Ang Bayok ni Gunong

Bisaya - - Pangunahing Pahina - Nobela ni Ric Patalinjug

...the religious impulse …[is] a force which belongs to the dark side of man. --Nick Joaquin, The Santo Niño in Philippine History (1980) (Anib 22) Relihiyon Isip Hinagiban?

DUGAYNG miutong ang kahilom tali kanila. Si Dr. Mejoras giabot og kahingawa nga ang iyang hangyo gilain pagsabot ni Dr. Hernaez. Apan sa samang higayon giabi-abi niya ang pagtuo nga ang iyang gihisgotan dili igo aron matandog ang ilang kasuod nga milungtad sulod na sa dugayng panahon. Gawas pa usab, nabatasan na sa akademya ug sa ilang propesyon ang inisyal nga mga pakisayod sa ilang bag-ong mga kaplag o proyekto kon duna man gani.

Mipakibo si Dr. Mejoras sa iyang mga abaga. “I’m sorry, Strauss. Kon nagtuo kang inquisitive ra kaayo ko, kalimti ang akong giingon. My goodness, why should we talk about our work now? We’re here for good coffee, isn’t it? No, I have no intention of disturbing your privacy.”

Nahikatawa si Dr. Hernaez ug milantaw kang Dr. Mejoras sa gaan nga dagway. “Don’t get me wrong, Selir. Wa ko makatubag dayon kay sa pagkatinuod wa ko masayod unsaon

Ang intelekwal nga diskusyon sa duha ka akademisyan misangpot sa malantip nga mga pangagpas…

pagsugod….” Mipahiyom siya, mihigop sa iyang kape, midagkot og sigarilyo ug tapos mobulhot sa bagang aso, nangutana: “What do you know about native religions of ancient Cebu, Selir? I mean pre-hispanic religions of Cebu....” There, nakaingon siya sa iyang kaugalingon. Naa na gyod kana. Ug gibati niya ang kahuwas nga nakasugod ra gayod siya. Sa pagkatinuod, gusto usab siyang mahibawo sa mga hunahuna sa uban, sama sa mga hunahuna niining tawo sa iyang atubangan karon.

Ang pangutana nakapahaigking kang Dr. Mejoras. Susmaryosep! Unsa man god diay kaha ang nakapa- busy ning tawhana sa miaging mga adlaw? Mihigop siya sa iyang kape ug milantaw kang Dr. Hernaez sa seryosong dagway. “Not much, Straus. Very little, really. Almost nothing.” Unya milingiw siya, morag naulaw. “I seldom go that far, you know.”

Nakapahiyom na usab si Dr. Hernaez. Nasayod siya nga ang mga propesyonal sa akademya dili mopasiatab sa ilang kaalam sa bisan unsang butang. Sila dili sama sa mga politiko nga bisan ang ilang gamayng kasayoran bahin sa usa ka subject ilang paboroton aron modako pa kaysa tinuod mismo. Apan sa akademya— ang very little o almost nothing— ang buot ipasabot nga ang ilang nahibaw-an bahin sa maong butang dili pa makasugakod og mga pangutana, o ang ilang teyoriya bahin sa maong butang hanap pa kay wala pay lig-ong sukaranan o basehanan o ang ilang nahibawan bahin sa maong butang dili pa nila ikapadayag sa publiko kay ang ilang pagtuon ug pagtuki niini nagpadayon pa.

“Ang relihiyon dili lang bahin sa Ginoo, Selir, dili ba?” mipadayon si Dr. Hernaez paggukod sa kahibalo ni Dr. Mejoras bahin sa mga butang nga gusto niyang mahibaloan gikan niini. Anugon ang desente nga kape kon kini dili ubanan sa desente nga diskusyon. Sa mga dapit sama sa Old Cebu Memories daghan ang makaplagan nga mapuslanong mga butang bisan diha sa ordinaryong mga hisgot-hisgot lamang.

Miyango-yango si Dr. Mejoras. Apan sa iyang dagway makita nga morag wala siyay gana motubay sa gihisgotan ni Dr. Hernaez. Apan si Dr. Hernaez hugot nga nagtan-aw kaniya, daw namugos pagsuta sa iyang hunahuna.

“Usahay, makapangutana ko sa akong kaugalingon, Selir, kon ang konsepto labot sa mga ginoo diha ba magsugod sa relihiyon. Sa laing pagkasulti, gusto kong sutaon kon ang relihiyon ba lang gyod ang nakapahimugso sa mga ginoo sa kalibotan ug diha sa alimpatakan sa katawhan.” Gitiwas ni Dr. Hernaez paghigop ang iyang kape. Unya mitawag siya sa silbidora ug nangayog dugang init nga kape.

Nangunot ang agtang ni Dr. Mejoras. “Dunay daghang maskara ang relihiyon, Strauss. Usa lang niini ang bahin sa mga ginoo o sa mga butang nga may labot sa kalag o sa divine powers.” “Like turning water into wine or walking on water or…” Mipasigpat si Dr. Mejoras sa relo sa iyang walang bukton. “May klase ko sa alas 11:00, Strauss,” mipuno siya. Apan sa pagkatinuod ang topic nakapaikag kaayo kaniya ug sa hilom dili usab siya gustong mobulag niini. Ang mga hisgot-hisgot nga ingon niini uban kang Dr. Hernaez talagsaon ra kaayo ug gianugnan siya kon palabyon lang.

Milantaw na man si Dr. Hernaez kang Selir ug mipadayon: “Sa kadaghanang higayon kita nagtan-aw sa relihiyon segun sa atong makita karon. Kining maong pagtan-aw kulang sa hustong giladmon kay ang relihiyon moambit man sa gidugayon na sa pagpuyo sa katawhan sa kalibotan, tingali una pa gani sa sibilisasyon.”

Miyango-yango si Dr. Mejoras. “Go on, Strauss,” miagni siya ug mihigop na man sa iyang kape. Unya nangayo siya sa silbidora og inasinan nga mani. “But what’s your point?”

“Gusto kong mobalik sa sayong mga tuig pagsugod sa relihiyon kauban sa mga tawo....” “It’s too ambitious a task. Unya?” “Gusto kong sutaon kon unsa gayod ang functions sa relihiyon sa sayong mga tuig nga bag-o pa lang nagsugod ang gagmayng mga komunidad o mga tribu….o sa inisyal nga pagsugod sa sibilisasyon.”

Milingo-lingo si Dr. Mejoras. “There are conjectures. But nothing is certain....” “Buot mong ipasabot nga dili kini mahimo?” “I think, you also need Faith for the task,” daling tubag ni Dr. Mejoras.

Nahikatawa si Dr. Hernaez. “Ako mituo nako, Selir. Ako mituo sa tawo. Ako mituo sa gahom sa kaisipan pagsuot sa kasaysayan ug pagsabot sa kalibotan. Ako…” “Laing klase sa Pagtuo ang akong gihisgotan, Stauss!” “Mao ra kana gihapon, Selir, naunsa ka ba. Ang Faith, ang Pagtuo… iya sa kaisipan, property sa kaisipan— dili konsepto gikan sa gawas nga gisagop lamang niini.”

Nahikatawa si Dr. Mejoras. “Look, Strauss, ang mga hunahuna sama sa imong giingon iya lamang sa usa ka tawo nga walay simbahan… walay gisimba nga Ginoo, dili motuog Ginoo.”

“Dili kana mao ang akong punto, Selir. Ang Ginoo walay labot sa akong gihisgotan.” “I’m sorry. But you’re not making yourself clear, Strauss.” “It’s something like this,” ug midagkot siyag sigarilyo. “Ingon lang niini ang akong punto, Selir: Ako nagtuo nga kon ang relihiyon organisado, buot ipasabot nga kon kini giawat na sa komunidad nga may kaugalingon nang structures ug pangagamhanan bisan tuod yano pa, ang relihiyon gituyo pagmugna ug pagpalihok aron mahimong usa ka malig-on ug gamhanang hinagiban sa komunidad, sama sa kampilan o sundang, pana o bangkaw o bisan unsang hinagiban nga daling magamit pagpanalipod sa tribu, o paglupig ug paggun-ob sa mga kaaway, o pagpakig-away ug pagabog sa mga hulga. Ako nagtan-aw sa relihiyon nga usa ka practical nga hinagiban nga may iyang kaugalingong kusog ug gahom nga andam manalipod ug makig-away laban sa komunidad ug sa ilang kalibotan. Ug gusto kong motuo nga kini maoy hinungdan ngano nga ang nagkalainlaing mga ginoo o diyos o bathala sa karaang mga relihiyon gituhoan sa mga lumad nga adunay ilang malungtaron ug misteryosong gahom.”

Milingo-lingo si Dr. Mejoras. “Tinuod man gani nga ang relihiyon adunay kapabilidad sama sa imong gihisgotan, Strauss,” miingon siya. “Bisan ang Simbahang Katoliko naghimo niini. Remember the Inquisition? Apan dili kini mao ang iyang tuyo, primarily, diha sa katilingban.” “Tingali sa pagka karon … apan dili kanhi...” Miginhawag dako si Dr. Mejoras ug midagkot sa iyang abano. “Padayon, Strauss, padayon. I’m listening.”

“Ang relihiyon, isip usa ka buhing kusog,” mipadayon si Dr. Hernaez, “ang katuyoan niini diha sa komunidad mag-usab-usab, depende sa panahon. Nagtuo ka ba diay, Selir, nga ang relihiyon may permanenteng tuyo sa katilingban? I think it would be an interesting study to trace the evolution and functions of religions here in the Philippines, dili ba? Relihiyon mismo ang akong gihisgotan, dili ang religious experience which is more subjective kay personal man nga kasinatian.”

Miirag si Dr. Mejoras sa iyang gilingkoran. “Por Dios, Strauss, ngano bang kini may atong hisgotan karon. As a man with Faith, gusto kong motan-aw sa akong relihiyon nga tinubdan sa Gugma ug kaluoy, sa panagdait ug kalinaw ug buotang motukmod kanako ngadto sa akong Ginoo aron ako mahimong usa uban Kaniya sa malipayong kinabuhing dayon. And unlike you,” ug miharong siya kang Dr. Hernaez, “unlike you, dili ko gustong motan-aw sa relihiyon nga tinubdan sa kasilag ug kasuko o hinungdan sa kamatayon o kagun-oban. Strauss, I think it’s time for us to go....”

Mingislit si Dr. Hernaez. “Kaingnon kog gusto kang mahibawo sa nakapa- busy nako. I’m giving you some hints now, Selir,” ug mikatawa siya.

“Atong padayonon kining atong gihisgotan karon sa ubang dapit ug sa laing higayon. I’ll see you for that,” ug mitindog si Dr. Mejoras.

Gitawag ni Dr. Hernaez ang silbidora ug gipangayo ang ilang chit. Unya tapos kabayri ang ilang kape ug inasinan nga mani, misunod siya kang Dr. Mejoras nga nagsigeg bagulbol samtang nagtan-aw sa iyang taknaan.

(PADAYONON)

“Dili kana mao ang akong punto, Selir. Ang Ginoo walay labot sa akong gihisgotan.”

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.