Bisaya

Sa Binisayang Katitikan: Ang Witik Ni Omar Khalid

- Ni RICHELLET POTOT CHAN

ANG balak minugna sa usa ka magbabalak nga nahubsag laway, mga migoy, ingon ni Nyor Omar nako!” Mao kana ang gusto kong isiyagit samtang nagpaambit si Sir Richel Dorotan, a. k.a Omar Khalid sa batan-ong mga membro sa Elite Society and Drama Society sa Cebu Normal University usa ka buntag niana sa Hunyo 6, 2021.

Sa akong paminaw, mora kog bata nga nagpaibog sa akong mga kaduwa nga akoy unang nakadawat sa mga pagtulun-an sa usa ka Omar Khalid ug ulahi na sila. Kada pamulong ni Sir Richel moingon kog “Korek!”, “Kahibalo na ko ana!”, “Nabati pod na nako sa una.”

Ug ako siyang gipangutan­a: At which point can you say that you are a writer ug magpadayon og suwat o dawaton na lang ang kamatuoran nga ang imong kapasidad kutob ras pagbasa ug pag-appreciate sa mga sinulat?

Ingon pa niya: Suwat kon sa tan-aw nimo ang imong ideya wala pa masuwat apan kon alang nimo anaa nay nakasuwat niana, hunong ug pagbasa na lang.

Wa ko katingog. Akong gibalikan ang akong mga sinuwat— ang akong kasinatian niini. Ug nayarok nako ang tanang tunok ug kangitngit sa usa ka langob. Daw gikuninita­n kos mga kuwaknit. Makalilisa­ng. Sa makadaghan­g higayon, akong gikapkap ang matag suok niadtong langoba. Usahay, mawala ko ug anaa poy usahay nga masuwerteh­an nga makalusot. Apan, mas daghan ang higayon nga ako masaag. Naulaw ko. Gisagpa ko sa kamatuoran nga bisag akoy nag-unag dawat sa mga tambag sa usa ka Omar Khalid wala kana magpasabot nga ako nay kinamaayoh­an o kinahanete­han sa pagpangita­g lutsanan sa langob sa panuwat. Kay tuod, dili lalim ang pagpangita­g bag-ong metapora. Ug unsa pay bili sa imong sinulat kon ang maong ideya komun na lang alang sa kadagahana­n, mora na lang kag plakang guba niana.

Ako pong nakonektar ang maong tubag sa una niyang gipamulong: Usa ka mosuwat, tan-awa ang mga libro sa mga bantogan nang magsusulat. Ug pangutan-a ang imong kaugalingo­n: Unsa may chance nako against all these books? Ug iya pang gipunan nga angay lig-on kag kasingkasi­ng— gahi. Sa makadaghan nga nawala ko adtong langoba sa pagpanuwat, tungod kadtos akong kahuyang. Kahuyang sa pagdawat sa akong kahuyang. Sama sa akong pagpagarpa­r ganina nga ako ang unang gitudloan ni Omar Khalid, aw, nadagma na hinuon kos akong hambog.

Sa pagpanuwat man god, di man ka kinahangla­ng molayo pas kaugalingo­n ug isibya ang mga butang nga imong nabasahan aron ingnong lawom. Anaa kana sa imong repleksiyo­n ug introspeks­iyon. Ang pagdawat ug pagpaubos ug ang paggakos sa kaugalingo­n.

Mao kanay giingon nga pagahiay og kasingkasi­ng. Bleed through the pages, Inday! Mao kanay pabawon ni Sir Richel kanako usa nako sudlon ang langob sa pagpanuwat. Ang pangutana sa tsansa nga mapilde ang mga nag-una sa panuwat usa ra kana ka paagi sa pagdasig. Kay sa tinuod lang wala tay laing mangtas nga angay bugnoon kondi ang ato ra pong kaugalingo­n.

Usa pod sa mga bug-at nga punto nga gipaambit ni Sir Richel mao ang atong tinuod nga pag-ila sa Katitikang Sugboanon. Ingon pa niya: Kon ignorante kas English o British Literature, walay kaso kana; apan kon wa kay nahibal-an kabahin sa Cebuano Literature, aw, mao nay trahedya. Ug sama sa mga nabantayan natong batasan sa kadaghanan karon, kon ang Bisaya masayop sa pag- pronounce og Iningles kay atong kataw-an ug ipakagamay apan kon ang mga foreigner na ganiy magkayurin­g ug magbalibal­i ang pagbinisay­a kay kyut ra? Kusog kaayo tang mosuporta sa ideya sa decoloniza­tion apan kutob ras dila. Dako kadto nga hagit nga gibuhian sa usa ka Omar Khalid. Lisod kon kita maglakaw nga anaa ray kagaanon sa usa ka gapas, walay gibugat-on nga kaalam sa kaugalingo­n— sa gigikanan.

Mipuno sa pag-ingon si Sir Richel sa mga nanambong nga sila ang mga ambassador ug writer sa kultura. Dako na pod kana nga tahas. Ang kamatuoran man god, dili lang pakyut-kyut ang pagsuwat. Dili lang kutob sa pag- associate nato sa ubang dagkong writers aron matawag pod nga magsusulat. Sa atong kasingkasi­ng kita anaay tulubagon.

Sa maong pamulong, mibalik ko sa pagka estudyante ug pagka aplikante ni Omar Khalid sa iyang unibersida­d. Ang maong unibersida­d walay kongkreton­g bilding o geyt nga guwardiyad­o o anaay registrars’ office o accounting window diin ko mag-ukab-ukab sa akong pitaka og balik-balik aron maseguro nga walay baynte pesos nga nahulog kay basig di na kaigo ang tuition fee. Usa ka libre nga unibersida­d ang gidumala ni Omar Khalid ug usa ray gipangayo: ang imong pagka matinud-anon sa arte ug kulturang Sugboanon. —

Kon ignorante kas English o British Literature, walay kaso kana; apan kon wa kay nahibal-an kabahin sa Cebuano Literature, aw, mao nay trahedya.

 ??  ??
 ??  ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines