Bisaya

Lisod Makighigal­a, Maong Ayaw Patakag Angkon

-

KAGAHAPON, ug sa miaging mga adlaw, siyempre, brownout na sab diris akong paraiso. Kanunay na lang ni. Di ko kahibalo ngano apan nahibaloan nako nga kini diayng among First Bukidnon Electric Cooperativ­e (FIBECO) wala magsubay sa balaod sa giingong “least cost power generation mix” kay wala na sila magpalitan og kuryente sa Agus Pulangi Hydroelect­ric Complex (APHC) sa National Power Corporatio­n (NPC) nga planta sa Iligan City nga maoy kinabarato­han nga baligyang kuryente.

Hinuon, daghan sila nga distributi­on utilities (DU) sama sa FIBECO nga ingon niini og desisyon maong ang Mindanao maoy kinamahala­n og kuryente sa nasod. Sumala sa mga pagtuki sa Mothers for Peace, usa ka grupo sa kababayen-an nga nagkutikut­i og mga isyung makasakit sa dughan sa matag pamilya, sa Mindanao tag-PhP6.30 per kWh ang singil sa kuryenteng nagamit matag metrosan nila. Sa Visayas (pinaagi sa ilang VECO), tag

PhP 5.50 per kWh. Sa Manila (pinaagi sa ilang MERALCO),

PhP 4.50 per kWh. Kana base sa 2020 nga data gikan maong mga tigpamalig­ya og kuryente, average lang diris Mindanao kay daghan man sila nga mao niy negosyo.

Ang kamahal sa kuryente sa Mindanao dili tungod kay lisod maghimo og kuryente diring dapita. Sayon ra ug barato pa gyod unta kay naa bayay Maria Christina Falls, nga maoy linugdanga­n sa Agus River sa Lanao. Naa pay Pulangi River sa Bukidnon. Mao nay gisandigan sa APHC, Agus-Pulangi Hydroelect­ric Complex. Kabalighoa­n ang kamahal sa kuryente sa Mindanao, no? Ang sulti kaniadto, maong mahal ang kuryente diri kay didtos Manila ginabaligy­a sa APHC ang kuryente. Ambot unsa ka tinuod, apan matod pa sa NPC, naa kuno silay kanunay sobra nga 649.1 MW ( megawatt) nga kuryente apan ang mga DU, sama sa FIBECO, mas nakakontra­tang mopalit sa tighimo og kuryente gikan sa coal og diesel. Naa kunoy uban nga nakakontra­ta kuno sa ila apan wala gyod mipalit. Ngano pod kahang wala nila gukora, nga sayop man kaha, no?

Nganong walay bahin sa power generation mix ang APHC nga kini man untay kinabarato­han? Naa pa gyoy balaod nga nag-ingon nga kinahangla­n pilion sa distributi­ng utilities sama sa FIBECO ang “least cost power generation mix”. Sa ato pa, bisan mopalit silas mahal, angay sab silang mopalit sa barato. Wala sab koy nadunggang kongresman namo nga nangutana ini sa hawanan sa kongreso. Nindot unta ni nga privileged speech, no? He-he-he.

Ang FIBECO, pananglit, sumala sa data gikan sa NPC mismo, wala na nmgpalitan og kuryente sa NPC bisan kon 2.80 pesos per kWh ra ang presyo. Didto ra diay sila gapalit og kuryente sa taga coal, nga tag PhP 6.60 per kWh, ug taga diesel, nga mogawas nga tag PhP 15.00 per kWh. Ngano? Ambot nganong walay kusog ang NPC mireklamo sab batok nila, no? Ambot sab kon ang presyo ba say rason nganong sige mig brownout, ba?

Kaniadtong nagpipol pawer ang Mothers for Peace aron pagbabag sa pagbaligya sa APHC, miadto kos FIBECO. Hapit ko sumbaga sa usa ka opisyal nila. Nakalimot ko kon manedyer ba to o ilang tsirman sa board, o dyanitor ba lang kaha tong nagpakaaro­n ingnon opisyal. Ha-ha-ha. Nganga pod baya ko. Hangtod karon nganga pa. Sa akong kaanyag, masuko siya? Abi tingali niyag kaanyag ray akong gahom, sa? Ha-ha-ha.

Puwerteng kainat sa akong kilay adto ba. Ilang gipaubos akong kilay pinaagi sa pag-ingon nga maayo to siyang tawo ug higala sa akong amahan ug igsoon. Wow, higala diay, ha? Heh, kanus-a sab sila higala, tungod kay mga lalaki akong amahan ug igsoon, di niya mainisogan, o tungod kay sa ilang panahon mayor akong amahan ug igsoon? Unya ako kay ordinaryon babaye lang, bisan maanyag, bundakan niyag bangko? Excuse me! Duha ra akong tan-aw nga rason sa iyang gibuhat, kon wa siya nasulaw sa akong kaanyag, nahadlok siya. Ha-ha-ha.

Daghang gyod gahupo-hupo sa luyo anang pulong higala, ba? Sama sa pulong buotan, Kristiyano, ug tarong, ang pulong higala diay, gihimo natong taming, payong, ug yawe sa atong tinuod nga katuyoan, ang makailad. Mao ning uso nga paepek sa atong mga politiko gyod. Tan-awa gani, sa panahon sa eleksiyon tuay magluhod-luhod sa simbahan, gaampo kuno, gialironga­n sa mga taga media ug alalay, tanan dunay kamera nga nakapuntin­g niya. Tuay gapa- pray-over, tuay gapa- close-close sa mga pastor, pari, obispo, imam, datu! Way labot si Tatay Digong kay way paepek. Kon mao na, mao na. Hagtik pa kaayog sinultihan batok sa iyang simbahan apan wala gapanghila­bot sa uban. Duha na mi, no? Haha-ha.

Pero kabantay mo? Lahi siyag tingog alang sa katilingba­n— morag amahang mapailobon sa mga anak o magulang nga gahi sa mga igsoong dili kamao mangartiyo, kinahangla­n pa niyang pasabton intawon. Lahi sab iyang tonada didto sa mga tawo nga paminaw nila maayong laki sila ug maayo mangartiyo. Tigas nga lider si Presidente Rodrigo Roa Duterte (PRRD) sa ila, pinabundak pa! Lider siya, dili higala. Mao nay problema sa uban nga anad og lideratong higala.

Mao ning nakahunahu­na ko nga sayop gyod tang motuo nga ang atong mga politiko nga gapangando­y nga atong ilhong lider, atong mga higala. Maong malibat tang mosunod sa mga tawong dali duolon, maabiabiho­n, Diyosnon, molaban gyod sa higala…

kapila na ba ta nailad ani? Kasagarang gapangampa­nya mao baya niy tonada. Kon sa Tagalog pa, “maka-tao, maka-pamilya, makabayan, maka-Diyos”. Ay, bisan sa gakampanya pagka konsehal ingon ana gihapon, o bisan kapitan sa barangay, bisan kon hayag pas silaw sa Adlaw ang kabit, ikaduhang pamilya, ikatulo pa gani uban. Mas maayo pa dugangan na lang nag “maka- chicks o maka- cats” tingali, no? Klaro pa! Ha-ha-ha. Mag-unsa sab ning mga ingon ini kon dili kahunahuna unsay saktong himoon, unsay tarong nga baroganan?

Nah, dili man ingon niana si PRRD, nakabarog man ang nasod bisan nakasalo siya sa daghang problema sa korapsiyon, droga, EJK, walay klarong panggobyer­no, lakip na ang problema sa West Philippine Sea. Maong dili kinahangla­ng magpatuo nga “makatao, maka-pamilya, maka-bayan, maka-Diyos”. Puyde ra tingalig moangkong “maka- chicks o maka- cats” kay dili na ta mailad ana ug kasagaran mao nay tinuod kaysa anang uban. He-he-he.

Nakakatawa ko ba kay sa usa ka resulta sa mga pagtuki sa mga siyentista, nakaingon sila nga tinuod naay kalipay ang tawo sa iyang mga higala apan ang mga brayt nga tawo dili ganahan kon daghan silag higala. Kon sakto ni, duha ray maingon nato ining mga tawo, lakip na mga politiko nga gustong daghan og higala. Una, dili sila mga brayt ug, ikaduha, kon brayt man sila dili sila tinuod nga malipayon. Aw, puyde dugangan og ikatulo, paepek ra lagi nang higala-higala, sa mailad lang, ba. Ha-ha-ha.

Nakahinumd­om na hinuon ko adtong estorya sa kalag ni Juan nga nailad ni Satanas. Sa dihang misaka na siya sa ganghaan sa langit, giablihan siya ni San Pedro. Human og lantaw ni San Pedro sa iyang libro sa kinabuhi, miingon kini wa man diay kay klaro! Nangutana pod kuno ang tawo kon unsang hitaboa nga wala siyay klaro. Miingon si San Pedro nga puyde ra siya kasulod sa langit apan puyde ra pod kuno siya didtos silong. Nganga si Juan kinta. Miingon na lang si San Pedro nga siyay papilion kon asa siya.

Tuod man, gitawag ni San Pedro ang usa ka anghel ug giingnang isuroy si Juan sa langit ug didtos silong. Sa langit, nakita ni Juan nga nindot ang mga tawo og kahimtang, nagkinataw-anay, sigeg debate, kaon-kaon, kanta-kanta, sayaw-sayaw ang uban, boogie, chacha, tango pa gani, kinonsehal sab, ug macarena. Ingon si Juan, diri na lang ko. Miingon ang anghel, di na ka moadto sa silong? Naghinukto­k kadali kuno si Juan apan nakadesisy­ong molantaw sa silong.

Gikuyogan siyas anghel panaog sakay sa elevator ug pagabli sa pultahan niini, maoy misugat kang Juan ang hudyaka ug tugtog sa banda. Nindot kaayo ang lugar, daghang kahoy nga puno og bunga, daghan bulak. Gapista ang mga tawo, grabe kinan-anay, taas kaayo ang lamesa sa kalan-on, inom nga way tihik-tihik, daghan pa gyod mga babaye nga seksi, ang uban nagbikini, sigeg bag-id sa mga lalaki, ang uban nakiglambi­yong na gyod. Labaw sa tanan, daghan siyag mga higala didto.

Gitagbo pa gyod siyang Satanas, gikomosta nga ingog kinsa siyang dakong tawo, ug gidala didto sa tapok sa iyang mga higala nga malipayong gabilyar, ang uban gabaraha, sa unahan didtoy gabasketbo­l, ug ga- golf sa pikas luna. Lagat iyang mata. Ingon siya, kiniy langit, ug didto siya gustong mopuyo. Giingnan siyas anghel nga mosaka lang unag balik aron iyang maingnan si San Pedro sa iyang desisyon.

Tuod man, nagkita silang San Pedro ug gisuna siyang San Pedro kon mao na ba gyod iyang desisyon nga didto siyas silong mopuyo. Nah, kay mao na kunoy iyang final answer, gipasakay siyang San Pedro og balik sa elevator. Pag-abot niya sa silong, si Satanas mismo ang misugat kaniya. Tingala siya nga gangisi tuod si Satanas apan sa likod niya didto iyang mga higala, gahilak, ang uban gaagulo, ug wala gyod ang kabibo nga iyang nasinati sa miagi. Miingon dayon si Satanas, “Nganong nganga ka? Gahapon kampanya, to. Karon kay daog na ko, reyalidad na nimo. Mora man kag now pa?” Paita, labaw pa nga bisan iyang mga higala, miapil og ilad niya. Hu-hu-hu.

Matod pa sa mga pagtuki sa siyensiya sa sociology, kining panaghigal­aay, namugna ni kanato kaniadto pang gapuyo ang mga tawo sa langob. Survival strategy diay ni maong ang tinuod nga higala dili modagan kon naay tigre mga mohasmag kanimo. Sa ato pa, kon moangkon ta nga higala ta, gawas nga maayo inyong pagbati sa usag usa, dili ka inudnod sa kaparotan, ug dili sab sakyan imong kahuyang o ba kaha kainosente. Dili pod ka ilaron, ug di ka pasagdan nga mailad.

Nah, kon naa na diay sa posisyon atong higala, di na ta ilang higala? Nganong kining mga tawo sa gobyerno halos di na gani kaila nga tawo sab ta. Na, sa gobyerno na, diin angay nga ilang tinagdan nato higala ta kay serbisyo sa lungsod baya ilang trabaho. Maayo gani kay buotan ta ug dili nato sila gatagdon nga atong mga sulogoon kay sulogoon baya gyod ilang gipanumpaa­an nga trabaho.

Tingali, misugot ang Kahitas-an nga madugay kining pandemya aron ta makahunahu­na og sakto. Morag dugay na man god tang giluto sa atong kaugalingo­ng manteka, ug dugay na sab nga gipalamian ta sa atong kaugalingo­ng una. Bisan pulong, sama sa higala, angay na natong hinuktokan, ug angay na sab gyod natong hunahunaon kon kinsa ta, asa ta gapamaingo­n, ug unsa gyoy maayo alang kanato. Kini gyong brownout. Makahinukt­ok sab ta. Ha-ha-ha. —

Matod pa sa mga pagtuki sa siyensiya sa sociology, kining panaghigal­aay, namugna ni kanato kaniadto pang gapuyo ang mga tawo sa langob. Survival strategy diay ni maong ang tinuod nga higala dili modagan kon naay tigre mga mohasmag kanimo.

 ??  ??
 ??  ??
 ??  ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines