Bisaya

Buhi Ba Ang Diwa Sa Pasko Sa Panaygon Sa Inyong Dapit?

- Ni EMETERIO S. SUMAGANG

It’s beginning to look a lot like Christmas; Soon the bells will start, And the thing that will make them ring Is the carol that you sing Right within your heart. —Meredith Willson

ANG daygon sa Pasko sa Pilipinas diin kadaghanan sa mulupyo mga Katoliko nagpakita sa impluwensi­ya sa lumad, Latino ug Amerikanho­n nga mga tradisyon sa musika ug sa mabulokong kasaysayan sa nasod.

Ang panaygon dakong kabahin sa Pasko, sa mga tradisyon sama sa simbang gabi ug noche buena. Ang daygon sa Pasko dayag nga napanunod gikan Katsilang kolonayser ug nagsugod isip villancico. Ang villancico usa ka komun nga balaknon ug musikanhon nga pagkanta nga nabantog sa Latin Amerika niadtong ika-15 ka siglo ngadto sa ika-18 nga siglo. Apan sa pagkunhod sa popularida­d sa villancico sa ika-20 nga siglo, ang maong klase sa pagkanta nahimo nang Christmas carol.

Isip koloniya sa Espanya sulod sa kapin sa 300 ka tuig, nasagop sa Pinoy ang daygon sa Pasko nga kaugalingo­ng tradisyon. Ug nadugangan ang mga paagi sa daygon ug ang mga kanta sa Pasko sa panahon sa pagdumala sa Amerika nga mipuli sa Espanya nga kolonayser sa Pilipinas.

Ang daygon nagsenyas sa nagsingabo­t nga Pasko. Magsugod ang panaygon sa pagsugod sa simbang gabi, kanus-a ang mga bata ug ang mga choir sa simbahan magtabok-tabok sa kabalayan ug mangharana sa mga tagbalay.

Ang grupo sa mga batang manaygonay mag-andam og mugbong mga kanta nga ilang duyogan sa hampil-hampil nga mga tulunggon sama sa tamborin nga hinimo sa tansan nga gituhog sa alambre. Ang sagad nilang kantahon mao ang “Jingle Bells”, “Silent Night”, “We Wish You a Merry Christmas”, “Feliz Navidad” ug lokal nga Paskohanon­g mga awit sama sa “Ang Pasko ay Sumapit” ug “Pasko na Naman”.

Sa Kabisay-an ug Mindanao, paborito ang kantang “Kasadya ning Taknaa” nga obra nila ni Vicente D. Rubi ug Mariano Vestil niadtong 1933.

Dili lang mga bata ang manaygon, may mga kapunongan sa simbahan, mga klab ug mga grupo sa mga higala nga manaygon aron makahipos og pundo. Pipila niining grupoha magpadala og sulat, pagpahibal­o sa oras ug petsa nga sila manaygon. Ang sulat lakipan og sobre nga masudlan sa donasyon.

Sa bata pa ko, ang mga manaygonay sa among dapit hinam nga gipaabot ug giabiabi sa mga tagbalay. Makalingaw ang rondalya nga sangkap sa bandurya, sista, banjo ug ukelele. Nindot paminawon ang ilang tokar sa Binisaya nga mga alawiton sama sa “Kasadya Ning Taknaa”, “Maglipay Kita” ug “Maayong Gabii”. May pundok sa manaygonay nga magsul-ob sa haom nga biste ang modalit og kantang nagsaysay sa pagkatawo sa Batang Jesus.

Ang tagbalay maminaw sa daygon didto sa beranda o sa bentana ug malipayong motunol og kuwarta o modalit og meryenda sa mga manaygonay.

Gihidlaw kos panaygon sa milabayng katuigan. Kay sa pagkakaron, wala na ang tradisyona­l nga panaygon sa dapit nga akong gipuy-an. Kabos na sa makahuloga­nong diwa sa Pasko ang daygon. Ang panaygon nahimong yanong pamaagi sa pagpangayo­g kuwarta. Ang mga manaygonay nga kasagaran sakop sa usa ka pamilya o managhigal­a, moabot ug mobiya human sa Paskohanon­g mga awit nga ilang madumdoman. Dinhi sa Bukidnon, sa panahon sa Pasko manugbong ang mga netibo ug sa tinagsa o gamayng pundok manaygon sa mga Dumagat pinaagi sa lumad nga sayaw ug tugtog sa kudyapi ug ubang lumad nga tulunggon.

Gisabot nga ang kabataan sa kagahapon ug karon manaygon tungod sa lingaw ug kuwarta. Malipayon silang mosuroy sa kasilingan­an aron makasapi sa panaygon. Dili nila igsapayan nga kalagmitan mga sensilyo ra ang itunol kanila nga bibo nilang bahinon human sa panaygon. Busa wa koy kakurat sa mga bata nga motungha sa among tugkaran matag gabii sa panahon sa Pasko sa pagkantag “Jingle Bells”, “Silent Night” ug ubang way klaro nga pagkakanta. Taposon kini nila sa “Thank you, thank you, ang babait ninyo, thank you” nga nagpasabot nga nalipay silas ilang nadawat busa damha nga mobalik pa sila.

Sa akong pagbisita sa akong paryente sa Loboc, Bohol, akong nasayran nga buhi ang tradisyona­l nga daygon sa maong dapit. Ang tinuig nga tradisyon sa “Suroy sa Musikero” gisaulog gikan sa Disyembre 15 ngadto sa Enero 2 aron pagbayaw sa diwa sa Pasko ug sa paglingaw sa katawhan. Gibuhat kini sulod na sa daghang dekada aron pagsaulog sa pagkatawo sa Batang Jesus. Ang usa ka bando sa musikero nga sagol mga batanon ug tigulang kompleto sa mga tulunggon ( brass trombones, percussion­s, bass horns, clarinets, trumpets) ug mosuroy sa dapit nga gitagana sa matag bando. Gawas sa mga Paskohanon­g awit, makadugang sa kasadya ang ilang tugtog sa kantang “Kuradang” ug “Dalaga sa Baybayon”. Ang mga bando sa musikero manaygon usab sa mga pamilya sa dapit nga gitagana kanila. Ang tagbalay modalit kanilag pagkaon. Dili kinahangla­n nga mohatag ang tagbalay og kuwarta apan modawat sila kon dunay itunol. Buhi ba ang diwa sa Pasko sa panaygon sa inyong dapit? Apas-sumpay, akong panghinaot sa malipayon ug makahuloga­non nga Pasko sa tanang magsusulat ug magbabasa sa atong gimahal nga Bisaya Magasin. —

Gisabot nga ang kabataan sa kagahapon ug karon manaygon tungod sa lingaw ug kuwarta. Malipayon silang mosuroy sa kasilingan­an aron makasapi sa panaygon. Dili nila igsapayan nga kalagmitan mga sensilyo ra ang itunol kanila nga bibo nilang bahinon human sa panaygon.

 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines