Segun Sa Pamatbat Ni Maximo Tsismoso

Bisaya - - Sa Atong Hapin - Ni JOSE ALLENDE

DILI ko si Ismael ni Melville. Tawga lang kog si Maximo Tsismoso sa kalibotan sa mga engkanto. Pirme kong kuyog sa akong agawon. Daghan na baya pod mig kasinatian. Basta naa ra ko pirme sa iyang kiliran, andam mohatag niyag handomanan nga takos paklion, ngisihan, usahay hilakan. Usahay, hisiklapan nako ni siyang magsuwat-suwat, ambot unsa pod kaha niy iyang gisuwat-suwat nga mora man pod nig korek. Hinuon, naanad na man ko ani niya. Kining iyang katistisan dili man ni maoy tinuod nga sulod sa iyang kasingkasing. Nagsapaw-sapaw nga maskara ning iyang nawong. Bata ni siya, iring siya usahay, langgam siya, bato ug panganod gani usahay. Wala ni siyay klarong porma kay mopasibo ra ni siya sa huyuhoy ug ulan. Isip suod nga managhigala, tanang gibuhat ani niya, nasayod gyod ko. Lamang, dili tanan ang akong nadokumento kay sekreto kuno. Aw, tsismoso lagi ko. Ang tsismis depende baya sa madungog ug makita. Arte pod baya ning tsimis. Pero kining akong tsismis kay imo rang mamatikdan sa akong kahanas sa pagproseso sa kahayag ug kangitngit, mga anino, mga kolor, mga badlis, mga pigura, mga pagbati, mga lakra sa kahilom taliwa sa asul ug gilay-on.

Ang akong kahimatngon natanggong sa representasyon sa kuwadradong larawan sa reyalidad. Inigkiblat sa tipik kong gutling, sag-ulohon ko ang mga detalye sa matag daydayan sa kamatuoran. Prangka ang akong asoy, walay liko-liko ang akong naratibo. Apan usahay, may mahimatikdan kang nagpahipi nga mga hadla sa baligho— nahilahing mga kurbada sa kahayag nga daw ang way rason nga esena sa damgo. Kon suwertehon, hisiklapan ko ang matahom nga mga kamatuoran sa gugma diha sa tinuagsik sa balod kun sa dawis sa hunasan diin ang ikog sa kataw gihandom sa mga yutan-on. Apan kon demalason, ang putol nga mga ulo sa urom ug sungay sa maligno ang akong hitukmaan sa dapawon nga mga higayon.

Usahay lang, maglisod kog ila sa ilusyon ug reyalidad. Sama

niining akong nabatian:

Human sa workshop ba... ganahan ka mag-Durano Eco Park ta? Nindot didto duh, lingaw kaayo. Nakaadto na man mig sige kuyog sa akong mga amiga kaniadto. Overnight gani mi. Basta, nice place gyod na dapita. Tubig pa lang daan, nindot na kaayo. Kon ma-stress ko, langoy ra man gyod ko. Ang paglangoy ray dangpanan nako kon langas na kaayo akong kalibotan. Water is my playground.

Sige, he-he. Hala, daghan na bitaw kog nadunggan ana, nindot daw na. Sa may Carmen na dapit, no? Sa bukid kuno. Sige na mag anha akong mga highschool classmate pod.

Ohh.. sa bukid. Hilig baya kag nature-nature, naa didtoy daghan, uy. Mga wild nga buwak ug kahoy, mga insekto, mga langgam. Malingaw didto si Maximo Tsismoso. Maayo makasuroy ta didto mentras wa pa ipasera parehas sa Boracay, simbako tawon. Aw, di na tingali ni maabot sa utok sa presidente pod, uy; grabeha pod kon di na nuon kakaligo ang mga taga Cebu. Maayo man sad pagkaatiman ang lugar. Wala ra kaayo maguba ang kalikopan kay gipasig-uyon kini sa natural ining bayhon.

Yayyy.... lamia kaha kon balakan tika didto, no? Naa baya koy nasuwat nga balak kadtong didto ta sa Prince Coffee. Anyway… kuan pod ba… he-he! Buing! Di puyde didto. Bantay ka duh. Yup, aw... wa ta kahibawo, uy. Suwertehon diay ko aning lakawa. Magdala kog dagom, tusokon tika. Ayg binuang diha… Unsay pagtuo nimo nako, voodoo doll sa barangan? Tara uy… mamahaw na ta kay gutom. Aw, makagutom gyod bitaw to, he-he. Ang mga kagwang gyod ohh. Nag-unsa kaha ni sila ron nga mora mag mga iring og tingog. Makasuya man ning ilang hagwa-hagwa, uy. Tse! Aw, kinsa lay taptan og hilab-hilab. Pero di man ko kakita nila ron, so, di ra kaayo ko masuya. Gitabonan akong mga mata. Wala kinahanglana akong presensiya ining mga gutloa. Aw, unsa man ning dapita nga bugnaw man? Pero... weehhh... ayg ilara tits! Sagdi lang, okey ra ko baya. Kontento na ko sa akong kalibotan ug kapuslanan. Kamao man sad kong magpalanay-lanay lang diri, magpaabot sa akong higayon nga makapakita sa akong kahulogan sa kalibotan.

Carmen ra mi, Kuya— sa may merkado mi naog. Sugot mo, Ma’m ug Sir, kon sento singkuwenta pamasahe? Di na ko kapik-ap god. Pakyaway ning V-hire lagi namo, Ma’m.. Sir. Ang lingkoranan maoy inyong bayran. Okey ra, Kuya. Sige, payts! Dugay pa ta, Kuya? Mga traynta minutos, larga na ta, Ma’m.

Unya andar sa sakyanan. Unya kahilom. Taas nga utong sa kahilom. Pinitik sa dughan, lahi nga klase sa pinitik. Nangatulog man tingali ni sila. Pero naay panagsang hagawhaw nila nga maglisod kog sabot. Dili kayang iproseso ang ilang pinulongan sa 16 gig nakong memorya. Ang masabtan ra nako mao ra tong “wa na maglain imong tiyan? wa na man; basta maka- take lagi dayon kog Kremil-S, mawala ra dayon na akong hyperacidity; mao ni ganahan gyod nako sa Cebu ba, kaning tinuwa nga Binisaya gyod.” Gawas ana, ang uban nilang estorya kay mora nag sinultihan sa bata nga yungit ang litok sa mga letra. Apan sa paminaw nako, naa gyod ni silay ilang pinulongan nga sila ray nahibawo. Pero laina. Sila ray makabati. Aw, kon makabati sab ko, mao man lang gihapon kay sila ra say makasabot. Makahiubos man sad ni sila, uy. Unsa man ko ani, third wheel sa traysikol? Di ko ganahan ninyo! Di na ko ninyo! Mga bati kaayo mo! Hatagi ko ninyog tiil o pako ba kaha aron mangita pod ko sa akong kalipay. Kamo ray nalipay. Kamo ray gibatig kaanyag. Hatagi ko ninyog kagawasan! Basin sa unahan anang kasagingan, o hunasan, o kabaknotan nagpaabot ang akong pinangga aron maghimo sab mig among pinulongan sa gugma ug kamo, kamo, kamong mga korni kaayo... di sad mo kasabot sa lengguwahe sa among hapyod ug halok. Maxima Libakera, sorry na tawon, langga! Balik na tawon.

Unya mihunong ang andar. Tingog sa daghang tawo. Merkado tingali. Fried chicken lang ta, uy, ug puso. Ganahan ka magsoda? Yeah, i can manage some. Pero tubig pod, magdala ta. Hala, wa tay baso! Puli-puli lang tag tungab god, ha-ha. Parehas ra bitaw tag lebel sa rabis.

Migo, sa Durano mi. Tagkuwarenta na baya ngadto, Ma’m. Hala, traynta pa gani to sa last nakong anhi? Lagi, Ma’m, unsaong mahal na gyod ang gasolina ron, kanse na kaayo nang traynta, uy. Di na tang kataya sa swertres ana. Bisan asa ka nga habalhabal diri, Ma’m, mao na gyod nay taripa ngadto. Ari nang bag nimo, Sir, bi, ari nas tangke para di maglisod si Ma’m sa luyo. Ig-unsa diay mo, Sir?

Laing andar sa makina. Pero tagming man og andar. Makalipong ang mga kurbada. Unya morag sige rang tungas. Wala madugay, naguntol-untol na mi. Ambot morag libaong ning karsadaha. Dulhog, sigeng dulhog na pod. Ug mihunong. Maoy madungog nako ang hanap nga dagayday sa sapa ug ang hugyaw sa kalipay sa mga bata nga daw nagtimpasaw sa danawan.

Awa, ohh... nindot no? Birhen pa kaayo ang lasang dinhi. Lami lagi kaayo itambay-tambay dinhi kon naa tay kahiubos sa kalibotan. We can pick our broken selves here, charooot!

Korek! Buanga, naa pa gyod diay dapit sa Cebu nga wa matandog sa tawo, sa? Wa ko magtuo nga naa pa diay tipik sa paraiso ang Sugbo nga kon tan-awon nato sa karsada, nag-iyahay na man lag turok ang mga bilding. Hinuon, kon palabihan pod nig debelop dapita, maguba ra gihapon ni sa ngadto-ngadto. Maayo untag responsable lang ang mga bisita ug ang tag-iya ani aron harmonious ra ang kalikopan ug tawo. Ang lasang baya kon maguba, it is gone forever. Produkto ang lasang sa hataas nga panahon sa balanseng ecosystem.

Morag nature lover ra man sad ang tag-iya. Makita man sad nato giunsa niya pag-amping ang lugar. Tara, ngadto na tas may entrance then lahos tas pool.

Sa unang higayon, giablihan ang salimbong sa akong pananaw. Ginanaw ko ang palibot. Pista sa akong mga mata ang sapa nga may matin-aw nga tubig, ang mga batong lag-it nga nahimong laberinto sa nangapusgay nga tubig nga nangabatkabat aron tibuk-on pag-usab ang iyang lawas didto sa pusod sa dagat. Ang dagayday sa tubig daw katipik sa Ikaduhang Simponiya ni Sibelius nga pirme nakong madungog nga patokaron sa akong agawon. Daghang payag-payag nga gisilong sa mga punoan sa kahoy. May mga kahoyng dumaan nga akong nakita nga lagmit siglo na pod ang ilang paglungtad. Sa ibabaw og diyotay, adunay payag nga gituyo paghimo sa ibabaw sa kahoy. Hayahaya kaha sa makaabang sa maong cottage sa? Bugnawa kaha sa kaadlawon? Sa ibabaw nianang kahoya, dili madungog sa kalibotan ang mga hingi-hingi sa managhigugmaay, ang pinakatay nga halok gikan sa punoan sa dunggan nga adto motunga sa kabungtoran sa kasadpang langit, ang kahilom sa tinutokay, hesusss, lalima kaha. Bisan pag ablihan ang tanang bentana, ang sinag-ang kahayag ra gyod sa kadahonan ang makapanglili sa lalim nga ritwal sa panaghiusa. Maxima, balik na nako, langga, uy! Anha ta nianang payaga, ohh, aron saulogon nato ang tam-is-hapdos nga panaghalog sa gugma. Apan giluiban man ko nimo god. Nakigtaban kang Sopronio nga kanhi uyab pod ni Vicenta ug naminyo kang Polonio nga nauyab pod og kadiyot ni Veronica nga nakigtaban kang Pacifico nga...

Wow, seksiha gyod nimo, uy. Angayan kaayo ka anang imong pangkaligo. Weee... atik, uy. Tambok man ko god. Bias kaayo ka, duh. Sige, ikawy estorya, nya akoy tuo. Cute kaayo kag masuko. Sige, mao man kaha. Adto na, tugsaw na, kaw. Ako ray lifeguard nimo diri. Tara god, dungan ta. Pakit-on tika unsaon ang kabya sa breastroke ug dolphin kick. Sus, suheto ko mosawom, uy. Di ba the other night kay... He-he! Buing ohhh... hoyyy... first time to nako baya. Naunsa diay ta? Sakto to atong gibuhat? Yucks!

If I could choose to hold your hand, there’ll be no ifs to say... Without thought, without pride... leave the things that seem to weaken us...

Ngeek! Rivermaya! Tara na, ligo na ta god. Kandingon ka, no? Ha-ha! Ibilin lang nang kamera diha sa lamesa nato, wa tingaliy manghilabot ana, uy. Malantaw ra pod bitaw na ngari sa may pool. Sige god. Tara! Ayaw kog reypa, ha. Excuse me, mister. Ka-feelingero nimo, uy! Paita, gibiyaan ra kos mga amaw. Mao lagi niy nakabahog tiktik ninyo. Kita rang ubana unya inyo ra kong biya-biyaan. Kawalay ayo ninyo ikakuyog ba. Hatagi ko ninyog pamilete bi kay mouli na ko. Korniha ninyo, uy. Sus, mag-ampo na lang ko nga hitaptan untag linta inyong mga bugan o kaha mabuyagan mos mga engkantong walhon. Di ko bitter, ha! Nganong ma- bitter man kuno ko bi? Naka- move-on na kong Maxima, uy. Aw, maayo na lang gani kay niay duha ka tiguwang, ay, nga nag-estoryahay nga nag-ambo sa swimming pool.

Maayoha pod pagkaplano aning ilang mga pool, Brad, sa; miadto kos ibabaw, naa diay simanganan didto sa tubig gikan sa sapa; kon matingbaha, puyde rang kontrolahon nila ang pagsulod sa tubig pinaagi sa pagmaniobra sa pal-og. Sakto gyod ka, Brad; naa bayay sapa didtos yuta nako sa Argao, nakaideya na nuon ko da; ako tong ingnon akong umagad nga Kano nga ipadebelop tong yutaa kay dakong kuwarta man diay ning mahikay, Brad. Aw, ipadebelop to, Brad, kay anugon, uy; ako ani, wa nay tsans sa pag-asenso, uy; pila ray pensiyon sa retiradong kawani sa gobyerno, kuwang ra ganing ipalit og maintenance sa hayblad, paita. Brad, awa nang duha nga naglahi-lahi og pangaligo, ohh... sige man lag tusik, uy. Pasagdi na, Brad, uy... kinsa lay manghubag ang ngabil, ha-ha! Awa, Brad, nanulod na sa sukibsukib ang duha, hinampak na; morag nanghingunod gyod na, Brad. Hunahuna ra na nimo, Brad; ari sa ko, Brad, kay basig mitugsaw na unya tong apo nako, malumos nya tong yamat... ug, uy... ayaw sigeg paniid diha, Brad, kay miliwas na ta anang buhata.

Awa, gaan ra lagi ka. Gisipitan ra man gani tika ganiha didto sa pool.

Saba diha, style ra man to nimong gisipitan ko. Para ra man to kahikap ka. Hala, malisyosa ohh... Di man god. Wehh... lakiha gyod nimo, uy. Hoyy... unsa man to akong nahikapan ganiha? Weh.. ayg pamakak! Gahi lagi to.

Sus, ayawg pansina nang mga delikadong butang, uy. Cellsite ra to, uy, nga kargado sa signal. Gutoma, uy. Kusog gyod kaayo mosunog og calories ning paglangoy-langoy. Tulibagbag lagi dayog tubag. Naglain imong lawas ganiha, no? Pssstt... ayg langas, uy. Mabatian kas mga di ingon nato, he-he. Ing-ana diay nang mga lalaki sa? Pssst... mogara ohh. Dali, ngaon na ta. Tumgots na gyod. Ako sa ning hiposon ang kamera kay mapiskan unya nig sauce ang lens, lisora ra ba trapohan sa dent ani.

Sa Danao nya ta manihapon kay naay lami nga tinap-anan didto.

Kana! Ganahan ko ana. Morag kataposang panihapon ba sa dili pa ta magpanamilitay. Sa tanang tam-is nga panag-uban, ang pagpanamilit man maoy labing lisod gyod. Pero sagdi lang, ang tam-is lang nga handomanan atong estoryahan. Di ta anang hilakhilak kay di na maoy atong tuyo nganong naa ta aning kahimtanga.

Ayy… lisod man god ni. Wa ta kahibawo sa ugma. Alang bi… mingaw man…

Morag naay naghilak. Pero ambot, di ko sure, uy. Hahay... gitak-opan na pod tawon akong kalimutaw. Wa na, balik na pod ko sa kahilom. Hunahunaon na lang nako nga ilusyon kadtong tanan. Wala ko sila makita. Walay sila. Kami ra si Maxima. Si Maxima ug ako ra ang tinuod sa kalibotan— sa among kalibotan— nga maingon tang simulakra sa reyalidad. —

Ang matin-awng sapa nga maoy tinubdan sa tubig sa parke.

Gipasagdan ang usa ka karaang kahoy ug gisilong lang sa punoan niini ang usa ka danawan.

Ang tree house sa Durano Eco Park.

Usa sa mga dakong danawan nga giubay lang sa sapa.

Ang laing danawan nga medyo mabaw ra ug sibo alang sa kabataan.

Ang tampi sa sapa nga adunay kasubaysubayan ang mga maglulinghayaw.

Sa entrada sa parke, makita kining matahom nga mga bonsai.

Ang pangpang sa sapa nga nahimong hilomong saksi sa mga turista nga nagpahimulos sa matahom nga kalikopan.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.