Leksiyon sa Arte sa Panimuyo ug Panulat ang Panaw sa JAPAN

Bisaya - - News - Ni JUN CAÑIZARES

SA panulat ug panimuyo atong tuyo nga malikayan ang kapait sa kinabuhi o kaagi. Way nangitag kapait, gawas sa mibuhat sa gidili. O mangamong.

Bahin niini, sa mga pilosoper, ang ila mga dula-dula sa kidlap ( neuron) sa utok. Gitawag og kartiyo. Apan ang pilosopiya dili ikapalit og pan.

Ang mga seyintipiko buot moabot sa ngilit sa uniberso sa ilang personal nga kapait. Wa pay nakaabot o natugkad.

May nagsige og pangayog sulbad sa langit ug unya gihulgan. Apan lain ang gusto.

May nakapunit og giya ug miila niini nga grasya.

Dili makapait ang paghiling sa tinugkaran sa ulahi.

Nakaalinggat ko sa wabi-sabi sa Japan. Kini ang ilang pilosopiya sa dili paghatag og sobrang timbang sa dili hingpit ( imperfection), lumalabay ( impermanence) ug kakulang ( incompletion). Dali silang motapon sa laing tumoy sa timbangan.

Ang wabi-sabi ilang gidapat

( integrate) sa ilang panulat, panimuyo ug panabot. Anaa ang tanaw-tan-aw ( viewing) sa katahom sa buwan taliwala sa kangitngit, sa dagayday sa sapa sa ugang yuta, sa mga bulak sa kahoyng sakura nga mataltag tapos sa semana, pagbuklad sa tingpamulak, sa mga kolor sa mga dahon sa mga kahoy sa tingdalag.

Ang pagpanglinis sa nga butang ug dapit pagpanglinis usab sa panimuyo ug kaisipan. Ang kaminero manglimpiyo pa gayod sa limpiyong dalan.

Sa Ueno nagpista ang mga tawo sa dalan sa sakura, bisan ubos sa ulan nga nagdala og yelo. Ang mga telebisyon sigeg kuha og hulagway sa mga lumulupyo ug turista. Ang kalami niining kultura atong natilawan. Gamiton ko kining pananaw sa atong gumamela.

May ubang prinsipyo makahulagway sa Hapon, kay gituman nga batasan.

Kita sa Pilipinas may tumbas sa wabi-sabi sa pagya “Kini molabay ra o molurang” ( This too shall pass away). Sa panahon sa bagyo, problema o sakit, apan sa nayanaya. Sa Japan ang hunahuna mismo sa kapait nagdalit og kalipay ug kalinaw. Sa matam-is mahitabo sa ugma. Haniti silang mokambiyo sa hunahuna. Sama sa drayber maantigong modiskarte subay sa batoon ug libaongong dalan.

Ang bata nga atong nalimtan o nabiyaan haniti niini. Di ba kaniadto mangutlo kitag mga dahon o mamunit sa nataltag aron itinda-tinda nga isda? Mosapsap kita og sanga sa bayabas aron mahimong kasing nga atong patuyokon sa hilabihang kalipay? Motan-aw kita sa mga linambay o minoros nga salida sa tablado ug pagkaugma malipayon kaayo kitang magkapa og planela o mag-estukada ginamit ang mga lipak? Sa Japan kita ug ang mga anak nga giduaw nahimong pamilya samurai sa usa ka balay sa Sinjuko. Kaniadto malingaw kaayo ko sa mga salida sa sineng samurai.

Nakadayeg ko sa ilang kaisog. Nganong isog? Kay adlaw-adlaw nagmeditasyon sa kamatayon. Ug natam-is ang kamatayon. Apan lain ang akong meditasyon.

Sa bata pa kita ganahan kaayo kitang mokatkat sa kahoy aron mosil-ip sa bag-ong piso sa langgam? Dili maihap ang mga katamis sa mga bata. Ug kinsay nagtudlo kanato sa pagbiya sa butang nga makalipay? Sulayi ang paglista sa mga nakalipay kanimo kaniadto ug unya sa karon. Ug uy, kadaghan diay! Ang kalipay ug katam-is sa kinabuhi ginagmay. Sa kalipay way timawa.

Ang shoganai laing naandan sa Hapon. Nasayod usab kita niini, apan sa ginasulat sa mga mantalaan o balita, ug gireport sa mga social weather, wa pa mahimong disiplina. Ang shoganai nagkahulogan og “di matabang” ( it can’t be helped). ( It is the philosophy or strategy that some things are out of your control and it’s best to focus your efforts on things you can change. Shoganai is used to explain a wide range of social phenomenon in Japan including the country’s ability to bounce back from hardship.) Imbes magreklamador, motindog ug manglulho ug molihok sa hilom. Way enerhiya mausik. Way sabang demonstrasyon sa mga kalye. Maobserbahan nga sa panahon sa katalagman duna sab tay “Tabangan ra ta sa Dios”, apan sa kaisipan lang. Unta nasayod man sa pares “Sa tawo ang trabaho, sa Dios ang tabang.”

Usab niini unta molihok gilayon ang naa sa gobyerno kay ilang katungdanan.

Kuno sa Japan di na kini isulti pa. (KATAPOSAN)

Nakadayeg ko sa ilang kaisog. Nganong isog? Kay adlaw-adlaw nagmeditasyon sa kamatayon. Ug natam-is ang kamatayon.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.