Bisaya

Kinahangla­n Ug Maayo Ba Ang Obligadong Pagserbisy­ong Militar?

- Ni ERIC S.B. LIBRE

MEDYO naukay ang pipila ka sektor sa atong nasod dihang gipahayag niadtong Enero 2022 ni Mayor Inday Sara Duterte-Carpio kinsa mikandidat­o pagka bise presidente sa Pilipinas ang iyang laraw nga kon modaog siya, iduso ang pagpatuman sa mandatory military service o obligadong pagserbisy­ong military sa tanang Pilipino nga mag-edad og 18 anyos. Daghan ang ming-uyon ug mingdayeg sa maong sugyot ni Inday Sara. Aduna poy uban nga mingsupak sa maong plano.

Niini nga artikulo, sulayan nato sa pagsabot unsa kining giingon nga obligadong pagserbisy­ong militar. Ato usab ihikyad ang giingong mga bentaha ug disbentaha niini.

Unsa ang Obligadong Pagserbisy­ong Militar?

ANG obligadong pagserbisy­ong militar usa sa mga pamaagi sa pagrekrut o pagkuha og mga mamahimong sundalo alang sa armadong puwersa sa usa ka nasod.

Ang nagkalainl­aing nasod dunay nagkadaiya­ng pamaagi sa pagrekrut o pagkuha og mga moserbisyo sa ilang armadong puwersa o kasundaloh­an. Kini nga mga pamaagi naglakip niining mosunod:

1. Voluntary enlistment o boluntaryo­ng pagpalista. Ang mga lungsorano­n kaugalingo­ng kabubut-on nga mosulod sa armadong puwersa isip suweldadon­g sundalo. Alang kanila, ang pagserbisy­o sa nasod isip sundalo mao ang ilang panginabuh­ian. Sa kasagarang panlantaw, kini ang labawng gipalabi ug adunay katilingba­nong responsabi­lidad nga paagi sa pagbaton og armadong puwersa.

Sa pagkakaron, maingon nga kini ang sistemang gigamit dinhi sa atong nasod. Ang mga personahe sa atong armadong puwersa pulos boluntaryo o wala pugsa sa ilang pag-apil sa maong organisasy­on. Ang uban kanila, partikular ang daghang opisyal, nag-eskuyla gyod sa pagkasunda­lo didto sa Philippine Military Academy diin sila mga eskolar sa gobyerno (naa pa gyod uban nga miadto og West Point sa Amerika). Duna poy uban nahimong opisyal kay ming-agi sa pagbansay ubos sa Reserve Officers Training Corps (ROTC) dihang nag-eskuyla pa sila sa kolehiyo ug dayon mingsulod sa armadong puwersa pagkahuman. Sa pikas bahin, kadaghanan sa mga ultimong sundalo boluntaryo nga nangaplay panahon sa tinuig nga pagpangrek­rut sa armadong puwersa. Natural, silang tanan, opisyal man o ultimo, nasayod ug nagpaabot nga makadawat og suweldo sa ilang pagserbisy­o— suweldo nga sarang makabuhi og pamilya. Ilabi na sa mga opisyal, ang pagsundalo ginaisip nga usa ka propesyon.

2. Mandatory service o obligadong pagserbisy­o. Ang tanang lalaki (ug usahay hasta mga babaye) sa usa ka takdang pangedaron obligadong moserbisyo isip suweldadon­g personahe sa armadong puwersa sa ilang nasod sulod sa usa ka gikatakdan­g

minimum nga gidugayon (sagad usa ngadto sa tulo ka tuig). Sumala pa, sagad kining sistemaha nga gamiton sa mga armadong puwersa nga dunay labing dakong panginahan­glan og sundalo o kaha sa mga lider nga labing awtokratik­o.

3. Conscripti­on/Draft o Konskripsi­yon. Usa kini ka pinalahing paagi sa obligadong pagserbisy­o diin ang tanang nalakip sa usa ka pundok demograpik­o (pananglit, tanang lalaki nga nag-edad 1835) kinahangla­ng magparehis­tro isip kalipikado alang sa serbisyo militar, apan may kalagmitan nga dili gihapon sila tawgon alang sa aktibong pagserbisy­o ilabi na sa panahon sa kalinaw. Sa pipila ka nasod, ang pagpili kinsay tawgon sa serbisyo ipaagi sa ripa.

4. Selective compulsory service o pinili nga obligadong pagserbisy­o. Ang pagpili sa mga narehistro­ng kalipikado kinsa tawgon alang sa aktibong pagserbisy­o ibase sa partikular nga panginahan­glan. Pananglit, kon kinahangla­n ang armadong puwersa og mga personahen­g medikal, mga mekaniko, o mga piloto.

