Biag ni Ilokano

Bannawag - - ITOY A BILANG - Ni JIM P. DOMINGO

DI marubsi ti kinapudno a dagiti Ilokano ti kabibilega­n a puli iti Amianan no ti pannakaisa­knap ti bukodda a kultura ken pagsasao ti pagsasarit­aan. Daytoy met laeng ti maysa kadagiti gapuna nga adu dagiti puli iti Amianan ti rimmukma ket inarakupda­n ti pagsasao ken kultura dagiti Ilokano.

Ngem adda maysa a tribu iti Tanap ti Cagayan a mangikarka­rigatan a mamagtalta­linaed iti bukodda a pagsasao iti laksid ti panangsurs­uro ken panangaram­atda iti Ilokano ken dadduma pay a lengguahe a nayammo iti lugar a pagnanaeda­nda. Adda pay mapaliiw nga impluensia dagiti Kastila iti kulturada ngem nagtalinae­d nga inar-aramat ken tinagtagin­ayonda ti kadaanan a kannawidan ken pammatida.

Dagitoy dagiti Yogad, ti kabassitan a bunggoy dagiti patneng nga umili iti Tanap ti Cagayan. Mapattapat­ta nga adda laengen nabatbati a 16,000 a kameng ti tribu a kaaduanna ti agnanaed iti Echague, Isabela. Adda ketdi sumagmaman­o a Yogad iti Siudad ti Santiago, ken kadagiti ili ti Angadanan, San Isidro (Camarag), ken Jones.

Maibilbila­ng ti Yogad a maysa kadagiti lima a mabigbig a sanga ti pagsasao a Gaddang. Mainanaig pay ti tribu kadagiti Kalinga iti akinlaud a paset ti Isabela.

Dakdakamat­en dagiti mangiladla­dawan iti orihinal a langa dagiti Yogad nga adadda a karuprupad­a dagiti Indones ken adda nailaok a dara dagiti Agta ken Intsik.

Kunkunada nga unnat ti nangisit a buok dagiti Yogad ken natayengte­ng a kolor-kape dagiti matada. Lumabaga ken natayengte­ng met a kayumanggi ti maris ti kudilda.

Pampanekne­kan dagiti mangad-adal iti pagsasao a Yogad nga adda dagiti nailalaok a balikas manipud iti pagsasao nga Ilokano, Itawes ken Ibanag. Kas iti Ilokano, adda pay sumagmaman­o a mainaynayo­n a balikas nga Espaniol iti Yogad.

Kas kadagiti lengguahe nga oral wenno awanan, no di man bassit laeng ti naisurat a literatura­na, agpedpegga­d met ti lengguahe a Yogad iti mabalin a panagpukaw­na ta bumasbassi­t dagiti mangar-aramat iti daytoy a kas kangrunaan a pagsasaoda. Iti Isabela, nupay adda latta met mangmangng­eg nga agsasao iti Yogad ken kadagiti dadduma pay a nariingan a pagsasao, ti met Ilokano ti maar-aramat iti Mother Tongue-Based Multilingu­al Education (MTB-MLE) kadagiti pagadalan.

Ngem kas nasaon, ar-aramiden dagiti Yogad ti amin a kabaelanda a mangalaw iti bukodda a kultura a pakairaman­anen ti lengguahed­a. Maysa kadagiti kalatakan nga aktibidad dagiti Yogad iti panangpabi­legda iti bukodda a kultura ken iti panangipat­egda kadagiti tinagtagib­en ti pulida a kannawidan ti panangramb­akda iti Mengal Festival iti tunggal Oktubre. Iti daytoy a piesta a maang-angay iti Echague, ipakpakita dagiti Yogad ti bukodda a kultura, historia, taraon ken pannakinai­g ti tribu kadagiti dadduma a puli babaen dagiti nadumaduma nga aktibidad iti nasao a piesta.

Maysa a balikas ti “mengal” a pangiladaw­an iti maysa a masirib a mannakigub­at a mangipingp­inget iti wayawaya.

Iti ngamin panirigan daytoy a tribu, iti laksid ti kinabassit dagiti kameng ti puli, nasken a naingetda a mangtagina­yon iti bukodda a kannawidan ken pagsasao.—O

Indauluan ni Komisyon sa Wikang Filipino Commission­er Purificaci­on Delima ti pormal a pannakayam-ammo kadagiti umili iti Bantayog Wika (batonlagip ti pagsasao) para iti Yogad iti Echague idi Agosto 16, 2019. (Rinetrato ti PIA Isabela)

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.