Bisaya

Diin Nasayop Ang Mga Pangandoy

- Sugilanon ni Narciso M. Caparoso

(Ikaduhang Bahin)

UG tuod man, husto ang ilang mga pangagpas ug panlantaw. Kay sa pagpadayon nas mga klase, ilang nabalitaan nga tungod kay may sakyanan si RayJun ug ang mga kabarkada niini, mag-adtoan diay sa laing mga dapit nga masayran nilang may pista o may hikay sa kasal, bunyag o adlawng natawhan. Ug mas labi gayong tua sila kanunay sa dagat, nangaligo. Busa, silas Mundo ug Lilay mihimog ultimang hukom.

“RayJun, karon hatagan ka na namog ultimatum… ihunong na ang imong paglaag-laag bisan sa mga adlaw sa ting-eskuyla. Kay kon mousab ka paglaag bisag duna moy mga klase, gaposon na tika, igaid tika dihas punoan sa atis sa atong tugkaran tibuok gabii,” bahad ni Mundo sa ugdang nga tingog.

Ambot kon si RayJun nagtuo ba kahang tiaw-tiaw o hudlat lang kaniya ang maong ultimatum sa iyang mga ginikanan o nagtuo ba kaha siya nga dili gayod siya silotan sa iyang mga ginikanan, usa niana ka adlaw wala siya mahiuli.

“Si Manoy, Mama…Papa, kauban sa iyang mga kabarkada nanulag basketbol ug bolibol didtos pistas Minsubong maong wa siya makapauli,” tug-an ni Aura nga nakapakura­t kaayo sa iyang mga ginikanan.

“Kalayo man adtong dapita?!” nagkanayon silas Mundo ug Lilay nga morag di makatuo sa gibalita sa anak nilang babaye. “Duna ba diay siyay klasmet nga nagpuyo didtong dapita, AuAu?”

“Ang usa ka maestro dihas among eskuylahan taga didto. Silas Manoy adto man gani kuno abot sa ilang Sir Neri kay may dakong gasto. Si Sir Neri man ganiy nagtudlo nilang Manoy sa basketbol ug bolibol maong iyang gidala kay padulaon,” ni Aura.

“Aha, mao diayng wa mahiuli ang laagan tang anak kay nagsalig nga maestro ang nagdala. Pero di na katarongan nga iyang supakon ang gihatag nato niyang ultimatum. Inig-uli niya, mamatud-an nga ang atong mando kinahangla­ng sundon bisan pag kinsang Pilatoha ang nagdala niya,” panganti ni Mundo.

Paghiuli ni RayJun pagka sunod adlaw, iya dayon kining gipalingko­d sa atubangan nilang Lilay kay nangape sila paghiabot gikang nagpasaka sa ilang kalubian.

“RayJun, niadtong ulahi namong pakigsulti nimo gihatagan kag ultimatum namong Mama mo. Pahamtanga­n ka namog sakit nga silot sa higayong mopalta kag usab. Unya karon duha ka adlaw kang mingpalta kay namista uban sa imong mga klasmeyt,” pasiunang pamulong ni Mundo.

“Di man unta ko mokuyog, Papa, apan namugos man si

Sir Neri, among maestro dihas eskuylahan ug coach namo

sa basketbol ug bolibol. Kinahangla­n kunong makuha namo ang dakong premyo maong napugos ko pagkuyog,” patin-aw ni RayJun nga naningkamo­t paglingkod og tarong kaha aron di mahibaw-an sa iyang mga ginikanan nga may hang-over siya kay daghag nainom.

“Kana ron maoy nindot. Imong gisupak ang mando sa imong mga ginikanan aron pagsunod sa gusto sa inyong maestro. Ang pagka maayong laki ba nimos mga dulang basketbol ug bolibol maoy makapahimo nimong maayong laking abugado?” pintok nga pamulong ni Mundo nga tin-awng nagpadayag sa gibating kasuko. “Ug ang labing nindot niini karon kay hubog ka pang mipauli!”

“Nalipay man god kaayos, Sir Neri, Papa, nga kamiy natsampeyo­n sa basketbol ug bolibol nga dagkog premyo kay hinatag ni Mayor Ragas. Nagbloawt si Sir ug nakapalta hinuon kog duha ka adlaw sa among klase,” patin-aw ni RayJun sa tingog nga nagdalag pangaliyup­o sa napungot kaayo niyang amahan nga wa na lang gani magtagad pag-inom sa kape.

“Karon, RayJun, kay duha man ka adlaw ang gilasid nimog palta sa pageskuyla, doble sab ang ipahamtang namong silot nimo!” kusog nga pamulong ni Mundo dayong tindog, miadto sa bodegang butanganan nilas mga ginamiton sa panguma.

Nanglugdat ang mga mata ni RayJun nga nagsunod pagtan-aw sa iyang amahan nga sa paggawas sa bodega may dala nang pisi.

“Papa! Pasayloa lang ko karon! Akong ipanumpang di na ko mosubli!” pakiluoy ni RayJun nga miluhod sa atubangan sa nasuko kaayo niyang amahan nga wa gyod maminaw, gilumpong pagsignit ang duha ka kamot sa nagpakiluo­yng anak ug giguroy paingon sa gawas sa ilang balay. “Di na lagi ko mosubli, Papa! Di na ko mosubli!” hangyo-pakiluoy ni RayJun.

“Ayaw pagsigeg lugnot kay balion ko ning mga bukkton nimo kon di ka mohunong!” masuk-anong badlong ni Mundo sa anak nga nagsigeg lugnot pagpangayo­g pasaylo samtang nagpaingon sila sa dakong punoan sa atis nga nagbinugto­ng pagtindog sa taliwalang bahin sa ilang tugkaran.

“Pasayloa ko, Papa! Di na lagi ko mosubli! Pasayloa ko!” padayong pakiluoy ni RayJun sa iyang amahan nga morag wa gayod makadungog sa iyang mga pakiluoy. Ang gibating kapungot tin-awng gipakita sa iyang mga lihok ug panagway samtang nagpadayog gaid sa anak nga ingon sa kalit nahuwasan sa kahubog samtang nagsigeg pakiluoy.

“Dinhi ka ron matulog tibuok gabii, magsandig sa punoan ning atis! Mao na ang giingon nakong dobleng silot nga akong ipahamtang nimo, RayJun!” ugdang nga pamulong ni Mundo dayong talikod balik pagsulod sa balay. Naglaray sa pultahan silas Lilay, Mama Toyang ug Papa Sido nila nga pulos mabalak-ong nangutana.

“Anha nimo pakatulgas punoan sa atis si RayJun, Mundo?”

“Anha siya matulog tibuok gabii. Mao na ang giingon nakong silot.”

“Apan tugnaw kaayo dihas gawas sa tibuok gabii. Basig subawag maayo nas, RayJun,” nagkanayon ang ilang mga ginikanan nga gibatig dakong kabalaka.

“Di tugnawon ug labi nang di subawan ang tawong hubog. Nagpindayp­inday na god nag lakaw ganihas pag-abot.”

“Apan wa pay kaon nas, RayJun. Kinahangla­ng papanihapo­non.”

“Dili sab gutomon ang tawong hubog. Ug labi na kay nanghambog nang yabag tang estudyante nga nagbloawt si Sir Neri nila kay silay natsampeyo­n sa basketbol ug balibol. Karon, tan-awon nakog unsay mahimo sa kamaayong laki niyang modula kon makalahuta­y ba siyang matulog nga nagsandig sa punoan sa atis tibuok gabii,” makantalit­ahong pamulong ni Mundo aron pagwagtang sa kapungot nga naghari sulod sa iyang kahiladman.

Gitinguha sa magtiayong Mundo ug Lilay nga itakli og laing tulunghaan si RayJun iyawat nga mabag- o kini sa iyang bisyo. Apan...

Sila si Mundo ug Lilay wala na manulod sa ilang kuwarto. Tungod sa gibating kakapoy sa tibuok adlawng pagtrabaho sa ilang kalubihang gipasaka ug gipahugno ang mga lahing, pareho silang nahikatulo­g nga nag-irag lang sa gilingkora­ng sopa hangtod nga mao na lay ilang hiamgohang may nanganaog nga sa ilang pagdungaw sa wa serhing bentana maoy ilang nakita si Papa Sido ug Mama Toyang nila nga nagbadbad sa pising gigaid sa nalugmoy na nilang anak didtos punoan sa atis.

“Papa… Mama!” mao ray gikapamulo­ng nilang Lilay ug Mundo samtang nagtan-aw sa ilang mga ginikanan nga nagbaswat sa ingon sa nalumoy nilang anak nga way panimuot nga gisulod sa balay.

“Among gikuha nis RayJun kay wa na mi makaantos nga nagtan-aw niyang nagsigeg lugnot hangtod nalumoy didtos gigairan nimong atis, Mundo. Nabalaka kaayo mi nga basig moutong unya hinuon ning bugtong namong laking apo. Naa, wa na man gani niy panimuot. Espoko bay tungang gabii na man ron. Husto na kaayong inyong pagkastigo niya, Mundo,” mabalak-ong pamulong ni Papa Sido nila samtang nagsigeg pislit-pisil sa nawong ug bukton sa way panimuot nga apo.

“Maulian pa ba kaha intawon ning pinangga kong apo,” pamulong ni Mama Toyang nila nga nagsugod pagdapuwas sa labakarang binasa sa inadlawong tubig sa nawong ug liog sa way panimuot nga apo.

“Sobrang kastigo ning inyong gibuhat. Peligrong madaot unya hinuon kining bata!” mabalak-ong pamulong sa duha ka apohan.

“Amo kining gihimo, kay naupos nang among pasensiya. Kanunay namo siyang gipahimang­noan. Kanunayng gipasaylo. Apan wa gyod siya magbag-o. Maong napugos na kami paggaid niya dihas atis.”

“Unya kinsa pa may magbag-o kon madaot na gayod sa dayon ning inyong anak? Kinsa pa may inyong pantonon kon mawala na kini? Nga bisag unsa pa kini kadakong problema, amo man gyod ni siyang apo. Inyo man gayod siyang anak,” mao say pangataron­gan sa duha ka apohang nagtinaban­gay pagpisil ug pagbanyos og init nga labakara sa nawong, mga bukton ug lawas sa apo nilang inanay nang naulian sa panimuot kay miagulo nag hinay ug hinayng migiswid.

“Maayong maulian dayon nag panimuot kay akong igaid pagbalik didtos atis samtang gabii pa,” ni Mundo nga miadto sa kosina aron pag-inom og tubig nga makahumpay sa nagpuot nga kahiladman.

Unya sa iyang paggawas, si Mundo igo na lang sa pagpanglin­go dihang nawala na didto sa gibad-ayang sopa ang anak nga lagmit naulian nas panimuot.

“Si RayJun gisulod nilang Mamag Papa sa iyang lawak. Nahadlok silang tinud-on nimo ang bahad,” tug-an ni Lilay.

“Oo, tinud-on ko gayod, Lilay. Kon maulian nag hingpit sa panimuot ang yabag tang anak, bisag tua pa siyas iyang kuwarto, akong ipagawas aron igaid balik didtos atis,” ni Mundo nga ang tingog ug panagway tin-awng nagmatuod nga wala siya magtiaw.

Si Lilay midalig sunod kang Mundo nga mipaingon sa lawak ni RayJun nga nakita niyang tinakpan.

“Pasagdi na lang si RayJun nga maulian sa hingpit, Mundo. Naa man silas Mama ug Papa, makatabang nato pagmaymay sa atong anak ugmas buntag,” hangyo ni Lilay nga migunit gayod sa bukton sa iyang bana.

“Gusto nakong hatagag leksiyon kanang yabag tang anak karong gabhiona, Lilay. Anugon ang nindot natong plano alang niya kon di gayod siya magtarong pag-eskuyla. Mama Toyang ug Papa Sido, ablihi ninyo kining pultahan!” sangpit ni Mundo nga maoy nakapahilo­m kang Lilay.

“Natulog na si RayJun, Mundo. Ayaw na lag samoka. Labing maayo ugmas buntag na lang nato siya estoryahan kon mahibalik na ang hingpit niyang pangisip ug kabaskog,” pamulong sa duha ka apohan sa hinayng tingog.

Nahilom si Mundo, nagpanglin­go. Nasayod siya nga kon mamulong na gani ang iyang mga ugangan sa tingog nga ugdang, may dalang pangaliyup­o-hangyo dili na gayod mahimong madala sa bisan unsang katarongan ug patinaw. Mitalikod siya, miadto sa ilang lawak ug mihigdang pinabundak ang lawas sa katre.

Wala gayod siya makatulog bisag nagpadayon siyag higda bisag dugay nang nanugpa ang mga manok. Nagsalimag­aw ang iyang kaisipag kahiladman, gikuligaw sa dakong problema kon unsaon gayod niya pagpaagi nga matarong gayod ang pageskuyla sa iyang anak.

Sa dihang ingon sa dili na niya maagwanta ang kagutom nga nagkutkot sa iyang ginhawaan, mibangon si Mundo nga nagduog-duog ang ulo paingon sa komedor diin iyang hiabtan si Mama Toyang niya nga nagdulot og usa ka panaksang linatang tinibuok nga manok nga kinamungga­yan kang RayJun nga kusog sab kaayong mihigop sa sabaw nga wa kutsaraha tungod tingali sa labihang kagutom.

“Sus, ang akong apo gigutom pag-ayo kay wa makapaniha­pon gabii,” ni Lola Toyang nga ingon sa nahimuot kaayong nagtan-aw kang RayJun nga dagko kaayog hungit sa kan-ong gipunit lang sa gisudlang bandehado samtang si Lolo Sido niya nangandam pagtunol sa gigunitang baso nga puno sa tubig nga daling mainom kon madunlan ang gigusla kaayong apo.

“Maayo kay nagmata ug nagkaon na diay ang maayong laking magdudula nakong anak,” ni Lilay nga nagpanglug­od pas mga mata, ingon sa naglagot o ingon sa nahimuot nga miduol sa anak nga kusog nanug-ab.

“Good morning, Mama!” timbaya ni RayJun dungang kawhat sa kamot sa iyang inahan ug miamen dayong dugtong: “Di ko maggud morning kang Papa kay suko siya kaayo nako,” ni RayJun dayong kawhat sa basong puno sa tubig nga gigunitan sa Lolo Sido niya. “Naggud morning na man ko nilang Lolo ug Lola mao ganing ila dayon kong gipakaog pamahaw,” ni RayJun nga nakapahimu­ot kaayo sa iyang mga apohan.

“Gipakaon ka namo dayon kay nahadlok ming mapasmo ka, Apo,” patin-aw ni Lola Toyang.

“RayJun, magpasalam­at ka nilang Lolo ug Lola nimo. Kon wala pa sila, lagmit nga didto ka ron mamahaw sa punoas atis sa tugkaran nga akong gigairan nimo gabii. Karon, naghunahun­a ako paggaid nimo dihas atong bodega aron di ka na gayod makalaag.”

“Papa, pasayloa na lang ko. Di na lagi ko mosubli. Akong ipanumpa nga magtarong na gyod kog eskuyla,” ni RayJun nga mikawhat sa kamot sa amahan nga wala makatutol kay ingon sa nahuwasan na sa kasuko sa anak nga lagsik mipaingon sa iyang lawak aron pag-ilis og sapot pang-eskuyla aron dili gayod ikagaid didto sa ilang bodega.

Tuod man, gituman ni RayJun ang iyang saad sa pagbag-o. Tagsayo nang mopauli sa matag hapon nga kalumon sa iyang scooter ang manghod nga babaye.

“Wan-a mopaltas, Manoy. Gudboy na siya,” balita kanunay ni Aura matag hapon nga gikalipay kaayo sa ilang mga ginikanan ug mga apohan.

Matag Sabado sab ug Domingo, si RayJun anha ra sa ilang balay nga makigdula sa iyang manghod. Unya kay usahay sa mga adlawng way klase, may mahiabot man ngadtos ilang balay nga mga klasmeyt ug amigo niyang maoy mangunay pagpanangh­id sa iyang mga ginikanan.

“Manong Mundo ug Nang Lilay, among ikuyog si RayJun sa pistas Labinay kay may apilan ming basketbol. Dako og premyo kay hinatag kunong Governor Ariosa. Gusto man god ni Sir Neri nga makuha namo ang premyo nga may kaubang

trophy maong gusto ni Coach nga mokuyog gayod si RayJun. Siyay among playmaker ug star shooter,” patin-aw sa mga sinugo sa maestrong di sab kabalibara­n kay suod nilang higala. Sa matag uli ni RayJun, kasagarang hubog.

“Di man unta ko moinom, Papa, kay misaad ug nanumpa na god kong magbag-o. Apan unsaong mapugos man gyod ko sa kadugayan tungod kay si Sir Neri ug silang tanang kauban nako pulos manginom kay bloawt lagi tungod sa nakuha namong premyo,” patin-aw kanunay ni RayJun diin sila si Mundo ug Lilay igo na lang sa pagpanglin­go.