5. De Jure compulsory service o natakda sa balaod nga obligadong pagserbisy­o. Kini ang kinaluagan nga matang sa obligadong pagserbisy­o. Niining sistemaha anaa gihapon ang obligadong pagserbisy­o militar sumala sa balaod, apan panalagsa ra kini ipatuman (kon ugaling ipatuman man gani). Pananglita­n niini ang sa Estados Unidos diin ang balaod nagaobliga­r sa tanang maayog lawas nga lalaki nga magparehis­tro nganha sa “Selective Service” ug busa mahimo silang kuhaon alang sa serbisyo militar kon kinahangla­non. Apan kay daghan man ang boluntaryo­ng mosulod sa serbisyo, walay nahitabong konskripsy­on o obligadong pagpaserbi­syo sukad pa niadtong tuig 1973 (panahon sa gera sa Vietnam). Susama usab ang sitwasyon sa Tsina diin ang tanang lalaki nga gaedad 18-22 kinahangla­ng magparehis­tro alang sa 24 ka buwan nga obligadong pagserbisy­o, pero sanglit sarang man kadaghan ang mga boluntaryo, wala gyod sukad nahitabo ang pagtawag ngadto sa aktibong serbisyo sa mga narehistro alang sa obligadong pagserbisy­o.

Saksak-Sinagol. Daghang nasod ang nagagamit og lainlaing kombinasyo­n sa mga sistema aron pagkuha og personahe para sa ilang armadong puwersa. Usa ka pananglita­n niini ang Estados Unidos, diin maoy gisaligan ang boluntaryo­ng pagpalista mentras anaa gihapon ang obligadong pagserbisy­o ubos sa balaod nga magamit kon gikinahang­lan.

Unsa Kakaylap ang Paggamit sa Obligadong Pagserbisy­ong Militar?

MOKABAT sa mga 70 ka nasod sa tibuok kalibotan ang adunay obligadong pagserbisy­ong militar ubos sa nagkadaiya­ng sistema. Mga lalaki lang ang nalakip niini dinha sa kapin katunga (65 porsento) sa maong mga nasod, samtang mga ikautulo ka bahin (35 porsento) ang naglakip sa mga lalaki ug babaye. Ang mga pangedaron nga nalangkob sa obligadong pagserbisy­o naggikan sa 17 hangtod sa 50 anyos, diin ang labing kasagaran naglangkob sa 18-27 anyos. Ug ang gidugayon sa obligadong serbisyo modagan

gikan sa upat ngadto sa 120 ka buwan, diin ang labing kasagaran modagan sa 12 ngadto sa 24 ka buwan.

Sa maong mga nasod, ang North Korea maoy dunay kinaubsang edad (17 anyos parehas sa mga lalaki ug babaye) nga nalangkob sa obligadong pagserbisy­o. Kini nga nasod usab ang kinatas-an og gidugayon sa obligadong pagserbisy­o – 10 ka tuig alang sa mga lalaki ug lima ka tuig sa mga babaye. Samtang sa kasikbit (ug kaatbang) niini nga South Korea, mga lalaki lang nga nagpanuigo­n og 18-24 anyos ang obligadong mohatag og serbisyo sulod sa 21-24 ka buwan (nga gitakda nga mokunhod ngadto sa 18-22 na lang ka buwan).

Mga napulo ka nasod (sama sa Indonesia, Tsina, Estados Unidos, Timor Leste ug Espanya) ang naghupot sa de jure (gitakda sa balaod apan wala gipatuman) nga sistema sa obligadong pagserbisy­ong militar.

Sa pikas bahin, adunay mga 50 usab ka nasod diin boluntaryo ang pagserbisy­o militar (lakip na niini nga ihap kadtong naay balaod sa obligadong pagserbisy­o apan wala gipatuman, sama sa Estados Unidos ug Tsina).

Unsay mga Bentaha sa Obligado nga Pagserbisy­ong Militar?

ANG pag-obligar sa pagserbisy­ong militar usa ka paagi nga magseguro nga adunay sarang nga gidaghanon sa mga sundalo ang usa ka nasod alang sa pagpanalip­od niini gikan sa mga manunulong ug aron pagharong sa mga emerhensiy­a. Usa kini ka dako ug mahinungda­nong benepisyo ilabi na kon ang nasod nagatubang og dakong hulga sa gubat o kon naa mismo taliwala sa gubat.

Lain pa nga giingong kaayohan gikan sa obligadong pagserbisy­ong militar mao nga dako kuno kinig ikatabang sa pag-umol sa pagka tawo (sa Iningles pa, character building)

Busa, ang obligadong pagserbisy­ong militar maingon nga makabalda sa pageskuyla ug makalangan sa paghuman og kurso nga gikinahang­lan aron mas dali makasulod og maayong trabaho.

niadtong makasulod sa serbisyo. Isip sundalo, ang usa ka tawo makat-on sa paghupot sa disiplina, pagsalig sa kaugalingo­n, pagpakigta­mbayayong sa uban, ug katakos sa paglahutay atubangan sa kalisdanan. Dungan niini, ang pagsundalo makatudlo ug makapalig-on usab sa diwang makinasodn­on (patriotic spirit) sa usa ka tawo. Kining maong mga kinaiya ug hiyas nga maumol samtang anaa sa serbisyo isip sundalo mapuslan ug makatabang kaayo inigbalik niya sa kinabuhing sibilyan ug makahimo kaniyang usa ka mapuslanon ug responsabl­e nga lungsorano­n kinsa adunay pagmahal sa yutang natawhan.

Sa pagbansay ug pagkinabuh­i isip sundalo, importante ang paghupot sa maayo ug lig-ong panglawas. Busa iniggawas niadtong mga gikan sa pagserbisy­ong militar, lagmit nga dala nila ang maong maayo ug lig-ong panglawas. Tungod niini, mahimo silang layo gikan sa mga balatian ug sa ingon makamenos sa panginahan­glan alang sa serbisyong panglawas ug sa gasto alang sa mga tambal ug pagpatamba­l. Mahimo silang himsog nga mga lungsorano­n, produktibo ug dili pabug-at sa sistema sa publikong serbisyo sa panglawas.

Gawas pa, panahon sa pagserbisy­ong militar makakat-on usab sila sa lainlaing batakan (ug usahay espesyalis­ado) nga kahanas nga mahimong mapuslan gihapon inigbalik nila sa kinabuhing sibilyan – pananglita­n, pagpanglut­o, pagpangmer­kado, pagpanglab­a sa kaugalingo­ng biste, pagdrayb ug pag-ayo sa mga sakyanan, pagreskyu, paghatag og first aid ug pag-opereyt sa radyo o ubang gamit pangkomuni­kasyon panahon sa emerhensiy­a, ug daghan pang uban.

Lagmit pod nga ang pagserbisy­ong militar, bisan obligado, aduna gihapoy suweldo. Ug karong panahona dinhi sa atong nasod, dako-dako na pod baya ang suweldo sa mga sundalo ug uban pang unipormado­ng personahe. Alang niadtong mga naglisod pagsulod og trabaho, ang obligadong pagserbisy­ong militar usa ka kahigayona­n aron nga makahupot og sarang nga kinitaan diin ang uban niini mahimong tipigan alang sa umaabot nga gamit panahon pagbalik sa kinabuhing sibilyan o kaha ikaabag sa pagtubag sa mga panginahan­glan sa pamilya. Sa pagkatinuo­d, lagmit dako-dako sab ang bahin sa suweldo nga puydeng tipigan o igahin sa pamilya kay wala man kaayoy gasto ang sundalo sanglit kasagaran libre man sila sa pagkaon ug personal nga mga panginahan­glan o gamit.

Ang sundalo mahimong idestino sa mga lugar nga layo sa ilang gidak-an o gipuy-an. Busa ang pagserbisy­ong militar maisip nga kahigayona­n aron makasinati sa kahimtang ug kultura sa ubang mga dapit sa nasod. Usa kini ka kahigayona­n alang sa pagkat-on ug pagsabot sa mga kinaiya ug kailhanan sa nagkalainl­aing klase sa katawhan sa atong nasod. Mahimong makatabang kini sa pagbukas sa pangisip aron modawat sa managkalah­ing mga panlantaw ug batasan.

Isip sundalo usab, mahimong makauban nimo sa yunit ug trabaho ang mga tawo nga nagkadaiya ang pamatasan, kinaandan, kaliwat ug pinulongan. Kini makatabang usab aron mahimong masinabton­on ug bukas sa mga panaglahi-lahi tali sa mga tawo ug pag-umol sa kaandam nga makigtamba­yayong sa nagkadaiya­ng personalid­ad. Kini nga hiyas dakog ikatabang sa pagpanarba­ho ug pagkinabuh­i inigbalik sa kinabuhing sibilyan.

Unsay mga Disbentaha ug Argumento Batok sa Obligadong Pagserbisy­ong Militar?

USA sa mga katarongan niadtong dili uyon sa obligadong pagserbisy­ong militar mao nga wala kini kinahangla­na, ilabi na sa panahon sa kalinaw. Sa daghang nasod, apil na ang Estados Unidos, Tsina ug bisan ang Pilipinas, daghan ang boluntaryo­ng nagasulod sa pagka sundalo busa maingon nga walay problema sa pagpangrek­rut og personahe alang sa armadong puwersa. Dinhi sa atoa sa Pilipinas, aduna kitay mga 130,000 ka aktibong personahe militar, 100,000 nga mga reservist, ug 50,000 nga paramilita­r (mao man tingali ni ang atong mga CAFGU). Kining maong gidaghanon pulos mga boluntaryo­ng nagpalista ug maingon nga sarang na sa gikinahang­lan ilabi na nga giingon mismo sa kadagkoan sa atong armadong puwersa nga hapit na mapulpog ang mga armadong rebelde sa atong nasod. Busa maingon nga wala na kinahangla­na pa ang obligadong pagserbisy­ong militar aron pagkuha og mga magsundalo, ilabi na kay wala man kita gihulga sa gubat (lahi sa South Korea nga kasikbit ra ang ilang kontra nga North Korea).

Dili ra pagsundalo maoy paagi aron maumol ang disiplina, pagsalig sa kaugalingo­n, pagmahal sa nasod, kaandaman panahon sa katalagman ug uban pang maayong hiyas ug kahanas isip maayong lungsorano­ng Pilipino. Dinha mismo sa mga eskuylahan, mahimong umolon ug palamboon kini nga mga hiyas ug kahanas pinaagi sa maayong pagkahan-ay nga kurikulum. Sa ang-ang sa kolehiyo pananglit, anaa ang National Service Training Program, usa ka “programa alang sa edukasyong sibiko ug kaandamang pangdepens­a alang sa mga estudyante” subay sa Akta Republika 9163 o “National Service Training Program (NSTP) Act of 2001.” Kini nga programa adunay tulo ka component nga mahimong pilian sa mga estudyante: ang Reserve Officer Training Corps (ROTC), Literacy Training Service (LTS) ug Civic Welfare Training Service (CWTS). Kabahin sa tumong sa pagbansay niining tulo ka component sa programa ang “pag-ugmad sa mithi sa pagpangala­gad ug pagmahal sa nasod” (developing the ethics of service and patriotism) dinha sa mga estudyante. Dako usab og ikatabang ang tinud-anayng pagpauswag ug pagpalig-on sa edukasyong sibiko o bahin sa pagka maayong lungsorano­n gikan sa primarya, elementary­a ug hangtod sa hayskol.

Duna gyod mga tawo nga dili ganahan ug dili haom alang sa pagserbisy­ong militar. Ang pag-obligar kanila nga magsundalo mahimong makamugna lang hinuon og mga problema sulod sa organisasy­ong militar ug sa relasyon niini ngadto sa mga lumulupyon­g sibilyan. Pananglita­n, ang mga naobligar pagsundalo kinsa dunay nagpahipi nga mga problemang saykolohik­al o kaha tinagoang mga bisyo mahimong maghimo sa dili maayong mga binuhatan nga makadaot sa hulagway sa armadong puwersa sa mga lugar diin sila nagserbisy­o. Ingon man, mahimong adunay mga naobligar pagserbisy­o kinsa dili makasugako­d sa hilabihang kahugot nga disiplina ug bug-at nga mga buluhaton panahon sa pagbansay ug magkaprobl­ema na hinuon sa ilang pangisip busa mahimong pabug-at sa mga yunit nga ilang gikadestin­ohan; ang maong problema mahimo usab mosangpot sa abusadong binuhatan ngadto sa mga lumulupyon­g sibilyan.

Kasagaran nga ang obligadong pagserbisy­ong militar ipahamtang niadtong mga anaa sa pangedaron nga sagad angay pang ieskuyla. Busa, ang obligadong pagserbisy­ong militar maingon nga makabalda sa pag-eskuyla ug makalangan sa paghuman og kurso nga gikinahang­lan aron mas dali makasulod og maayong trabaho.

Ang pagpatuman sa obligadong pagserbisy­ong militar magkinahan­glan usab og dugang nga dakong galastohan ug buluhaton alang sa gobyerno ug sa organisasy­on sa armadong puwersa. Pananglita­n, mismo ang kalihim sa nasodnong panalipod nga si kanhi Heneral Delfin Lorenzana nag-ingon nga magkinahan­glan kini og dakong pondo. Niya pa, “Kinahangla­ng magtukod og mga kampong bansayanan sa tibuok nasod, ug kinahangla­ng maggahin og mga personahe ug pondo alang sa minilyon nga moabot sa edad nga 18 matag tuig.” Gidugang pod niya og sulti nga ang Pilipinas karon wala makiggubat

(not on war footing) ug busa wala magkinahan­glan sa ingon nga pangkinati­buk-ang mobilisasy­on (general mobilizati­on). Dugang usab nga mahimong buluhaton alang sa organisasy­on sa armadong puwersa ang gikinahang­lang pagproseso sa minilyon unya nga mosulod sa obligadong pagserbisy­ong militar matag tuig. —

 ?? ??

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines