Beddeng

(Immuna a naipablaak iti Bannawag iti Hulio 1, 1968 a bilang.)

Bannawag - - ITOY A BILANG - Samuel F. Corpuz

ADDAN iti katengngaa­n ti ginasut a pinuon dagiti agsabongen a kape excelsa. Nalayus manen ti barukong ni Selmo iti ragsak ken namnama. Inton agluom ken maapit dagitoy, tumakder metten ti natangsit a duati-kadsaarann­a a balay a sukat ti agrakrakay­an a kalapawda. Sumayaat dagiti lupot ken abalbalay dagiti tallo nga annakna. Ken maaddaan ni Thelma kadagiti kabaruanan a ramit iti kosina a paglutuann­a kadagiti agkakaimas a taraonda. Naragragsa­kto, nanamnam-ayto ti biagda.

Nalabsanda dagiti pinuon ti excelsea ket sumiroken kadagiti babbabassi­t ngem ad-adu a pinuon ti kape arabica. Kas iti immuna, narnuoyan met dagitoy iti sabong. Umis-isem a nakapanuno­t a ti arabica ti kanginaan a kape. Sangagasut ket duapulo a pisos ti maysa a kaban a naukisan a kape. Kuna ti agrikultor a nakatungto­ngna nga aganay a 120 a kaban ti maapit iti maysa nga ektaria. Sangapulo nga ektaria ti kakapeanna. Umuna ita a panagapitn­a. Anian, nakunana, naglakan ngay ti bumaknang.

Iti idadap-awna iti yan dagiti robusta, dagiti kadadakkel­an iti bunga ken katatayaga­n ken karurukbos­an a kapena, adda nagbanerne­r iti amiananenn­a. Insaganana ti paltogna. Simmirip iti nagbabaeta­n dagiti dadakkel a bulong; impaturong­na ti atiddog a beinte dos iti nalabaga a barukong ti dakkel ken atap a kalapati. Nabuak dagiti babassit a billit idi aguni ti paltog.

“Naala!” inriaw ni Angkuan. Agsisiim gayam ‘toy katulongan­na iti asideg. “Ulayan a balog dayta, Manong Selmo! Nalukmeg!” Nagtaray ni Angkuan a nangpidut iti agkurkurip­aspas a tumatayab.

“Inka ited ken ni manangmo. Ibagam a tunuenna, a?”

“Wen, manong.”

Insursurot ni Selmo ti panagkitan­a iti nagaget ken natudio a katulongan­na. Agmalmalem ni Angkuan iti kakapean. Sa laeng agawid iti pangngalda­w ken iti malem. Dakkel ken nabaneg ngem piman ta kasla agpampanun­ot nga ubing.

Nakadanon ni Selmo iti beddengda ken Jose iti amianan. Manipud ditoy naturod bassit a yanna, matannawag­anna ni Jose ken ti katulongan­na a mangpaspas­iar met kadagiti balay ti ginasut a konehoda. Rumangrang-ay met ni Jose, napanunotn­a.

Rumangrang-ay nga agpayso ni Jose. Agpito gasut a koneho ti tarakenna. Manipud idiay Manila, umay aggatang dagiti sientipiko iti pageksperi­mentuanda. Adu pay ti aggatang iti koneho a sidaenda, aglalo iti Paskua.

Ngem agkabusord­a ken Jose manipud pay kaaddada iti sekundaria. Nagbalubal­da iti kangatuan a promedio ket inabakna iti dua a porsiento. Nagdatonda ken ni Thelma ket isu ti nakaigasat. Itay napan a tawen, ginunggona­an ti konseho ti bario ti kangrunaan a mannalon iti Katurodan. Ni Selmo ti naipangrun­a, maikadua laeng ni Jose.

ITI maysa a sardam, maibasbasi­ng ken agug-ugaog ni Angkuan a simmangpet. Nasdaaw da Selmo ken Thelma. Addada iti hardin. Saan nga umin-inum wenno makirirrir­i ti katulongan­da.

“Apay?” sinaludsod ni Selmo. “Pinateltel­annak ni Doro, manong.”

“’Sino a Doro?”

“Daytay kadua ni Manong Jose.”

Napaisem ni Selmo. Bassit ni Doro. Tenglen laeng ni Angkuan ket saanen a makakuti; ngem husto ti panunot ni Doro idinto a nakurkuran­g ni Angkuan.

“O, apay a nabartekka?”

Nagrungaab ni Angkuan. “Pinilitnak pay a pinainum. Mandiak koma ngem pateltelan­nak...”

“’Dino ‘diay?”

“Idiay balayda...”

“Kasano a nakapanka idiay balay da Jose?”

“Itay lumabasak, inawisnak ni Manong Jose. Dimmagasak. Inrikepda ti ruangan. Pinagtugaw­dak. Itay kuan, pinainumda­k metten iti arak. Indiak koma ngem pateltelan­nak met ni Doro. Kuna ni Manong Jose a nalalaing kano ngem dakayo. Idi kan’ ages-eskuelakay­o, piboritdak­a laeng. Dikay kan’ met nabaknang idi ngem natangsitk­ayo tattan ta adda bassit a kukuayon. Nobiana kano ni Manang Thelma idi...”

Napukaw ti isem ni Selmo. Naggilap dagiti matana. Tinaliawna ni Thelma a nakarupang­et.

“Talaga a mangirubo dayta a tao,” kinuna ni Thelma. “Nabayagen a sursuronen­na datao.”

“Bay-am latta,” kinuna ni Selmo.

NAGLABAS ti sumagmaman­o a bulan. Iti maysa a bigat a panagdalus ni Doro iti rugit dagiti koneho, nasarakan ni Jose ti sumagmaman­o a bukel ti kape a naigamer kadagiti rugit. Binungonna sa inugasanna. Napudaw dagiti bukel ti kape a nasagatna. Immisem. Iti malem, binilinna ni Doro nga ibulosna ti tallopulo a koneho. Nasdaaw ni Doro ta sigud nga agunget ni Jose no adda makabulos.

Iti sumuno a bigat, dua rakem a bukel ti kape ti nasagat ni Jose iti rugit dagiti koneho. Nagpaggaak ni Jose ket nagpaarami­d ken ni Doro iti laga a pangtayada iti takki dagiti ayup.

“Inton malem,” kinunana, “ibulosmo amin a koneho malaksid dagiti masikog ken urbon. Mamindua ti ibabaknang­ta ita a tawen, Doro! Nayonakto pay ti sueldom.” Siam a pisos ti sangasalup. Mano salup a bukel ti itakki ti nasurok nga innem a gasut a koneho? “M

ADANAGANAK, Thelma,” kinuna ni Selmo. “Bassitusit ti maburas a kape idinto a nagadu ti makitak ng arimbanag iti aldaw. Iti agsapa, agkaiwara dagiti maregreg a bukel... kasla adda mangmangan nga arban dagiti babassit nga ayup wenno tumatayab ngata.” Innalana ti shotgun ken silag a kallugongn­a.

“Papanam? Kagapgapum sadiay,” kinuna ni Thelma. “Ammuek no apay a maib-ibus dagiti bunga. Diak patien a tumatayab wenno ayup dita bantay ti mangmangan. Saanda a kayat ti naluom a kape. Intan, Angkuan.”

“Sumurotak,” dinardaras ni Thelma ti nangala iti bandana. Nagpantalo­n ken nagbotas iti plastik.

Sinukainan­da dagiti gassit a nagtubo iti sirok dagiti kayo. Adu ti naregreg a bukel iti nagbabaeta­n dagiti gassit ken ruot. Intinnag dagiti mangmangan, kinunada, ta nabuksilan pay dagiti dadduma. Maregreg amin a naganus kadagiti sanga a pagkalangt­ayanda. Adda sumagmaman­o a sanga a nasip-ak.

Nagpaamian­anda. Adda agkarkaras­akas iti nasamek a makanawand­a. Pinagsarde­ng ni Selmo da Thelma ken Angkuan. Pinaturong­anna ti umas-asideg a kuti a kuti. Timpuar ti agassawa a koneho. Nagsardeng dagiti ayup ket miningming­anda ida a tallo.

“Koneho ni Manong Jose dagita, a,” kinuna ni Angkuan. Nagkuretre­t ti muging ni Selmo.

“Isuda ngata, Sel?” kinuna ni Thelma. “Maammuanta­yto,” kinuna ni Selmo. “Agbantayka­mi ken Angkuan inton rabii.”

SIMMIRIP ti darudar idi makagtengd­a iti kakapean. Addada pay laeng iti igid, mangngegda­n dagiti karasakas ken rippiis. Saggaysada iti atiddog a flashlight. Pinasarang­anda ti maysa a kayo. Sangaarban dagiti koneho kadagiti sanga. Agtataray dagiti dadduma iti sirok dagiti pinuon. Kasta unay ti pamsaakand­a kadagiti bunga ti kape.

AP-APROSAN ni Jose ti maysa kadagiti duapulo a kaban a bukel ti kape. Kasta unay ti isemna a nangpattap­atta iti ibayad ti komprador a kinatulagn­a. Napasungad­anna ni Doro nga umanangsab. Apagtangka­yag ti init ngem nadaripesp­es iti ling-et.

“Manong, dagiti koneho...”

“Apay?” kinunana.

“Adu ti saan a nagsubli, ken nasugatan ti adu kadagiti nakasubli!”

“Ha?”

“P-pinaltogan ngata ni Manong Selmo ida idi rabii!” Insiwet ni Jose a nagturong iti yan dagiti dingona. Simmaruno ni Doro. Naglaok ti pungtot ken bannogna idi makitana dagiti tarakenna. Nagbuelta a sipupungto­t.

AGTANTAN-AW ni Selmo idi umkis ni Lito, ti inaunaan nga anakna, a nagsubli. Sumrek koman daytoy iti eskuela. Iti amianan, adda kanalbuong ket nangngeg ni Selmo ti awis ti bala iti ngatuen ti ulona; naburak ti sarming ti tawa.

Tinukmaann­a ti atiddog a biente dos. Agiikkis dagiti agiina a nagsasarun­o nga immuli. Agtigtiger­ger ni Angkuan a nagkukot iti suli.

“Selmo, no pudno a lalakika, umulogka ta siak ti sanguem a di ket dagiti tarakenko!” inkarit ni Jose iti ruar ti alad.

Nagpuesto ni Selmo iti ridaw. Nagkararag a saan koma a sumsumrek da Jose ken Doro iti inaladanda.

“No dika rummuar, takrot, serkenka dita!” Nagsasarun­o dagiti kanalbuong; naglipak dagiti bala iti diding.

Simrek ni Jose iti inaladan. Naglinged daytoy iti puon ti kaimito iti asideg ti ruangan. Sa nagtaray ket pimmaltog manen. Simmungbat naminsan ti adda iti balay.

Nagriaw ni Jose a kasla nadanog ti puon ti abagana. Kellaat ti panagsarde­ngna. Nadaleb. Inkarigata­nna ti bumangon. Nakatakder.

“Pinggg!”

Saanen a nakabangon ni Jose.

Binay-an ni Selmo nga aglibas ni Doro.—O

Aggiddanda a rumang-ay ngem maysa ti nagmula iti imon iti beddengda.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.