“Nagumon na gayod sa hubog-hubog ang atong anak.

Pero unsaong di man ta makabaliba­d kang Sir Neri nga maayo natong higala,” ni Mundo sa matag higayong mahiuli si RayJun nga klarong nakainom bisan naningkamo­t kanunay matarong ang pagsulti ug paglihok.

“Hinuon morag nagtarong man pag-eskuyla. Kay matod pang Inday Au-Au, wa na man kuno mopaltas iyang mga klase si Manoy niya,” timang ni Lilay.

Ang nahimong sangpotana­n mao ang paghunong na lang gayog eskuyla kay ang ngalan gitangtang nas listahan sa nagdumalan­g maestra.

“Si RayJun kaupat na nato gibalik pagpaenrol sa first year dihas Lintugop National High School. Di man makalikay ang atong anak sa inom uban sa mga klasmeyt ug kahigalaan niyang nahilig sa maong bisyo tungod kay way mga pangandoy pagbatog maayong pangita. Di sab nato mabasol ang atong anak kay nakita man natong naningkamo­t siya sa pagbag-o sumalas iyang gisaad kanato,” masulub-ong pamulong ni Mundo dihang miabot na sab ang bag-ong ting-abli sa klase.

“Ang maayo, Mundo, adto na nato siya paeskuylah­a sa Divine Mercy Academy, ang karaang pribadong tunghaan dihas atong lungsod sa Silangit. Kay basig madala ra siya sa maayong mga reglamento­ng giimplemen­tar sa nagdumalan­g pari. Ug ato sab siyang pabantayan nilang Nang Soling ug Noy Orbi nga nagtudlo sa kaatbang nga Silangit Central School,” patin-aw ni Lilay.

“Mao na, Lay. Mouyon ko nga adto nato paeskuylah­a si RayJun sa Divine Mercy. Basin pag malamdagan siya sa langitnong kaluoy, makalikay sa mga barkada, mga bisyo,” panghinaot ni Mundo bahin sa pinangando­y kaayo nilang pag-eskuyla ni RayJun aron mahimong sikat nga abugado kon makatapos kay brayt god ang ilang anak.

Sa pagsugod nas enrollment, ila dayong gidala si RayJun sa Divine Mercy Academy nga hitso sa tanang ginamiton: bagog mga karsones ug sinina nga tagkaping libo. Bag-o sab ang sapatos nga panit nga labing mahal ug labing nindot nga ilang nakita didto sa Gold Star Shoe Palace sa Siyudad sa Initao.

“Inyong kasan ang tibuok tuig nga bayranan sa tuition,

Mr. ug Mrs. Saldivar? Sa tibuok kasaysayan ning eskuylahan, karon pa nahitabo nga gibayrag cash ang tibuok tuig nga tuition. Gani, kadaghanan sa tinun-an namo dinhi maglisod man paghatag sa ilang bayranan sa matag bulan,” pulong pa ni Mr. Corro, ang prinsipal sa Divine Mercy nga ingon sa di makatuo sa gibuhat nilang Lilay ug Mundo.

“Gusto man god namo, Sir Corro, nga magkugi gayog eskuyla kining among anak. Mao gayoy among pangandoy nga makatapos siya sa hayskol dinhis inyong eskuylahan aron makasulod siyas kolehiyo didtos dagkong tunghaan sa atong Siyudad sa Initao,” patin-aw nilang Mundo ug Lilay.

“Sa ingon niini, way katarongan­g di siya makatapos. Nakatapos gani ang kadaghanan sa among estudyante nga naglisod paghatag sa binulang bayranan. Suwerte kaayo ning inyong anak, Mr. ug Mrs. Saldivar, nga way atubangong problema sa iyang pag-eskuyla,” sa prinsipal paggawas na sa umaabot nilang estudyante nga buotan kaayog panagway sa iyang tan-aw.

“Hinaot unta, Anak, nga magtarong ka na gayog eskuyla dinhi. Nindot ang tibuok eskuylahan. Ang mga estudyante­ng makauban nimo morag mga maayo sa akong tan-aw,” madasigong pamulong ni Lilay.

Sa pagpanglab­ay sa mga adlaw, samtang nagpadayon na ang mga klase, silang magtiayon gibatig dakong kalipay.

“Wa tay problema kang Inday Aura. Dako kaayog parahang mamahimong doktor kay nagkugig eskuyla, tag-as kining iyang mga grado,” ni Mundo samtang nagtan-aw sa class card sa ilang anak-babaye nga bag-ong nahiuli gikan sa eskuylahan.

“Si RayJun morag nagtarong nas pag-eskuyla kay, sumala pa nilang Nang Soling, tagsayo nang mahiuli kada adlaw ug nagtuon na sab sa mga leksiyon kada gabii,” malipayon nga pamulong nilang Mundo ug Lilay nga masaligon ug malaomon.

Usa ka Domingo, sila si Soling ug Orbi miadto sa ilang balay aron pagkuhag mga saging pang-esnak nila kada adlaw. Ug ang labing importante mao ang paghatod sa balita nga nakapakura­t kaayo nilang Mundo ug Lilay.

“Unsa, si RayJun nagdroga na diay? Nagsiyabu?!”

“Oo. Ako gayong nakita didtos ilang eskuylahan, namalit silag siyabu sa ilang pagpanggaw­as sa klase sa hapon. Duna man diay duha ka tawong namaligyag siyabu didtos gawas sa koral sa ilang eskuylahan. Wa makamatiko­d nako si RayJun kay nahiuban kos panon sa daghang estudyante­ng nanggulas pultahan sa koral sa likod nga bahin sa Divine Mercy Campus. Mao diayng taggabii na kaayong mauli si RayJun kay kauban man siyas kahigalaan niyang namalit og siyabu paingon ngadtos kalubian unahan sa ilang eskuylahan. Lagmit didto sila nag- pot session maong wala siyas hustong pangisip inighiuli sa balay. Natahap man god mis Soling nga may nalanganan siyag pauli human sa ilang klase maong akong gisusi didtos ilang eskuylahan,” tug-an ni Orbi.

“Dako man god mog gihatag nga allowance kang RayJun kada adlaw maong makahigayo­n siyag palit og siyabu ug ilimnong makahubog. Tan-awang among mga anak, maneguro gyog pauli human sa ilang mga klase sa hapon tungod kay way mga balon. Kinahangla­ng makakaon dayog bahaw inig-abot sa balay nga magsuwag ginamos o bulad.”

“Di man god mi gustos Mundo nga gutomon ang among anak, Nang Soling. Mao man ganing nagmontar mig mga project nga makahatag namog maayong kita aron di magkalisod sa pag-eskuyla ang among anak,” patin-aw ni

Lilay.

“Unya kay nagumon man hinuon sa barot nga bisyo ang inyong anak, naghubog-hubog ug nagdroga. Labing maayong di na ninyo hatagag balon si RayJun aron di siya makapalit og droga uban sa iyang mga barkada,” sugyot ni Orbi.

“Hinuon kon siyabu maoy paliton ni RayJun sa ihatag namong balon alang unta sa iyang pagkaon, maayo pa tuod nga di na lang namo siya hatagag balon,” hukom nilang

Mundo ug Lilay.

Ug ang nahimong sangpotana­n ingon sa nakapahimu­ot nilang Mundo ug Lilay

“Tin-aw kaayong naglagot si RayJun dihang gihunong nato ang naandan niyang balon. Ang nakaayo lang kay mahiuli na siyag sayo, makakaon nag dungan namo sa panihapon,” balita ni Soling kanilang Lilay ug Mundo nga naghatod og hinog nga mga saging nga lakatan ug katundan alang sa ilang pangesnak.

“Sa ato pa, maayo ang resulta sa wa na nato paghatag og balong kuwarta kang RayJun. Unta magbag-o na gayod ang bisyoso namong anak,” panghinaot sa magtiayon nga sa ilang paminaw morag makalingka­was na sila sa problemang namugna sa anak nilang nakakat-on na sa pagdroga.

Usa niana ka gabii, silas Orbi ug Soling kalit nahiabot ug nagdalag balitang nakapakura­t kaayo nilang Mundo ug Lilay.

(PADAYONON)

 ??  ?? “Ayaw pagsigeg lugnot kay balion ko ning mga bukkton nimo kon di ka mohunong!”
“Ayaw pagsigeg lugnot kay balion ko ning mga bukkton nimo kon di ka mohunong!”
 ??  ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines