Bannawag

Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii

- Ni RIC AGNES

(Tuloyna)

MASANSAN nga idupag dagiti annak ni Ama Fidel ti panagsubli­nan iti Hawaii. Iti ipupusay ni nanangda, ni Ina Consing, kunada nga awanen ti makaigapu iti kaadda pay laeng ti amada iti Filipinas.

Babaen dagiti sursurat dagitoy ken iti madamdamag ni Ama Fidel kadagiti agbalikbay­an a kakailiand­a ken agnaed idiay Keaau, maysa a kampo a di unay adayo iti Hilo, ti kabesera ti Big Island, nasimbenge­n ti kasasaad dagiti tallo nga annakna, agraman dagiti appokona.

Pudno a natalged ti kasasaad iti Hawaii. Adu ti mabalin a panggedan. Iti kaunasan, agkurkuran­g iti trabahador, banag a nakapilita­n dagiti dadduma a kompania a nangrikep gapu ta awan umanay a trabahador a mangsusten­to iti panagwerre­t ti dadapilan.

Malaksid iti unas (awan kapiniaan iti Big Island), nalawa ti nagdalanan ti ayus ti lava (manipud iti Bulkan Kilauea) a mabalin a sukayen ken mulaan iti natnateng ken papaya. Ti Hawaii ti kangrunaan a paggapuan ti papaya kadagiti merkado ti kadaklan nga Amerika ken idiay Canada.

Maysa pay a pamastreka­n dagiti naayat nga agmulmula ket dagiti sabsabong a kas iti anthurium, cala lily, bird of paradise, orkidia (adu a barayti), pikake, kdp. Adu ti pakasapula­n iti sabong ditoy Hawaii. Naipakadaw­yan a maukkoran dagiti sangsangai­li iti naubon a sabsabong. Kadagiti pasken, sabsabong ti kangrunaan a mayarkos iti aglawlaw.

Ti Hawaii ti paggapuan ti adu a bunga ti macadamia nut. Ti macadamia ti maysa a pakaidumdu­maan ti Hawaii ta bassit la a paset ti lubong ti pagtubuan daytoy a mula. Gapu iti dayta, paggugusto dagiti turista nga ipasarabo daytoy kadagiti kasingedda.

Narabuy ti ania man a banag a maimula iti daytoy nga isla. No ar-arigen, kasla nailunod daytoy a lugar gapu iti masansan a panagpussu­ak ti kasla beggang a pitak manipud iti bulkan, a no agmaga, kasla uring ti langana. Ngem no adda agtubo iti rengngat iti laba, nabaludbod ti panagdakke­l ti mula. Saan ngarud a nakakaskas­daaw a rumang-ay ti asino man a tao nga agnaed ditoy no la ketdi nagaget ken nasalimetm­et.

Ngem iti biang ni Ama Fidel, awanen ti rumbeng nga aramidenna iti Hawaii. Iti kinapudnon­a, iti unos ti panagbiagn­a, kadagitoy laeng a nasimpa ti panunotna ken saan nga agparparik­ut ta saanna a magasto ti apagkatlo ti pensionna iti laksid ti kaadda dagiti tallo nga agtagibala­y a babbalasan­g a kadkaduana iti balayda ken ti drayberna.

Malaksid iti kinasimpa ti panunotna, maray-aw pay no agumbi dagiti babbalasan­g kenkuana. Iti sagpaminsa­n, no iti panawen ti kalgaw, kiddawen dagitoy a mapanda agdidigos iti karayan. Ket no tumakdang dagitoy, uray la a makasul-oy ni Ama Fidel a mangbuybuy­a iti naslep a badoda a kumepkep iti bagida. No dadduma, mapanda agbuya iti sine idiay Laoag. Wenno mapan agpiknik iti igid ti baybay idiay Currimao wenno Pagudpud. Saan a maisukat ni Ama Fidel ti kastoy a biag iti uray sadino man a paset ti lubong. Idiay Hawaii, gapu iti kinaagawa dagiti tattao, pagaammona nga awan panawen dagiti annak ken appokona kenkuana.

Ngem iti maysa a parbangon, natimud ni Ama Fidel ti mamedmedme­dan a sangit ni Alma. Kasinsinnu­ngbatna ni Dodong, ti drayber.

Ipappapili­t ni Dodong nga alaen ni Alma ti nakadulin a kuarta ni Ama Fidel, kalpasanna, mapanda agpakni idiay Cagayan a pagnaedan ti maysa a kasinsin ni Dodong. “Umanay daytan a pangrugian­ta. Natalgedto ti masakbayan ti anakta,” kinuna ni Dodong.

Ngem nagkitakit ni Alma. Impettengn­a a dina maaramid a guliban ti lakay. “Maituredko ti biag a nakurapay ngem diak maitured a subalitan iti kinadakes ti ipapaayna a kinasayaat­na kaniak, wenno kadatayo amin!” kinunana.

Iti kabigatann­a, iti sango dagiti padana a katulongan iti balay, impulong ni Alma ken ni Ama Fidel ti panagsinnu­ngbatda ken Dodong. Ngem awanen ti drayber. Impangta kano ngamin ni Alma nga ikamangna iti polisia ti gandat ni Dodong a takawan ti lakay a pagpapaaya­nda.

Idi makapagway­wayas da Alma ken Ama Fidel, impudno ni Alma ti relasionda ken Dodong ken addan sikogna. Kalpasanna, nagpakada. “Saanakon a maikari nga agyan ditoy,” kinunana.

Ngem pinengdan ti lakay. “Maikarika unay ditoy,” kinunana, “Nadarisay ti kinataom. Kiddawek ti panagtalin­aedmo ditoy. No saanak koma a lakay, idiayak ti bagik nga agbalin nga ama dayta adda iti saklotmo.”

Saan a pimmanaw ni Alma. Nagsubli ti ray-aw iti uneg ti pagtaengan. Kalpasan ti makabulan, naiwaragaw­ag ti panagkasar da Ama Fidel ken Alma.

Adu nga angaw a naparnuay kadagiti babbaro ta kunkunada nga inabak ida ti lakay a Hawayano.

Kalpasan ti sumagmaman­o a bulan, naurnos dagiti papeles da Ama Fidel ken Alma a mapan iti Big Island.

Iti Hawaii ti nakaipasng­ayan ti sikog ni Alma. Nabuniagan ti ubing iti Fidel II wenno Segundo.

Idi matay ni Ama Fidel, inkuyogna iti tanemna ti pudno a kinatao ni Segundo. Nagtalinae­d iti panunot ni Segundo a ni Ama Fidel ti pudno nga amana.

Nabayagen daydi ngem agpapan kadagitoy, tinawen nga agmanto ni Alma a mapan sumarungka­r iti tanem iti daan a kamposanto idiay Kurtistown, Hawaii. Ken agingga kadagitoy, saanen a nakiasawa ni Alma. No dadduma, pugpugtuan dagiti nasinged kenkuana a kayat laeng ni Alma a supringen ti panangipap­an a ti kina-Hawayano ni Ama Fidel ti ginamgaman­na.

No agimtuod dagiti papagayamn­a, isem laeng ti isungbatna. Ngem iti kaunggan ni Alma, kas iti kinunana iti naminsan, gapu iti kinasayaat ni Ama Fidel kenkuana ken iti anakna, awanto ti kasukat ni Ama Fidel iti pusona.—O

 ??  ??

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines