Bisaya

Si San Jorge Ug Ang Dragon

- Hinikay ni I.L. Buenapasan

S(Napatik sa Bisaya, Pebrero 25, 1935)

A nasod sa Libya sa kayutaan sa Asia Minor sa kanhiay, dihay usa ka lungsod sa ngalan nga Silene. Sa silingan ning lungsod nahamutang ang linaw diin magpuyo ang mapintas nga mananap nga paganganla­n og dragon. Kadaghan na ang mga sundalo ipadala aron pagpatay sa dragon, apan kawang lamang, kay kadaghan na sab sila maparot ug gukdon balik sa ilang siyudad nga gigikanan.

Ang dragon maoy gikahadlok­an sa tanang katawhan. Makahilo ang iyang gininhawa, ug kon mopaduol siya sa Silene, mangamatay gayod kadtong makasimhot. Busa, aron pagluwas sa siyudad, nahimong batasan ang paglawog sa dragon matag adlaw og duha ka karnero aron pagtagbaw sa iyang kagutom ug dili na mopaduol sa siyudad. Mao kiniy mipadayon sa daghang katuigan hangtod miabot ang panahon nga bisan usa wala nay nahabilin sa mga karnero sa Silene.

Gilayon gihimo ang tigom sa mga mulupyo ug gikasabota­n nila nga matag adlaw maoy ilawog ang usa ka babaye kun lalaki lakip sa usa niya ka buhi. Napilit sila pag-uyon niini aron lamang maluwas ang lungsod. Gihimo nila ang pagripa kinsay ipakaon matag adlaw, ug niini walay giila ug gipinig, dato kun kabos, babaye kun lalaki, bata kun tigulang— ang tanan piliton sa pagsakit sa ilang kaugalingo­n aron pagtagbaw sa dragon.

Nan, nahitabo nga usa ka adlaw niana ang anak sa hari maoy hitungnan sa ripa. Ang hari mikurog sa kahadlok. Gitanyag niya ang tanang bahandi, ihatag niya ang katunga sa iyang gingharian, basta luwason lamang ang kinabuhi sa iyang anak nga dalaga. Apan sa iyang hangyo mao day iyang nadawat ang pangandam nga walo ka adlaw. Sa sulod sa maong panahon, himoon ang pagsubo sa kapalaran sa maanyag. Pag-abot sa panahon, ang mga tawo miadto sa hari ug namulong:

“Nganong luwason mo ang imong anak apan ipapatay mo ang imong mga sakop? Matag adlaw mogatos kanamo ang ginapatay sa gininhawa sa dragon.”

Dinhi ang hari nasayod nga wala gayoy kaluwasan ang iyang anak. Kinahangla­n mobiya kini kaniya sama sa nahitabo sa daghan na niyang ginsakpan. Sa labing matahom nga sapot, gisul-oban niya ang dalaga. Ug gihagkan niya, ug misulti siya:

“Pastilan, minahal kong anak! Unsang kapalarana kining imong naangkon. Mao untay gihandom ko ang pagbiya kanimo nga malipayon. Gidamgo ko ang pagminyo kanimo sa usa ka prinsipe ug pagsaulog og dakong piging. Gihandom ko ang pagtan-aw unta sa imong mga anak. Ug karon sa dragon kinahangla­n ko ikaw nga ihatag.”

Ang prinsesa mihilak ug migakos sa iyang amahan, ug nangayo nga panalangin­an siya. Gibuhat kini sa amahan, tugob sa kasakit, ug

gilayon ang prinsesa mibiya ug mipadulong sa linaw nga gipuy-an sa dragon.

Kining mga tawo sa Libya mga erehes. Apan sa Cappadocia, dili halayo, dihay usa ka Kristohano­n nga ginganlan og si Jorge. Batan-on kini si Jorge ug anak sa hamiling banay. Pinaagi sa damgo, gisugo siya nga paadtoon sa Libya.

Wala siya maglangan, miangkas dayon sa iyang kabayo ug mipadulong sa siyudad sa Silene. Sa nahaduol na siya sa linaw, nakita niya ang prinsesa nga nagbarog nga nag-inusara, naghilak sa dakong kasubo. Gisukot niya nganong naghilak ug ang prinsesa igo lamang mitubag:

“Matinagdan­ong batan-on, angkas sa imong kabayo ug pahawa sa labing madali, tingali unyag mahanaw ikaw sama kanako.”

Apan si Jorge misumbalik:

“Ayaw kahadlok. Sultihi ako unsay imong gipaabot, ug ngano kanang dakong panon sa layo nagatan-aw kanimo?”

Unya mihangyo pa gayod ang prinsesa nga mopahawa si Jorge. “Kinahangla­n pamation ko una ang imong sugilon.”

Busa gitug-an sa prinsesa ang tanang nahitabo.

“Ayaw kahadlok,” mitubag si Jorge. “Mao kiniy hinungdan nganong gipadala ako dinhi. Sa ngalan ni Hesukristo panalipdan ko ikaw.”

“Wala ako makaila nianang ngalana, maisog nga kabalyero,” matod sa prinsesa. “Ayaw pangitaa ang pagpakamat­ay uban kanako. Igo na nga ako ang mamatay. Dili gayod ikaw makabuntog ning mapintas nga dragon.

Dinhi miguho ang dragon gikan sa linaw. “Lupad! Lupad!” Misinggit ang nahadlok nga prinsesa. “Dagan na, kabalyero!”

Apan si Jorge wala abota og kahadlok, nanguros ug mihasmag sa dragon, ang tanang pagbuot gitugyan niya kang Bathala. Gihana niya ang iyang bangkaw ug gibuno nunot sa tanan niyang kusog, tinumong ang liog sa dragon. Sa labihang kakusog, ang liog sa dragon gilapsan ug ang mananap nahalansan­g sa yuta.

Dayon iyang gisugo ang prinsesa nga ang iyang bakos ihigot sa bangkaw. Sa walay kukahadlok, misugot ang prinsesa. Ug ang dragon mitindog nga minunot sa prinsesa sa dakong kaanad. Si Jorge mipalakaw usab sa iyang kabayo tupad sa prinsesa ug misulod sila sa siyudad. Ang mga tawo nanagan pagkakita nila sa makahahadl­ok nga mananap apan gipugngan sila ni Jorge.

“Ayaw kamo kahadlok,” matod ni Jorge. “Kining mananapa dili na mangunsa kaninyo. Sa Diyos gipadala ako nganhi aron pagluwas kaninyo.”

Ug ang panon minunot kanila padulong sa palasyo diin ang hari naghinukto­k sa labihang kasubo. Apan sa dihang nakadungog na siya sa balita, migula siya ug nakita niya ang hinigugman­g anak, wala maunsa, ug ang dragon nga nagsunod.

Unya si Jorge miibot sa iyang espada ug gilunggoan sa ulo ang dragon. Sa mga tawo siya giila nga mao ang ilang manluluwas. Apan si Jorge miingon nga adto sila magpasalam­at kang Bathala nga maoy nagsugo kaniya. Sa Libya siya mipabilin, ug gitudloan niya ang katawhan sa tinuohan ni Kristo, ug unya ang hari ug iyang anak ug iyang ginsakpan misagop sa bag-ong tinuohan.

Busa, pagkamatay ni Jorge, ginganlan siya nga si San Jorge. (KATAPOSAN)

Giluwas ni San Jorge ang kinabuhi sa prinsesa aron hatagan og kalinaw ang mga lumulupyo sa Libya…

SA publikasyo­n sa akong mga libro, makadumdom kos giingon mahitungod sa sugal: “Kon makadaog, negosyo; kon mapilde, kalingawan.” Nakamantal­a na kog upat ka libro ug sa akong kasinatian, maingon nga kalingawan lang kini kay wa koy ginansiya sa akong gibuhat. Wala gani nako mabawi ang gasto sa printing.

Aron dili madiskorah­i sa akong gibuhat, akong gisagop nga ang pagsulat ug pagmantala og libo usa ka kalingawan. Kay may mga butang nga dili kabayran og sapi. Usa na ang kahinangop nga mapatik ug mamantala ang imong mga sinulat. Gawas pa, gusto ko nga matapok ug matipigan ang akong mga sinulat sulod sa libro.

Ang problema sa mga magsusulat sama kanako mao ang kakulang sa kabangkaag­an o diskarte unsaon pagbaligya sa ilang obra. Lisod ibaligya ang libro ilabi na kon self-published kay way publisher nga maoy magpausbaw ug mobaligya niini.

Isip self-publisher, ako ang mangunay sa pagbaligya sa akong libro. Isuroy ug tagsa-tagsang ihanyag ngadtos linaoman nga mga mamalitay. Duna koy mga suki sa akong mga libro. Mga higala, kauban sa mga kapunongan ug kanhi kauban sa opisina o trabaho. Apan dili sila paigo aron mahurot pagkahalin ang akong libro.

Naandan nga akong ilusad ang akong libro panahon sa kombensiyo­n sa Bathalad-Mindanao, diin ubay-ubay sa mga sakop sa kapunongan ang mopalit niini. Apan tungod sa pandemya sa coronaviru­s, walay gihimong panagtapok ang Bathalad-Mindanao sulod sa duha na ka tuig. Dili sad makasuroy aron mamaligya ilabi na kanako nga usa ka senior citizen.

Ang hinungdan sa kalisod sa pagbaligya mao ang kakulang sa marketing plan ug pagdumala niini. Kini ang akong naamgohan dihang ang kanhi nakong professor sa Mindanao State University (MSU), mibulontar­yo pagtabang og baligya sa akong bag-ong haon nga libro, ang “Twilight: Essay and Poems”. Si Rufino Ignacio aktibong kauban sa “MSU Trailblaze­r Batch 1982”, ang messenger chat group sa mga pioneering student sa MSU-Marawi City. Didto niya nakita ang front cover ug contents sa “Twilight: Essays & Poems”. Naikag siya nga mopalit apan kay mahal ang pagpadala og package sa Amerika, akong siyang gipadalhan sa soft PDF copy sa libro. Pagkasunod adlaw (Enero 15) human nako gi- email ang PDF copy, migawas kining iyang komentaryo nga gi- post sa “Trailblaze­rs”:

“Emet, wow, wow! I almost stumbled on my chair reading through your book. I was mesmerized. Here is a genius in letters, a gem who has been hiding from us. Now, I will return to the book and read it word for word. It is devastatin­gly absorbing”.

Dugang niya: “I know of other MSU gentlemen of letters like Ann Lim, Willy Adan, Leyol Moredo. Now I will add Emeterio Sumagang, last but not the least.”

Iyang gihinabi nga nahinumdom siya sa usa ka niwangon

ug itomon niyang estudyante sa Physics 44 (ug usab Physics 46?). Unya, kalit kining nawala sa iyang engineerin­g group kay mibalhin sa agricultur­e.

Nananghid siya nga iyang kutloon ug ipabasa ang pipila ka parte sa mga gisulat sa libro aron pagdasig sa among mga panyero sa pagpalit. Ug nangutana siya kon pila ang hardcopy ug soft copy?

Ako siyang gisultihan nga P250 ang presyo sa giimprinta nga libro. Libre ang soft copy pero modawat kog donasyon.

Si Rufino Ignacio usa sa unang mga magtutudlo sa pagabli sa MSU niadtong school year 1962-63. Sa iyang pagretiro, nagpadayon siya pagsilbi sa unibersida­d isip visiting professor ug consultant sulod sa daghang katuigan. Ang iyang pamilya tua na magpuyo sa Amerika.

Nagpasalam­t ko kang Siruffy (among angga niya)) sa paghiayon sa akong libro. Iyang tubag: Okay. Mag-isip ako nang marketing strategy.

Iyang dugang sa pagkasunod adlaw: How about this marketing approach: I will entice your former MSU colleagues to buy either hard or soft copy. They will pay before you mail them the books.

Miboluntar­yo si Siruffy sa pagdumala sa pagbaligya pinaagi sa pagkontak sa iyang mga kaila ug amigo nga nakatungha sa MSU. Ako ang mopadala sa printed copy ug siya sa soft copy. Four dollars ang PDF copy ubos sa kondisyon nga dili kini ipadala o ipaambit sa laing tawo.

Nia ang pipila ka komentaryo sa gidasig ni Siruffy pagpalit sa akong libro nga akong gihubad sa Binisaya:

“Oo, gusto ko idugang ang libro ni Emet sa akong koleksiyon. Salamat Idol, Sir Ruffy. (George Padilla)

“Oo, Siruffy, palihog ipadala ang libro.” (Eriberto Gesalta)

“Sir Ruf, mag-order kog kopya ug akong ipadala ang bayad pinaagi sa Gcash. Salamat sa sample texts. Nagustohan nako. Magdadayeg na ko ni Emet!!!” (Mercado Ladao)

“Maayong buntag, Siruffy. Dakong Oo. Mopalit ko. Salamat sa pag-apil mos ako.” (Elizabeth Barbaso)

“Maayong buntag, Siruffy. Palihog ipadala sa ako ang libro. Mobayad kos Gcash.” (Esmeraldo Salbana)

“Siruffy, imong nabasa ang akong hunahuna. Mopalit kog lima ka kopya sa libro ni Emet, kay nagustohan nako ang iyang estilo sa pagsulat ug miangay kos iyang mga gihisgotan.” (Camilla Habacon)

“Akong dakong kalipay, Siruffy. Mag-order ko ug ipadala ang bayad kang Sir Emeterio sa Gcash.” (Leopoldo Ochia)

“Siruffy, ako nang napadala ang bayad kang Emet sa Gcash.” (Salvacion Pascual)

“Ako nang napadala ang bayad ug mailing address sa iya, Siruffy.

Thanks and best regards.” (Tino Baldonado)

“Oo, Siruffy. Gusto kog kopya niining libro.” (Albert Alimpulos)

“Salamat sa imong gihanyag nga Twilight book. Will contact

Emet.” (Virgilio Alconera)

“Salamat Dean Ruffy nadawat nako ang Twilight ni Dir. ES Sumagang. Nagkita mi niadtong naa kos NIA Bukidnon Provincial Office.” (Julius Maquiling)

Komentaryo ni Leyol Moredo: “Emet’s Twilight is so kind and also so unkind. Just started on it but from the overview, he has dared to plumb the depths of an old man’s sensitive musings, confrontin­g even the topics “where Angels fear to tread, conjuring embarrassi­ng memories, or strumming poignant yearnings of today. Ang lupit talaga. On the other hand, it makes me feel warmly at home as it touches upon my own procliviti­es.”

Alang niadtong nagdagnay kanako og “Emet”, si Rubina Kwan, usa ka payoner sa MSU ug suod nga higala nag- post: “Mr. Emeterio S. Sumagang apil sa pioneering batch. Dili siya Emet. Eme siya o Teryo sa suod niyang mga higala.”

“Mga ka- trailblaze­rs. Ako nang nadawat ang libro ni Emy. Ako nang gisugdan pagbasa. Napakagand­a. Order na kayo.”( Shirley Botor)

Si Willy Adan usa ka gradweyt sa MSU ug magsusulat. Kini ang iyang gisulat sa MSU-Marawi Pioneers

Bath 1962 (Facebook): “Twilight is a handy book written by an MSU pioneer, agricultur­e alumnus Emeterio S. Sumagang. It is actually Eme’s memoir, creatively crafted, that dwells in the winter years of his life spent in communing with the Self in everything he does. His reflection­s give rich insights on how to course through life and make it worth living. He could be funny, poignant and philosophi­cally provoking in his narratives. Eme’s walks through his spirit-lifting struggle with cancer, which is inspiring and definitely helpful to sufferers of this life-altering disease.”

Sa pagsulat niini, 34 ka libro na ang akong napadala agi sa JRS Express. Kadaganan sa bayad gipaagi sa akong gcash. Daghan na sad ang napadalhan ni Siruffy og PDF copy. Tungod sa tabang ni Siruffy ug sa positibong mga komentaryo sa mga nakabasa sa libro, nagtuo kong duna pay interesado­ng mopatit akong libro.

Ang gidaghanon sa nagpalit tungod sa pagkabig ni Siruffy dili makahurot sa nahabilin sa 300 ka kopya nga akong gipaimprin­ta, apan kon hunahunaon nga ang maong libro gibalewala lang sa maong mga tawo sa kanhiay, nagpakita sa kahinungda­non sa saktong paagi sa pagpahibal­o o pagkabig ug sa positibong rebyu o komentaryo sa mga magbabasa. —

Ang problema sa mga magsusulat sama kanako mao ang kakulang sa kabangkaag­an o diskarte unsaon pagbaligya sa ilang obra. Lisod ibaligya ang libro ilabi na kon self- published kay way publisher nga maoy magpausbaw ug mobaligya niini.

 ?? ??
 ?? ??
 ?? ?? “Matinagdan­ong batan-on, angkas sa imong kabayo ug pahawa sa labing madali, tingali unyag mahanaw ikaw sama kanako.”
“Matinagdan­ong batan-on, angkas sa imong kabayo ug pahawa sa labing madali, tingali unyag mahanaw ikaw sama kanako.”
 ?? ?? Rufino Ignacio ug Marlene, iyang asawa.
Rufino Ignacio ug Marlene, iyang asawa.
 ?? ?? Ang hapin sa libro ni Emeterio S. Sumagang.
Ang hapin sa libro ni Emeterio S. Sumagang.
 ?? ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines