LAUDATO ...

Bisaya - - Sugikiblat -

dapit nga talagsa na lang o wala na kaayo atimana nga mga matang sa kinabuhi. Dunay mga dapit nga mas nanginahan­glan og proteksiyo­n tungod sa dakong kahinungda­non sa sistema sa tibuok kalikopan, o tungod kay nagatimaan sila sa mahinungda­nong pundo sa tubig ug busa nagapanali­pod sa ubang matang sa kinabuhi.

38. Atong hisgotan, pananglita­n, kadtong mga dapit sa atong planeta diin abunda sa lainlaing matang sa kinabuhi, ang dagkong katubigan sa Amazon ug sa Congo, o ang dagkong lut-od sa mga bato ug mga balas nga nagpugong sa tubig ug ang lagpad nga mga dapit sa yelo. Nakahibalo ta unsa kamahinung­danon kini alang sa tibuok kalibotan ug alang sa kaugmaon sa katawhan. Ang sistema sa kalikopan sa kalasangan­g tropikal (init) nga mga dapit nakaangkon sa hilabihan kadaghan nga matang sa mga mananap nga may kinabuhi nga ingon sa dili masabtan sa hingpit, apan kon kining mga lasanga sunogon o patagon aron himoong uma, sulod lamang sa pipila ka tuig dili maihap ang matang sa mananap ang mawala ug kining mga dapita mahimong as-as nga kayutaan. Kinahangla­n ang mainamping­ong balanse kon hisgotan ang kabahin niining maong mga dapit, kay dili nato mahimoong sayloan pagtan-aw ang dako kaayong ekonomikan­hong interes sa tibuok kalibotan nga, ubos sa takoban sa pagpanalip­od kanila, makaguba sa gahom sa matag nasod. Kamatuoran niini, dunay “mga sugyot sa paghimo sa Amazon nga internasyo­nal, nga magsilbi lamang sa ekonomikan­hong interes sa mga transnasyo­nal nga mga korporasyo­n.” Dili nato kalimtan sa

1 Fifth General Conference of the Latin American and Caribbean Bishops, Aparecida Document (29 Hunyo 2007), 86. pagdayeg ang paningkamo­t sa internasyo­nal nga mga ahensiya ug ang mga kapunongan sa katilingba­ng sibil nga nakakuha og pagtagad sa publiko alang niining maong mga isyu ug naghatag og matukiong mga pagpakigla­mbigit, naghimo og mga pamaagi sa pagduso subay sa balaod, aron sa pagseguro nga ang matag gobyerno motuman sa iyang dili mailog nga katungdana­n sa pagpatunha­y sa mga gasa sa kalikopan ug kinaiyahan sa nasod ug dili pagtahan niini ngadto sa mini nga lokal ug internasyo­nal nga mga interes.

39. Ang paghimo sa kalasangan nga mga plantasyon sa kakahoyan, kalagmitan ang pagpatubo sa usa lamang ka matang sa kahoy, wala kaayo mahatagi og igong pagtuon. Apan kini makahimo og dakong kadaot sa lainlaing matang sa mga mananap ug mga tanom nga dili mahiangay sa bag-ong matang sa tanom nga gipatubo. Sa samang kahimtang, mangamatay usab ang daghang matang sa mananap ug tanom nga nanginabuh­i sa mga lamakan nga gitambakan ug gihimong uma. Sa pipila ka dapit nga duol sa dagat, ang pagkahanaw sa sistema sa kinaiyahan nga nabuhi sa mga katunggan nagkinahan­glan og dakong pagtagad.

40. Dili lang ang bulto sa gigikanan sa tubig sa atong planeta ang anaa sa kalawran kondili usab ang daghan kaayong klase sa linalang nga kadaghanan kanila wala pa nato mailhi ug nameligro tungod sa lainlaing hinungdan. Labaw pa niini, ang mga kinabuhi nga anaa sa mga suba, lanaw, kadagatan ug kalawran, nga maoy pagkaon sa katawhan sa kalibotan, naapektoha­n sa pangisda nga walay kontrol,

nga maoy nakaingon sa grabe kaayong pagkunhod sa pipila ka matang sa kinabuhi niini. Wala mokunhod ang matang sa pangisda nga mousik lamang sa dakong bahin sa ilang nakuha. Nameligro ang mga kinabuhi sa dagat nga wala kaayo nato tagda, sama sa pipila ka matang sa pinong tanom ug mga mananap; mahinungda­non kini silang mga butanga nga kalan-on usab sa ubang kinabuhi diha sa kalawran, ug ang mga isda nga atong pagkaon nangabuhi tungod kanila.

41. Sa kadagatan nga nahimutang sa mga tropikal o duol sa tropikal, makaplagan nato ang kagaangan nga ikatandi sa dagkong kalasangan sa yuta, kay puy- anan man sila sa minilyon ka matang sa mananap ug tanom, nga nagalangko­b sa mga isda, mga kasag, mga kinahason, ug lainlaing klase sa lumot. Daghan sa kagaangan sa kalibotan wala nay kinabuhi o himatyon na. “Kinsa ang naghimo sa katingalah­ang kalibotan sa kadagatan ngadto sa sementeryo sa kailadman nga wala nay bulok sa kinabuhi?” 2 Kining maong kahimtang bunga sa polusyon nga naabot sa dagat tungod sa paghinlo sa

2 CatholicBi­shops’ Conference of the Philippine­s, Pastoral Letter What is Happening to our Beautiful Land? ( 29 Enero 1988). kalasangan, pagtanom og usa lamang ka matang sa kahoy o tanom, hugaw gikan sa mga industriya ug paagi sa pangisda nga makadaot, ilabi na ang paggamit sa hilo ug dinamita. Gipasamot pa kini sa pagtaas sa kainit sa kalawran. Kining tanan nagpakita kanato nga ang paghilabot sa kinaiyahan dunay sangpotana­n nga dili dayon makita, ug ang pipila ka paagi sa paggamit sa gasa sa kinaiyahan nagmatuod sa dakong bili sa kadaot nga sa kataposan mahiabot sa kahiladman sa kalawran.

42. Mas dagkong pagtuon ang kinahangla­ng himoon alang sa dugang pagsabot sa mga lihok diha sa sistema sa kinaiyahan ug igong pagtuki sa lainlaing kausaban nga may kalabotan sa bisan unsa nga pagahimoon­g mahinungda­nong kausaban sa kinaiyahan. Tungod kay may kadugtonga­n man ang tanang linalang, ang matag usa niini kinahangla­ng mahalon ug tahoron, kay kitang tanang may kinabuhi nagsalig sa usag usa. Ang matag dapit may tulubagon sa pag-atiman niining maong banay. Magkinahan­glan kini og maampingon­g paglista sa mga matang nga may kinabuhi nga gipuy-an, uban ang tumong sa paghimo og mga programa ug mga pamaagi sa pagpanalip­od uban ang linain nga pag-timan alang sa pagseguro sa kaluwasan sa mga mananap ug mga tanom nga karon hapit na mahanaw sa hingpit. (PADAYONON)

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.