Alimyon Sa Sampaguita

Sugilanon ni John Tam. Ybañez Gun-ob, Lapulapu City

Bisaya - - News -

JOVELYN, hunonga na kanang pagpakigkita mo anang seminarista! Dili maayo nga mahimo kang kaagaw sa Diyos sa paghigugma sa usa ka parionon!” Mao kiniy pirme nakong madunggan sa akong amahan. Apan sayod kong haguka ang mga pulong sa usa ka inutil. Taasagtang kong gisud-ong si Papa Rafael didto sa iyang wheelchair. Didtoy luha nga kaambakon kilid sa iyang mga mata. Pero wala ko magpakitag kahadlok o kasuko o pagpanukmat.

Padayon akong namuhat og sampaguitang kuwentas didto sa talad-kan-anan. Maayo pa kining maong mga buwak, nako pa sa kaugalingon. Humot, puti, anindot sa panan-aw. Halayo ra kaayo kang Papa, sa laktod nga pagkasulti. Nangahas pa kini paggamit sa ngalan sa Diyos. Dili maayo nga mahimo kang kaagaw sa Diyos sa paghigugma sa usa ka parionon, subli sa akong hunahuna. Nga wa gani ko makaseguro kon pareho ba kamig Ginoong giampoan. Tan-awa, naa siyas wheelchair, nagtakilid ang ulo, bawog na ang bukubuko ug nangungkong na ang mga tudlo. Bakig na kaayog lawas ug halos upaw na. Mutaon nag mga mata. Lupig pa niyay nadugta nga punoan sa kahoy nga gianod sa sulog.

“Wala mo ako paminawa, Jovelyn!” Napikal na si Papa Rafael. Nangurog na ang iyang unod sa kapungot. Apan wala siyay mahimo. Dili na siya makasagpa kanako sa iyang kahimtang karon. Igo ra siya sa pagpahait sa iyang tinan-awan. Akong nahunahuna, nabali na ang tuyok sa kalibotan alang kanamo. Kaniadto, ako ang walay ikasukol. Karon, ako na usab ang gamhanan!

Nagpasumangil akong linga sa akong gibuhat sa mga buwak sa sampaguita. Dili ko buot mahibaw-an ni Papa nga naminaw gihapon ako sa iyang mga pulong. Gusto ko nga maoy masilsil sa iyang hunahuna nga wala na siyay silbi sa kalibotan, wala na siyay bili nga pagka tawo, wala na siyay pulos nga pagka amahan. “Jovelyn!” Sa kakusog sa iyang tingog, nakalitan ako. Nahagbong sa sawog ang mga buwak sa sampaguita nga akong gikuptan. Dali ko kining gipamunit, tagsa-tagsa, gikuhaan sa hugaw ug abog ug gipanuhog aron makaumol kog kuwentas. Dugay na kong wala makabati sa pagsaka sa iyang tingog. Maglisod na man god siya pagsinggaak sa mao niyang kahimtang. Kalma na siya kanunayng mamulong, nga mora bag mahadlok nga may masulti siyang makapasuko kanako. Naa ganiy higayon nga halos hagawhaw na lamang, usahay morag dili pa nako madungog.

“Unsa bay bag-o sa imong gisulti, Papa? Dugay mo na akong gidid-an pagpakigkita kang Roselo. Busa dili na kinahanglan nga maminaw pa ko nimo.”

Sa akong tan-aw sa iyang mga mata, dayag nga iya akong gibalikas sa iyang hunahuna. Wala kay igabawos! Tingali mao kiniy diha sa iyang kahiladman. Seguro mao kiniy gipamulong sa mahait niyang tinan-awan.

“Kon wa pa lang unta ako mopasalig sa imong inahan nga dili tika pasagdan bisag unsay mahitabo, hagbay ra tikang gipalayas!”

Motubag pa unta ako apan gipugngan ko ang kaugalingon. Kon duna may dili mabuhi nga mag-inusara, ang ako rang amahan. Mahimo kaayo nakong mobarog sa kaugalingon kong mga tiil nga dili matumba. Bakol si Papa Rafael ug mahimo siyang malamba bisan unsang orasa. Ako ang nagbuhi kang Papa, ako ang iyang kinabuhi. Kon mobiya ako, piho nga dili na siya maabtang magginhawa.

Napahunong si Papa Rafael. Wala na siya mosulti, wala maggunok o mamilok man lang. Nagtan-aw siya sa akong nawong apan morag blangko, ambot diin siya ianod sa halawom nga panghunahuna. Makaluluoy ang iyang pagkaulipon sa wheelchair. Dihay tipik sa akong pangisip nga nagmando nga ako siyang pasayloon karon dayon, samtang may kaluoy pa nga nagpabilin sa akong galamhan. Apan wala ko makahimo. Nahunahuna ko, unta ako na lay nagpahamtang og silot sa akong amahan hinungdan sa iyang pagkabakol, kadali ko ra tingaling makat-onan ang pagpasaylo. Unta wala na lay karma. Buot kong mahigmata usa ka adlaw nga andam na akong malimot. Apan ang nakaparat kay matag gabii akong pukawon sa mga urom ni Papa ug manumbalik sa akong hunahuna ang mga panghitabo. Ug sakit isipon nga wala koy nahimo niadto sa akong kahuyang ug kabatan-on. Bisag sagpa man lang, wala ko mahimo ngadto sa akong amahan. Ni wala gyod gani makawrasi sa akong mga kuko ang iyang nawong. Ni pamalikas, wala siyay nabati gikan nako.

Sa tumang kalagot, nakumot ko ang mga sampaguita nga diha sa akong mga kamot. Ug sa akong pagbukhad sa mga palad, mialimbukad dayon ang kahumot sa mga buwak.

Wa kay kaluoy! Wa kay utang kabubut-on! Morag mabatian ko pa ang pagkibot-kibot sa baba sa akong amahan.

Apan pareho ra ming walay kaluoy. Pareho ra mi nga walay utang kabubut-on. Kon hunahunaon, dugay na kong nagsakrisipisyo sa kiliran ni Papa busa nakabayad na ako kaniya sa akong utang kabubut-on. Gani, may higayon nga buot pa kong maningil kaniya. “Dili nimo mi mabuwag!” Gahi ang akong tingog, hasta akong nawong. Dili katarongan ang pagpari ni Roselo aron iya kaming buwagon. Wala koy laing pangandoy gawas sa pagpangita og lalaking angayan nakong mahalon dinhi sa among siyudad sa Habagatang Sugbo. Gipulan na ako sa panagway ni Papa Rafael ug sa ubang lalaking sama niya nga nangita lamag kalipayng lawasnon! Mao kini akong nakita sa pagbuka ug pagpiyong sa akong mga mata, sa pagmata ug pagkatulog. Kon mahimo pa lang, dili na ko gusto nga mosud-ong ug maghunahuna niya. Kon mahimo, tan-awon ug hunahunaon ko usab ang akong kaugalingon. Buot kong ipakita sa akong amahan nga ako ang nahimo niyang lawas sa milabayng napulog lima ka tuig— dungan ming matulog, mobangon ug mokaon. Usahay ikauban ko pa siya sa pagkaligo sa poso luyos balay bisag sayod kong dayag niyang makita ang akong lawas! Pagailisan nako siya, pagasinelasan, pagataoran og anteyohos ang mga mata aron dili mapandol sa agianan. Busa panahon na nga ang ako na usang kaugalingon ang akong hunahunaon.

Gisubli ko ang akong gisulti. “Dili nimo mi mahimong buwagon!”

“Nganong dili na lang laing lalaki, Jovelyn? Nganong si Roselo pa?”

Mitikyop na ang kangitngit. Mibarog ko ug gidagkotan ang lamparilya ibabaw sa altar. Nangadye ko, mubo ra, nagpasalamat sa grasya nga gihatag sa Diyos. Mihayag og diyotay ang sulod sa balay. Dili ko pasagdan nga magngiob lang ang hawanan, kay diha sa kangitngit pahimusli sa akong amahan ang akong kahuyang. Dili ko malimot, anino ra ni Papa ang akong nakita samtang miingon siya sa mamandoong tingog: “Ayaw og saba! Kadiyot ra ni! Kadiyot ra!” Nanimahong tsikos ang iyang gininhawa. “Kay dili ka sama kang Roselo, Papa.” Nangahulog na kadtong nag-ung-ong niyang luha. Nanubay kini sa nangunot na niyang aping. Nahunahuna ko, nahilam-osan kaha sa maong mga luha ang nagkamuritsing niyang nawong? Milingo-lingo ko. Mahilam-osan man ang iyang nawong apan seguro kong dili mahugasan og tubig ang kahugaw sa iyang pagka tawo! Namansahan na ang iyang konsensiya. Magsilbi kining timaan sa sinalbahis niyang gibuhat ngadto sa kaugalingong dugo ug unod!

“Nasuko ka pa ba diay gihapon nako hangtod ron? Dili na ba diay mapapas sa imong pangisip ang nahitabo? Dili na ba diay ko nimo maisip nga amahan pag-usab ug dili isip lalaking…” Napahunong siya sa pagpamulong apan nagpabiling abli ang iyang baba. Gipaabot ko unta nga magagikan gayod niya ang maong pamahayag apan wala na siya mopadayon. Gilamoy sa iyang paghilak ang iyang tingog.

“Dili na, Papa, kay mas giila ko ikawng usa ka lalaking nagpahimulos nako, sa akong pagka babaye!”

“Unsa man diay akong buhaton aron imong makalimtan ang maong lalaki? Sud-onga ako, kini pa ba ang lalaking makahimo og daotan nimo?” Sa nagkaawop nga siga sa lamparilya, gianinaw ko ang kinatibuk-an ni Papa Rafael. Dili na tuod. Dili na kini ang lalaking nanamastamas nako niadtong bata pa ko. Apan ang

Ang pasaylo anaa sa kasingkasing. Dinhi kita adunay dakong tulubagon…

dili mahimong bakolon sa karma mao kadtong lalaking sublisubling naglugos nako sa akong urom, sa akong daman, sa akong hunahuna. “Wala, wala kay buhaton,” mubo kong tubag. “Dili pa ba igo nga nabakol ko? Nga namatay na ang ubos nga bahin sa akong lawas? Lupig pa nakoy usa ka patay!”

Nahinumdom ko kang Roselo sa maong mga pulong. Kanunay niyang gisulti nako nga lupig pa kunoy patay ang akong amahan. Ug kon kini ang among mahisgotan, lainon nako ang estorya. Ilikoy ko ang kulukabildo ngadto sa kinabuhi sa usa ka seminarista, sa simbahan, sa Diyos. Dili ko buot nga maoy masentro sa among panagsulti si Papa. Dili ko gusto nga mabuboan sa pagtagad ang akong amahan. Bukid sa akong buot nga naay maluoy niya kay alang nako, kuwang pa ang maong silot!

Sagad ikauban ni Padre Godofredo si Roselo sa higayong mobisita kini aron pagpakalawat kang Papa Rafael. Natingala ko. Nganong nag-antos man ang mga taga simbahan pagduaw kang Papa aron lang makakalawat? Wala ba sila masayod nga makasasala kining tawhana hinungdan nga nabakol ug dili na makasimba sa lungsod? Wala nuon ko kaseguro kon nahibawo ba si Papa nga lawas sa Diyos ang gihungit kaniya ni Padre Godofredo. Usahay, buot akong mangutana sa pari kon gikompesal ba sab sa akong amahan ang pag-unay og lugos niini sa kaugalingong anak ug angayan ba kining mokalawat nga ang kinabuhi niini naputos man sa mga bakak? Apan pabilin kong nagpakahilom. Igo na lang nakong gitan-aw gikan sa usa ka suok kon giunsa pagbuka ni Papa ang iyang baba aron dawaton ang ostiya ug kon giunsa niini pagpiyong ang mga mata aron pagpakaaron ingnon nga nagbasol na.

Didto mi magkaila ni Roselo. Ug nag-ilhanay pa mi pagayo dihang nagkakita mi sa simbahan samtang naninda kog mga buwak sa sampaguita. Lahi ang iyang sinultihan, ang iyang tinutokan ug ang iyang linihokan kon itandi sa kasarangang lalaki. Kalma ra siya, pinahimutang ang lihok ug hilomon. Mapasalamaton ang akong amahan kay ingon sa nausab nag gamay ang akong pagtan-aw og lalaki dihang gikaila ko si Roselo. Mapasalamaton siya nga nahunahuna ko nga dili tanang lalaki ang sama niyang uhaw sa lawasnong kalipay.

“Dili na ko limpiyo!” Giprangkahan nako si Roselo usa ka gabii nga human na ang misa. “Gilugos ko sa kaugalingon kong amahan!”

Walay saba niadto sulod sa simbahan gawas lang sa hinay nga awit sa choir nga nag-ensayo didto sa unahan. Langas ang siga sa kandela nga giugbok aron dad-on ang kalag sa mga patay sa langit ug nakamugna kinig bisan unsang anino didto sa bungbong. Dihang mitakilid og gamay si Roselo, akong nasigpatan ang iyang nawong. Wala kaayo siya makugang apan mikunot ang iyang agtang. Human niini, iyang gikuptan ang akong kamot ug sa unang higayon wala ko molikay. Kon niadto maigking ko sa higayong hikapon og lalaki, karon ingon sa dili ko buot kuhaon ang akong kamot sa iyang palad. Sama sa mga kamot sa Ginoo, morag gitambalan sa iyang mga palad ang mga samad sa akong kasingkasing.

“Ang kalimpiyo sa tawo,” niya pa, “wala sa lawas. Naa kini sa kahiladman sa tawo kon gusto niyang pabiling dawaton sa Diyos.” NAHIBALIK ko sa akong kahimungawong dihang akong nabati ang pag-agulo ni Papa Rafael. Nahibalik sa akong panan-aw ang palibot— ang mga buwak sa sampaguita, ang lingin nga taladkan-anan, ang kahayag gikan sa lamparilya, ang altar, ug si Papa. Nagkurog siya, namatikdan ko, busa mibarog dayon ko. Nagbuwa ang iyang baba. Giatake na usab siya sa kasingkasing!

Wala ko masayod sa akong buhaton. Mikuha kog tubig sa banga ug miduol sa akong amahan. Dihang nakita ko nga morag wala na maglihok ang tiguwang, gihapyod ko ang iyang dughan, didto tungod sa kasingkasing, bisag wala ko kaseguro hain ang iyang kasingkasing, kon naa pa ba siya niini.

“Papa!” sangpit ko. Misulirap ang iyang mga mata. Ug akong nabatyagan ang kataposan niyang gininhawa sa akong nawong— init ug samag mga kamot nga mihapuhap sa akong aping. Dungan niini ang paghuros sa hangin ug pag-alimbukad sa kahumot sa sampaguita aron ingnong bahong buwak ang iyang gininhawa. Mihuot ang akong dughan. Dili pa ko gustong mamatay si Papa Rafael. Dili kini ang paagi sa panimalos nga naumol sa akong pangisip. “Papa!” subli ko. “Papa! Pasayloa ko!” SA ikasiyam nga adlaw sa kamatayon ni Papa Rafael, ug sa kataposang adlaw sa iyang kalag sa yuta, miduaw ako sa iyang lubong. Didto kini sa publikong sementeryo sa siyudad. Limpiyo pa ang kalubngan sa akong amahan. Wala koy nakitang laya nga mga buwak sa ibabaw niini, walay hilis nga kandela, walay timaan sa naugang luha. Nahinumdom ko, sa pagkahiluna sa lawas ni Papa sa lungon ingon sa iya nang nakit-an ang kahilwas nga iyang giampo matag gabii. Nahaplastar na ang tulingig niyang ulo, ang nagbawog niyang bukubuko, ug ang nangungkong niyang mga kamot.

Naabtan ako ni Roselo nga nagkupot og mga buwak sa sampaguita. “Salamat nga naayo na ang imong amahan,” hunghong niini. Wala siya makabelar kay gipadala siya ngadto sa laing probinsiya— sa Bohol— aron moestar didto og pipila ka adlaw ug makig-uban sa mga mananomay og humay. Karon pa niya masulti ang buot ipahayag labot sa kamatayon ni Papa. Karon pa nako mabati ang iyang mga panahom. Mitulo ang akong luha dihang namulong na usab siya: “Naayo na pod kaha ang samad sa imong kasingkasing, Jovelyn?”

Nahagakos ako kang Roselo ug mihilak sa iyang dughan. “Nganong kinahanglan una siyang mamatay una ko siya mapasaylo?”

“Kay kinahanglan ka unang magbasol. Kay kinahanglan una nimong masayran nga dili ka usa ka santa. Nga ikaw usab, sama sa imong amahan, makasasala.”

Husto si Roselo. Karon, dili na ang lalaking nagpahimulos nako ang mipasunding sa akong damgo. Sa akong handomanan, sa mga daman ug dagaw, nakita ko ang lalaking walay ikasukol nga gibawian og kinabuhi samtang akong gigakos, ug ang kataposan niyang gininhawa daw mihapuhap sa akong nawong.

Mipaduol ko sa lubong ni Papa ug akong gisabwag ang mga buwak sa sampaguita. “Pasayloa ako,” nako pa. Mialimbukad ang kahumot sa buwak ug misapigad kini sa akong nawong nga walay kalainan niadtong pagkabatyag ko sa hapuhap sa kataposang gininhawa ni Papa. Sayod akong nahibalik na ang iyang pandungog, mabati na niya ang akong pagbasol. Karong wala na ang pagkaparalisar sa iyang lawas, iya nang mabatyagan ang akong paghinulsol.

Miatubang ko kang Roselo nga diha sa akong tupad. “Roselo, moadto kog Mindanao aron didto na mopuyo uban sa akong mga kabanay.”

Nasubo ang ulitawo sa akong gisulti. “Kini na ba diay ang kataposan natong panagkita,” pangutana niya. Hugot siyang mipiyong ug nakita kong nabasa ang kilid sa iyang mga mata. Iyang gikuha ang akong mga kamot sama niadtong una siyang nangulitawo kanako.

“Oo, kini na ang kataposan natong panagkita. Nasuta ko nga nangita ra diay kog amahan diha nimo. Pasayloa ako, Roselo. Gitakda ka nang moalagad sa Diyos.” Ug gihagkan ko siya sa agtang, gibunlot ang akong kamot nga iyang gikuptan ug mitalikod aron dili madayag ang kasubo sa akong panagway. “Ug tabangan kadtong mga nahisalaag,” padayon ko.

Apan dili tinuod ang una kong gisulti. Dili mahimong hulagway sa usa ka amahan si Roselo nako bisan kanus-a. Gimahal ko siya sama sa paghigugma sa usa ka babaye ngadto sa lalaki uban ang pasalig sa panag-uban sa kalisod ug kaharuhay. Apan ning higayona, buot kong tumanon ang gitugon ni Papa nga dili makigribal sa Diyos.

Sa paghuros sa hangin, nanghumot na usab ang sampaguita ug mihapuhap kini sa akong nawong.

(KATAPOSAN)

“Wala mo ako paminawa, Jovelyn!”

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.