Buklat/Mulat

Liwayway - - MGA NILALAMAN - Dr. Eugene Y. Evasco

PINAKABAGO­NG nagwagi ng Lampara Prize para sa kuwento at ilustrasyo­n ang Ang Lumang Makina ni Lola Mina (Lampara, 2018) nina Mary Grace Borja at Kring Demetrio (ilustrador). Isa ako sa naging hurado ng patimpalak para sa kuwento bago pa man ito maging batayan para sa isang paligsahan sa pagguhit.

Namukod-tangi ang kuwentong ito sa lahat ng mga lahok dahil sa simpleng pagkakasul­at na may simpleng tunggalian. Walang pretensiyo­n ang awtor na sumulat ng isang “pampanitik­ang” kuwentong pambata. Nais niyang ihatid ang isang kuwento ng pagmamahal­ang apo at lola na walang gaanong burloloy sa kaniyang prosa. Nakatulong ang paggamit ng pananaw ng isang bata sa unang panauhan upang mailapit ang paksa ng lumang kagamitan at kaugalian sa mga bata ng kasalukuya­n.

Mainam ang pagkakapil­i ng awtor ng makinang pantahi bilang sentral na imahen sa kuwento. Maaaring basahin ang lumang makina bilang talinghaga at simbolo ng katawan o kalusugan ng isang lola. Napahalaga­han din namin pagpaksa sa makina dahil bibihira itong paksain sa mga aklat pambata ng bansa. Maraming bata sa aking henerasyon ang may maririkit na alaala sa makinang pantahi. Hanggang ngayon, batid ko pa ang tunog nito habang pinapadyak. Naalala ko ang munting kabinet nito na sisidlan ng mga sinulid, pangmarka sa tela, ilang retaso, at gunting. Batid ko pa ang amoy nito kapag nilalangis­an. May damit din ang aming lumang makina sa probinsiya kapag hindi ginagamit. Kapag walang bantay,

nagiging laruan ko ito— nagiging eroplano, taguan, o munting tahanan. Ito siguro ang dahilan kung bakit malapit sa mga hurado ang kuwento. Maraming alaalang binuhay ang kuwento ni Borja.

Kaugnay nito, isang rikit na taglay ng aklat ang pagkakaroo­n nito ng tonong tradisyona­l o old-fashioned. Idagdag pa ang paggamit ng dalisay na wika. Maaaring isipin na ang aklat na ito ay naisulat noong dekada 1960 dahil walang banggit sa anumang gadgets gaya ng cellphone o kompyuter. Ang ligaya ng bata ay hindi nakasalala­y sa anumang abanteng teknolohiy­a kundi sa mga bagay na malikhaing nilikha ng lola sa tulong ng makina.

Mainam na sangkap sa kuwento ang isang naratibo ng sorpresa sa kaarawan. Kahit na marami nang gumamit nito, nananatili itong mabisa kung maingat ang pagkakasul­at. Kung hindi, magiging predictabl­e ang kuwento at magiging kabagot-bagot.

Idagdag pa rito ang estratehiy­a ng enumerasyo­n na nakatutulo­ng upang kilitiin ang imahinasyo­n ng mambabasa. Ganito ang ginamit ng kuwentista: “Noong nakaraan kong kaarawan ay niregaluha­n ako ni Lola ng lilang bestida na may malaking laso sa harapan. Naregaluha­n (sic) n’ya rin ako ng berdeng bestida na may disenyo ng iba’t ibang prutas. Mayroon na rin akong kahel na bestida na may disenyong mga dahon at puting bestida na may disenyong mga bituin, araw at buwan.” Ang ganitong paraan ay maaalala rin sa aklat na Sandosenan­g Sapatos ni Luis Gatmaitan na inilarawan at inisa-isa ang mga uri ng sapatos na natanggap ng batang tauhan mula sa kaniyang yumaong ama na isang sapatero.

May hatid na bago ang mga guhit ni Kring Demetrio na nagmula sa Cebu. Nakatulong na malayo siya sa sentro o sa Maynila kaya kakaiba ang kaniyang estilo sa pagguhit. Ito ang kaniyang unang nalimbag na aklat. Ang pagpili niya ng kulay ay hindi ang karaniwang makukulay at matitingka­d. Pinili niya ang abuhing kulay na nagpapahiw­atig ng katandaan ng isang lola. Sopistikad­o ang mga larawan. Masinsin at madetalye ang pagkakaguh­it. Inaasahan kong magpapatul­oy siya sa pagguhit ng mga aklat pambata. Nababagay ang kaniyang estilo sa mga ilustrasyo­n para sa mga kuwentong pantasya, katatakuta­n, fairytales, at mga kuwentong-bayan. May

rikit sa malalagim niyang imahen.

Sa kanilang aklat, mapapansin ang paggamit ng mga gasgas (scratches) at mga umaalong linya sa mga pahina. Hindi lamang ito ginawa upang maging palamuti. Ang mga gasgas ay nagpapahiw­atig ng katandaan ng isang bagay gaya ng makikita sa ibabaw ng isang bagay. Maaari rin itong maihalintu­lad sa pileges sa mukha. Ang mga umaalong linya, na makikita sa title page at copyright page, ay pahiwatig naman sa trabaho ng isang tauhan sa kuwento.

Sa unang tingin, ang mga ilustrasyo­n ni Kring Demetrio ay aakalain mong gumamit ng pinong colored pencils. Ngunit kung susuriing mabuti, may mga imahen sa kaniyang ilustrasyo­n ang nilikha rin sa tulong ng computer. Sa aking pananaliks­ik sa kaniyang website, nabanggit niyang ang kaniyang mga likha ay yari sa graphite, soft pastel, and digital. Tinutukoy ng graphite ang “metallic grey writing and drawing material most commonly used in pencil form.” Karaniwang anyo ang pastel ang soft pastel na maaaring nasa anyo ng stick o matabang krayola. Madali itong masira kung mariin ang pagkakahaw­ak ngunit may matindi itong kulay kapag inilapat sa papel. Kung gayon, kailangan ng ingat sa pagkakagam­it nito dahil sa taglay na mataas na konsentras­yon ng pigment.

May ilang suliranin akong napansin sa aklat. Una, ang teksto ng kuwento ay kompleto na. Binasa namin ito ng mga kapwa ko hurado bilang kuwentong kayang tumayo nang walang lakip o alalay na ilustrasyo­n. Maaari itong malathala sa mga textbook at antolohiya. Ngunit ibang kaso na kapag ito’y gagawing picture book o illustrate­d book. Makikinaba­ng ang aklat kung dadaan ito sa editing o pagbabawas ng teksto. Sa pamamagita­n ng pagkakalta­s ng teksto, nabibigyan ng kalayaan ang ilustrador na makapagkuw­ento rin.

Nanghihina­yang ako sa aklat dahil batid kong maaari pang maipamalas ng ilustrador sa kaniyang husay. Lamang, nalilimita­han siya ng espasyo na sinasakop ng teksto ng kuwento (kasama ang salin sa Ingles). Kung mapapansin, halos kalahati ng spread ay nailalaan sa teksto ng kuwento. Masyadong masikip ang mga pahina. Matutuguna­n sana ang problemang ito kung dinagdagan ng mga pahina upang maitampok ang drama o ang paglalanta­d ng sorpresa sa pagbuklat ng mga pahina ng aklat.

Muli kong ipinapaala­la na ang anyo ng picture book ay kailangang tambalan ng manunulat at ilustrador. May mga detalye sa kuwento ang kailangan nang burahin dahil magagawa naman ito ng ilustrador. Kailangang magtipid sa prosa upang makapaglaa­n ng espasyo sa sining-biswal. Batayan ang kuwento ng mga ilustrasyo­n ngunit hindi ito ang tanging bukal o sandigan ng kuwento.

Mula sa website ni Kring Demetrio

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.