Bisaya

In Memoriam, Jondy M. Arpilleda

- Ni JOVANIE B. GARAY

ENERO 8, 2018, akong gi- chat si Sir Jondy sa iyang facebook messenger. Naawhag ang akong kaugalingo­n nga mahimamat siya human nako mabasa sa Sunstar Davao Newspaper ang iyang sugilanong “Bunok” nga nakapunggi­t sa Palanca Awards 2017 og unang ganti. Kini naghisgot sa usa ka inahan nga dunay kahuyang sa iyang anak luyo sa iyang kaisog sa batasan. Mapuslanon kining sugilanona para kanako tungod kay kini usa ka repleksiyo­n sa akong inahan onse ka tuig na ang minglabay.

Wala mohunong ang among panaghinab­i sa digital nga paagi. Ako siyang gipangutan­a kon dis- a gikan ang

iyang inspirasyo­n sa pagsulat. Matod niya, “to immortaliz­e myself”. Kini ang nahimo niyang rason gawas sa pagpahat sa iyang nasabtan sa reyalidad sa tawo ug ang iyang kahuyangon.

Ang among panaghinab­i sa digital nga paagi miabri og oportunida­d nga mahibaw- an ang dakong kalibotan sa panulat sa Binisaya. Dugay na kong nangandoy nga makasuwat sa Binisaya apan ang akong daghang pangutana, wa matubag. Sama pananglit sa: Kon mosuwat kog Binisaya, kinsay mobasa niini? Asa nako ipapatik ang akong mga sinuwat? Kinsang mga tawhana ang angay nakong himamaton? Unsa kadako ang komunidad sa mga magsusuwat sa Binisaya?

Kining mga pangutanah­a natubag ni Sir Jondy.

Walay semana nga molabay nga dili mi magkaestor­yahay kabahin sa katitikan. Tingali, ganahan siya kanako tungod sa akong ambisyon nga mahimong magsusuwat sama niya. Sa dagan sa among estorya, nasorpresa ko niya tungod kay dili lang diay sugilanon ang iyang mga mugna. Diha poy mga balak. Dili lang usa, duha o maihap lang sa tudlo

Ako siyang gipangutan­a kon unsay kalag ning balaka tungod kay wa ko kini masabti. Ang unang salomon sa pamalak mao ang kaalam ug kasinatian, matod ni Sir Jondy. Panid- an kon giunsa paghapnay sa ubang magbabalak ang ilang kinaadman ug kaalam o kasinatian.

apan dili moubos sa setenta kapin ka balak. Giabrihan niya kanako ang patikanan sa mga balak sa Binisya, ang Kabisdak nga gidumala ni Sir Michael Obenieta kinsa naa sa Topeka, Kansas, U. S. A. magpuyo. Akong giabrihan ang website ug didto nako nakita ang wa pa nako mataak nga kalibotan sa pamalak. Dako ug hamtong na ang maong patikanan. Dihay daghang magsusuwat nga wa ko pa mailhi.

Usa sa mga balak nga gi- share ni Sir Jondy mao ang “Dakpa ang Kilumkilom.” Dili kini iyang balaka. Apan matod pa niya, kining balaka maoy nakapausab sa iyang panlantaw sa pagsuwat og mga balak. Kini sinuwat ni Ester M. Jundis nga taga Bato, Leyte. Kini ang mga linya:

Dakpa ang Kilumkilum

( Alang kang Gining Marisa Monteliban­o)

Ang kamatuoran lig- on

Nga human sa katawa luha.

Ang atong gugma

Gipanalang­inan sa mga bituon

Ug ang kalipay naato.

Apan ang panagbulag ta ugma damlag Maoy kamatayon.

Busa pagdakop og kilumkilom karon Tagoi,

Ihulat sa laing ugma

Aron ang atong kalipay dili matapos Bisan pa sa kamatuoran

Kita mopadayon nga way kahadlok Nga may kagabhion pang moabot Ug magdala’g kasakit alang kanato.

Ako siyang gipangutan­a kon unsay kalag ning balaka tungod kay wa ko kini masabti. Ang unang salomon sa pamalak mao ang kaalam ug kasinatian, matod ni

Sir Jondy. Panid- an kon giunsa paghapnay sa ubang magbabalak ang ilang kinaadman ug kaalam o kasinatian. Tukion, sama pananglit unsaon pagdakop sa bulalakaw. Kay pilay palad, kon madakpan man galing kini, mabati ra pod ang kahanoy sa tingog sa usa ka magbabalak. Ang kalag sa balak gagikan sa tingog nga naa sa kasinatian ug kaalam sa magbabalak, dugang niya.

Miabri si Sir Jondy sa lain pang patikanan sa mga sinuwat sa Binisya, ang Bisaya Magasin sa Manila Bulletin. Misamot ang akong kakuryuso tungod kay wa pa gyod koy nasayran sa kalibotan sa panulat sa Binisaya. Iya kong gigiyahan kon kinsa ang mga tawo nga angay nakong himamaton.

Si Edgar S. Godin, ang awtor sa librong “Inahang

Dila”, ang kanhing editor sa Bisaya Magasin, kinsa para nako maoy mohagit sa imong kalibre isip magsusuwat.

Ang iyang kaprangka mokulitog sa imong sinuwat maoy makapahamt­ong sa imong gimugna pinaagi sa paghinukto­k. Sa kadugayan nakong pagrebisar sa akong unang balak nga gipasa niya, napatik ang akong “Pag- ikyas sa Silowetong Higayon” sa maong magasin. Ang akong kalipay di kabayran.

Si Richel G. Dorotan a. k. a, Omar Khalid, ang awtor sa “Kining Inalisngaw Sa Akong Tutunlan”, ang kasamtanga­n editor sa Bisaya Magasin nga tigtambay sa Palanca

Awards. Siya ang naghinubay sa akong mga sugilanon ug gumalaysay. Wa koy laing masulti ning tawhana kay siya ang among amahan nga nagpakaama­han sa mga batan- ong magsusuwat sa Sunday Club.

Pipila ka bulan ang minglabay sa akong pagsuwat, napatik ang akong unang sugilanon nga “Sulog”. Nasundan pa kinig laing mga sugilanon: “Pahimangno ni Sir”, “Hunghong sa Usa ka Damgo”, ug “Sinugatan”. Diha poy maihap nakong mga gumalaysay.

Sa kombensiyo­n sa Iligan niadtong 2019, akong personal nga nahimamat si Sir Jondy. Diha na pod koy mga nakaila sama nila Jefferson del Rosario, Errol Merquita, Richellet Chan ug ang duha ka editor sa Bisaya Magasin. Sa maong kombensiyo­n, akong nakita ang daghang magsusuwat sa Bisaya. Dihay mga batan- on ug tigulang. Klase- klase ang mga laraw sa panulat. Dako ang akong kalipay niadtong tungora tungod kay nakasakmit man og tulo ka ganti ang akong mga sinulat: “Tinagulto nga Pag- aninaw sa Tuboran” ( unang ganti, balak), “Dinhis Akong Payag” ( ikaduhang ganti, balak), ug “Hunghong sa Usa ka Damgo” ( ikatulong ganti, sugilanon). Kini, dili lang akong kadaogan. Kini tungod dunay mga tawo nga andam mogahin sa ilang panahon aron sa pagtudlo sa ilang kaalam ngadtos uban. Akong pagyukbo kanila ug pasalamat.

Nahimong kahimanan si Sir Jondy sa akong kinabuhi isip magsusulat. Usa siya nga mirekomend­ar kanako aron makasulod sa 59th Silliman University National Writers Workshop, 2021. Misalig siya sa akong mga sinuwat ug nahimo kong fellow sa balak sa maong workshop.

Ang iyang mga libro maoy iyang buhing kabilin. Ang libro- balak nga “Mga Tinagintin­g sa Hangin” ( 2014) nga gikoawtora­n nilang Gratian Paul R. Tidor ug Ric S. Bastasa ug ang iyang “Mga Hagawhaw sa Kagabhion” ( 2019) nga mipunpon sa iyang piniling mga sugilanon. Ug ang iyang duha ka laing proyekto sa mga libro nga mapatik na unta karong tuiga, “Mga Lusok sa Uwan, A Collection of

Short Stories” ug “Tidlum, A Collection of Poems”, wa na mapadayon. Tingali, basin ipapatik sa iyang igsoon. Unta.

Si Dr. Jondy M. Arpilleda usa ka magbabalak ug magsusugil­anon. Natawo siya sa Madrid, Surigao de Sur. Siya nakadawat og mga pasidungog sa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, Jimmy Balacuit’s Awards for Fiction and Filipinas Institute of Translatio­n’s Dalit Poem- Making Contest. Namembro sab siya sa Davao Writers Guild ug bise- presidente sa Bathalan- ong Halad sa Dagang- Mindanao. Siya usa ka fellow sa Iligan National Writers Workshop, Cornelio Faigao, Lamiraw, Davao Writers Workshop ug Ateneo de Davao Summer Writing Workshop.

Di nako malimtan, dihay higayon nga nakasulti si

Sir Jondy kanako. Dili bahin sa panulat. Bahin sa iyang panglawas. Matod pa niya, matag karon ug unya, puyde ra siya mawala. Kini tungod sa iyang dugay nang gihambin nga gibati, ang hypokalemi­a. Kining klaseha sa sakit nga mopakurog sa iyang kaunoran, wad- an siya og kusog, ug maluya nga dili na makabarog. Maoy iyang gibati. Apan sa iyang pangedaron ug sa iyang mga nasuwat, matod kos hilom, sakto siya. Puyde ra siyang mawala ug ang iyang mga kabilin dili nako malimtan.

In memoriam, Sir Jon. Motidlom unta ang mga lusok sa uwan.

(KATAPOSAN)

 ?? ??
 ?? ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines