SA KAMAHAL SA PALALITON, PANAHON NA NGA DILI LANG TA MAGNGANGA

Bisaya - - Showbiztsika - Saladbowl Ni Amelia H. Catarata-Bojo

SA tinuod lang, makabuyong na gyod ang tanang mga panghitabo. Naay makasuka ta sa kabastos sa mga tawo, naay masuko sab ta sa ka way buot sa mga tawo nga hunahuna nato daghan na kaayog nakaon nga bugas para maginugok lang gihapon, naa say mahadlok na ta kay klaro na gyod nga wa na tay kapaingnan mahulog na ta sa pangpang, sige lang gihapon ang atong gipangsaligan sa atong kuwarta, kinabuhi, ug kaugmaon pagpaningkamot og ilad nato aron magpabilin sila sa poder ug gahom. Aw, kita sab gapabiling ganganga, hulat hungitan. Pastilan, asa na bang hustisya ini? Hehehe.

Una, balitang kriminal: Samtang nagsulat ko ini (ika-5 sa Septiyembre, 2018), nagubot akong mga higala sa Cebu kay diha kunoy balita nga gipatay ang mayor sa lungsod sa Ronda, Cebu. Nakisusi pa sila kay wala pay nakahibawo sa tinuod kay, bisan alas siyete ko nakabasa sa ilang kahingangha, wala pa tingaliy gatikawtikaw nga mantalaan o radyo nga mikompirmar sa balita. Ala una diay kuno sa buntag nahitabo ang maong pagpatay, didto pa gyod sulod sa munisipyo. Bag-o pa lang baya sab gipatay ang bise mayor sa Ronda, si Atty. John Ungab, usa ka batan-on apan banggiitan na nga abogado. Hangtod man tingali karon wala pa hibaw-i ang rason sa maong pagpatay.

Hinuon, nahibaw-an nga ang maong bise mayor maoy abogado ni Kerwin Espinosa, anak sa mayor sa Albuera, Leyte nga gipatay pod. Kadto si Mayor Espinosa gipatay sulod sa presohan kay misurender man intawon sa dihang gikasohan bahin sa mga droga lagi sa iyang lungsod, pun-an pa nga naa diay siyay daghang armas nga nakit-an dihang gi- raid iyang balay. Ambot unsa nay balita adto tuod, no?

Sakit sab hunahunaon ning ingon ini nga hangtod karon morag ganganga ta kay wala ta kahibalo unsa tong misakdap nato. Mao sab ning makabuyong labi na kon di ta katak-om kay gasunod-sunod atong pagnganga, unya walay katin-awan nga madawat nato igong makaingon ta nga, “awwww”. Hehehe.

Samtang nagbasa ko ini nga kaguliyang sa Cebu, diha say miabot nga balita nga ang usa sa duha ka batan-on nga taga Pangasinan nga kalit lang nawala mga upat na ka adlaw ang minglabay, nakit-an nang patay, buslot ang lawas og inagian sa bala. Mga 17 anyos ang maong batan-on ug miadto unta kuno sa Baguio, kauban ang usa ka 15 anyos nga higala kay makigdula og DOTA, kanang dula sa kompyuter nga gikabuangan sa tibuok kalibotan.

Kining dulaa man god nahimo nang usa ka “sports”, sama sa basketbol, ug aduna nay hagitay, pinustahay ug labanay. Kuwarta sab diay ni. Kadto diay kunong batan-ong 17 anyos maoy migawas nga mananaog sa tibuok Region 2 ug naimbitahang makigdula didtos Baguio kay paingon na untang manulong sa Singapore o asa ba ang sunod nga dula sa laing nasod. Panginternational na diay unta ang abilidad adtong bataa to ug matod pa sa inahan (wala na siyay amahan) grabe ang paningkamot adtong bataa aron intawon maabot ang iyang naabtan. Aw, di sab siya basta-basta kay regional champion na man.

Sumala sa gimantalang news report mahitungod niini nga hitabo, ming-angkon kuno ang mga polis sa Pangasinan nga silay nakapatay kay misukol kuno ang maong batan-on dihang gisita sa usa ka check-point. Ambot pod nganong gisita, apan nagmotorbike kuno ang maong batan-on ug diha siyay kuwarentay singko kalibreng pusil. Apan imposible sab kuno, matod sa inahan, kay dili kamao modrayb og motorbike iyang anak ug wala sab silay motorbike. Ug nganong mag- motorbike man nga moadto mag Baguio (gikan sa Pangasinan) ug makigdula og DOTA?

Nah, ang iyang kauban nga 15 anyos wala pa igkita hangtod karon. Duna pa kahay paglaom tuod ang mga biktima sa ingon niini nga mayagyag ang kamatuoran bahin nila? Kon mao ni magpirme, makahatag kahag paglaom ang mga modaganay kuno sa eleksiyon karong umaabot nga kon naa pay mahitabo nga ingon ini, makit-an gyod ang kamatuoran?

Ikaduha, balitang ekonomiya: Matod pa sa mga pagtuki ni JC Punongbayan, usa ka ekonomistang gasunod sa dagan sa atong panalapi, ang Pilipinas na kuno karon ang kinatas-an og “inflation rate” sa tibuok Asia. Kining “inflation rate” maoy

gasukod kon unsa kapaspas ang pagsaka sa mga presyo sa mga palaliton sa nasod. Hinuon, tinuod nga puwerteng paspasa gyod.

Matod pa ni JC Punongbayan, sakto ang ubang ekonomista nga kini nga pagtaas sa atong mga presyo tungod kay mimahal ang presyo sa lanang krudo sa kalibotan. Problema lang kay gawas nga mahal na ang presyo sa lana, halos tanan natong industriya ug kalihokan nagsandig sa lana. Dihang mitaas lagi ang presyo sa lana ug gipatuman na ang arkabala niini sumala sa TRAIN Law, ang gitingil kanamo sa kuryente kay mitriple. Ang among tagsa ka libo nga bayronon matag bulan diretsong mitres mil. Wow. Maayo gani kay ang among gobernador ug mayor mingreklamo kay ang among dakbayan ug ang among probinsiya dili na kabayad sa ilang balayronon sa kuryente ug gimandoan ang mga taga kuryente sa amoa nga paubsan ang ilang gipatong sakay sa panahon. Naubsan baya pod ug nahimong dos mil among gibayran. Nah, ambot nganong kuwatro mil na man sab to gahapon.

Mao kuno nay ikaduhang rason nganong mikalit og taas ang mga presyo sa palaliton: ang TRAIN Law, kadtong balaod nga bag-o lang gipirmahan ni PRRD, nga nagpatong og dugang buhis sa lana nga atong ginapalit sa gawas sa nasod ug sa mga tinam-isan, inalkoholan ug tinabakoan nga mga produkto. Maong morag sa usa ka pamilok, galisod na kog palit og Coke sa gidaghanon nga akong naandan matag adlaw. Pero wala gihapon ko moundang og palit og Coke, sama sa mga palahubog ug hinigarilyo. Palit gihapon kog Coke sa samang gidaghanon nga akong naandan pero kaniadto, matag adlaw to; karon sinemana na lang tawon akong inom. Ambot lang ang mga hinginom ug hinigarilyo, mingkunhod ba sab kaha ilang inom ug yupyop, ba? Lisod baya ning bisyo pugngan. Hehehe.

Pero wala tay labot kon moyupyop pa ang mga tawo o moyarok, desisyon na nila alang sa ilang kaugalingon bisan pa taliwala sa pagtaas sa presyo. Ang atong angay sabton, ang mga desisyon sa mga tawong atong gisuweldohan aron dili motaas ang presyo sama kaniadtong martial law diin ang inflation rate miabaot og 50%. Karon ang atong inflation rate kay naa sa 6.4 %. Ubos kaayo komparar tuod sa inflation rate sa panahon ni Marcos apan taas sab kon ikomparar sa inflation rate sa atong mga silingan ug misuyla siya sa target sa Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) nga mihunat nga mapugngan ang inflation rate nga dili mosobra sa 4% karong tuiga. Nah, tunga-tunga pa lang sa Agosto, miabot na kini sa 6.4%.

Matod pa sa mga kontra ni PRRD, nagabaan ang mga taga Duterte, mag-antos sa tumang kagutom ug kakulangon sa kuwarta kay kana maoy resulta sa taas nga inflation rate. Matod pa sab sa mga taga Duterte, antos lang mi, anad man mi ini pero mas palabihon namo nga kuyogan si PRRD kay kahibalo ming gahunahuna siya sa among kaayohan, wala gahunahuna unsaon mi pag-ilad. Ingon sab ang mga kontra-Duterte, katanga ba sab ninyo, bisan nagutman na gyod mo. Ingon sab ang mga taga Duterte, kon nagutman man mi, walay sapayan kay wala man sab mi nangilad ninyo. Pastilan, bibo man sab diay ning inflation rate. Hahaha.

Hinuon, sa tinuod lang, seryoso nga problema ning walay kutat nga pagtaas sa presyo karon, labi na sa Enero 2019 nga duna na say dugang buhis nga ipatong sa presyo sa lana nga mosulod sa nasod. Matod pa lagi sa mga ekonomistang gatutok sa dagan sa atong panginabuhi, naglibog na ang BSP unsay buhaton kay bisan naghimo na silag mga lakang aron mapugngan kini nga kahimtang, migara man hinuon og saka ang presyo. Sa ato pa, wala nila mabalanse atong ekonomiya.

Daghan naglaom nga tungod sa daghan kaayong mga programa ug mga proyekto ni PRRD, dili ra kaayo mabatian sa ordinaryong mga Pilipino ang kawad-on, apan daghan sab nanagna nga dili igo ang maong mga programa ug mga proyekto tungod sa problema sa bugas ug sud-an. Bisan kuno naay trabaho na unya ang mga Pilipino kay daghang dalan ug mga tulay nga gahimoon ug wala na sab kaayoy gasto sa edukasyon kay libre na hasta kolehiyo, dili pa igo ning tanan tungod kay mahal na kaayo ang bugas ug bisan isda gapaliton na sa gawas sa nasod. Kana tuod dakong problema kay kitang mga Pilipino pod baya, basta makakaon lag sakto labi na ang mga bata, daog na, bisan walay sulod ang bolsa.

Ang nakalisod nato, sa akong tan-aw, dili tungod kay dili kamao si PRRD ug ang iyang mga sinaligan, apan tungod kay nagpasagad lang ta. Tungod kay midaog si PRRD nagpista na ta abi natog duna nay kausaban. Nahitabo na baya na nato sa panahon sa EDSA 1, diin nagpista ta kay lahi na ang nag-opisina sa Malakanyang. Sa sige natog “wowww”, wala gyod ta ka “aw”! Sulayi gani ingog wowww, di ba di ka katak-om. Hahaha.

Paminaw nako, ang kalamposan ni PRRD niadtong eleksiyon, dunay mensahe. Gipakita sa Ginoo nga bisan ubos ug kabos (o kon di man siya kabos, menos, sa panan-aw sa uban, labi nas mga taga Manila nga wala gyod kauyon sa iyang pagka tawo), kon tabangan natog plastar, maplastar baya sab. Nah, kon nahimo na nato alang sa posisyon sa presidente, nganong dili na nato himoon sa lokal nga sitwasyon? Nganong maghulat tas kuwarta og gahom sa mga tawong wala gyod kapakitag saktong panghunahuna sa kahupayan sa atong kahimtang una ta molihok? Tan-awa gani na ninyong listahan sa mga modagan pagka senador, kongresman, gobernador, mayor o unsa pa diha. Naa tay ikasukol ana nila o wala? Kabalo pod ta unsaon sila paggitik? Hehehe.

Bitaw, mas maayo tingali atong sukdanan kon unsay maayo maoy atong atubangon ug mangita tag parehas natog mga sukdanan nga maoy atong iparang. Lisod kon kanunay tang maghulat. Human natog ampo, angay na dayon tang molihok, uy! Hehehe.—

Matod pa lagi sa mga ekonomistang gatutok sa dagan sa atong panginabuhi, naglibog na ang BSP unsay buhaton kay bisan naghimo na silag mga lakang aron mapugngan kini nga kahimtang, migara man hinuon og saka ang presyo.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.