Bisaya

PAGTESTING SA GMO BANANA GIBABAGAN SA BATID

- Ni ZAC B. SARIAN

DILI pa lang dugay, mibisita sa Davao si Dr. James Dale, usa ka batid sa usa ka unibersida­d sa Australia aron itanyag ang pagfield test sa usa ka saging nga GMO ( geneticall­y modified organism). Matod pa, namatud-an kini nga lig-on batok sa sakit nga Fusarium Wilt TR4, ang mangtas nga sakit sa saging nga Cavendish nga midagasang sa kasagingan sa Mindanao sa nanglabayn­g katuigan.

Segun sa napatik nga balita sa usa ka mantalaan sa Mindanao,

managsaman­g nahimuot ang pipila ka hataas nga opisyal sa Department of Agricultur­e ug mga magpapatig­ayon sa Davao. Gipamahaya­g nila ang mahimut-ong pagdawat sa tanyag.

Sa pikas bahin, dihang nabasa ni Dr. Agustin Molina, Jr., ang matawag nga numero unong eksperto sa saging sa atong nasod, iyang gipangugat­an ang iyang pagsupak sa field-testing sa saging nga GMO dinhi sa nasod. Kining maong

lakang, kon mahinayon, makahatag og grabeng negatibong epekto sa industriya nato sa pag-eksport og saging.

Ngano? Sanglit daghan ang mamalitay og produktong pagkaon ang naglikay sa pagpalit og mga produktong adunay mansa sa GMO. Daghan man ugod ang nagtuo nga makahatag og dili maayong epekto sa panglawas kining mga pagkaong sinambogan og GMO. Tinuod man kini o dili, posibleng likayan sa mga Hapones ug Koryano ang pagpalit og saging nga gikan sa atong nasod. Tungod niini, mas palabihon na nila ang pag-angkat og Cavendish gikan sa Ecuador. O di ba kaha, imbes mamalit sila og saging, ang mga konsumidor mamalit na lang og mas luwas nga prutas isip alternatib­o sa saging.

Kamatuoran, matod ni Dr. Molina, siya mismo mokaon man og GMO nga saging isip usa ka siyentista. Ang iya lang gikabalak-an mao ang epekto sa atong merkado sa ubang nasod. Basin magtuo na unya hinuon ang kadaghanan nga nagprodyus na og saging nga GMO ang Pilipinas.

Nakighinab­i usab si Dr. Molina sa dagkong mga eksporter og Cavendish sa Kamindanaw­an sama sa Lapanday, Dole Philippine­s, Tadeco, ug uban pa. Silang tanan labihan usab ang pagsupak sa pagdala dinhi sa ato niining saging nga GMO bisan sa field trial lamang.

NAHIMUOT NA SA VARIANT 218 – Sa pagka karon, nahimuot na ang mga mananomay og saging sa Davao niining GCTCV 218 nga migawas dinhi sa atong pahina sa nanglabayn­g isyu. Namatud-an na sa mga mananomay og saging nga lig-on ang

Variant 218 batok sa sakit nga Fusarium Wilt TR4.

Ang pagkadisko­bre niining maong lig-ong barayti nahitabo tungod sa usa ka proyektong gipanguloh­an sab ni Dr. Molina isip kanhi Asia Pacific Regional Coordinato­r sa Biodiversi­ty Internatio­nal. Ang Variant 218 maoy bunga sa panag-alayon sa mga ahensiya sa kagamhanan (DOST-PCAARD, DA-BAR), UP Los Baños, Bureau of Plant Industry, University of Southeaste­rn Philippine­s sa Dakbayan sa Davao, ug pribadong gagmay ug dagkong kompaniya nga mananomay og Cavendish.

Ang angay himoon sa kagamhanan karon, matod ni Dr. Molina, mao nga mangitag paagi nga mopaspas ang produksiyo­n sa tissue-cultured nga semilya alang sa gagmayng mga mananomay og saging nga Cavendish. Sa pagka karon, ang dagkong mga kompaniya sama sa Dole, Lapanday ug uban pa padayon sa dinaghang pagprodyus nila og kaugalingo­ng semilya pinaagi sa tissue-culture.

Matod ni Dr. Molina nga ang Variant 218 mao ang makatubag sa kasamtanga­ng panginahan­glan sa mga mananomay og saging isip alkontra sa mangtas nga Fusarium Wilt TR4. Kon magmalampo­son man ang GMO, dugay pa kining buhian isip komersiyal nga saging. Moabot pa kinig kapin sa napulo ka tuig sanglit moagi pa kinig daghang proseso. Sa pagka karon, bisan pag mapamatud-an nga lig-on sa sakit, dili pa segurado kon hataas ba kinig ani, lamian ba, maanindot bag plastada ang mga sipi, ug uban pang birtud sa de kalidad nga saging.

Maong ang labing maayo, maoy atimanon ang pagpakatap sa Variant 218 ug dili ang pag- field test sa GMO Cavendish.—

 ??  ?? Malipayon sila si Dr. Gus Molina ug ang mga mananomay og Variant 218 sa Davao.
Malipayon sila si Dr. Gus Molina ug ang mga mananomay og Variant 218 sa Davao.
 ??  ?? Ang dinawin nga saging nga igbaligyaa­y sa usa ka convenienc­e store sa Manila. Dinhi, gibaligya ang saging sa kantidad nga P15 matag dawin.
Ang dinawin nga saging nga igbaligyaa­y sa usa ka convenienc­e store sa Manila. Dinhi, gibaligya ang saging sa kantidad nga P15 matag dawin.
 ??  ?? Dagko og bulig ang Variant 218 nga pang-eksport gikan sa Dole Philippine­s.
Dagko og bulig ang Variant 218 nga pang-eksport gikan sa Dole Philippine­s.
 ??  ?? Ang kinarton nga bunga sa Variant 218.
Ang kinarton nga bunga sa Variant 218.
 ??  ?? Ang mga saging sa Dole Philippine­s nga gihugasan.
Ang mga saging sa Dole Philippine­s nga gihugasan.
 ??  ?? Gipakita ni Dr. Gus Molina ang usa ka tissue-cultured nga semilya sa Variant 218 sa nursery sa Lapanday.
Gipakita ni Dr. Gus Molina ang usa ka tissue-cultured nga semilya sa Variant 218 sa nursery sa Lapanday.
 ??  ?? Minilyon ang semilya sa Variant 218 nga gigama sa Dole Philippine­s.
Minilyon ang semilya sa Variant 218 nga gigama sa Dole Philippine­s.
 ??  ?? Ang mga semilya nga usa ka semana pa lang.
Ang mga semilya nga usa ka semana pa lang.
 ??  ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines