ti kinirog a naganus a bukel ti kardis.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.