Indu (Mother)

Sun.Star Pampanga - - TOPSTORIES! -

“King paglalawe ning karam­patang pami­galang.

Ing ta­laturu makat­a­pulu yang lak­was maulaga kesa keng kabud mu ta­la­pagsalita, Ing ibpa makatad­i­nalan yang lak­was maulaga kesa keng ta­laturu,

At ing indu makatal­ibu yang lak­was maulaga kesa king ibpa.”

“Ing babaing parat­ing dara­pat mayap, a masalese king pa­man­gawa, mayumu king pa­m­agsalita, makatag­u­lal­ing ya king key­ing katungku­lan at suyu king ketawan, e ya mu kabud tau nung e di­wata yang tune.” ~ Manu Sm­riti I

Lwid ing ka­pag­ma­susyan ning kay­al­dawan ning dalise pamik­agli ning Nwan a In­dung Marya na­pun at ag­nan na niti ing pa­ma­mu­tung kaya anting Nwan a Indu ring Sablang Ka­paralanan at anting pat­u­lu­nan ning In­dung Ka­pam­pan­gan!

Balang pen­ganak kay­lan­gan tamu ngan ing lin­gap at lugud ning metung a indu nanu ta mang kau­ryan king lipunan— ma­bandi o maluka, miban­tug o mekaling­wan, masikan man o mayna, malagu man o ma­sura. Nanu ta man o makananu ta man, ing lugud ning indu e mangabi­ran at iti pagkalub nang alang panayang ka­palit ul­ing ing lugud na kar­ing anak na likas at ka­sug­lung nan a ning bye at pusu na.

Nung wari keng metung a saken atin neng tamb­ing pam­par­imla ul­ing ita ing gagam­panan nang tungku­lan atin o ala mang man­akit kaya; atin man o alang mu­mu­tus kaya; atin o ala mang sasaup kaya— sasar­ili­nan na nung kay­lan­gan ing pa­maglin­gap, pa­manese at pa­maglin­gun kar­ing anak na’t asawa. Para kaya, anting indu, migit kar­ing sabla ila deng anak na.

Balu ta ngan alus na­man a anting pen­ganak pibekut-bekut na katamu ning indu tamu kilub ning syam a bu­lan at kambe ning pamibuk­tut na kakatamu ning indu ila ring miyay­ali­wang kasak­i­tan agyang pan­gagli na katamu pa. Mani­lak ya’t man­ga­pa­nyuka neng abak at agyang nung makak­era ne. Nanu nanu ing pami­tan na ka­bang kak­agli ya at sira ya pa­ma­man­gan mu na­man.

Ka­bang kabuk­tut na katamu pabayat ta nang pabayat at ing at­san na daragul ya’t nanawang ne man katawan. Mikakauyat ya bitis anting ka­mut­ing ab­sikan, man­gal­bag ya lupa pati arung na at katawan ul­ing asna ne karagul a pakiaryan tungku­lan e mu anting inda nung e ul­ing ya ing mani­bala king pibale-bale at sablang pa­man­gay­lan­gan da ring ka­sukub na. Kaya ngan alus ing masa­bal.

Ing nwan a In­dung Marya tinggap na ing mag­ing indu na ning Tala­pangabus a Ye­sukristu agya mang e ya pa ta­la­sawa. Kingwa na ing tungku­lan a pigkalub ning Ibpa kaya alang ku­tang-ku­tang at ma­bilug a pusu, isip at diwa nang tingka­pan at sinese iti king kek­a­ban ning bye na anting indu. Iti pauli ning mat­ibe at malalam nang kasal­pan­tayanan at lugud king Apung Ginu. E na in­isip a pag­sisti de’t parsalanang mikayanak agyang dalaga ya pa.

Pag­ma­susyan ta la lugud at lin­gap ding indu at ing indu tamu ngan— Nwan a In­dung Marya! Lwid ko pu kekam­ing Indu!!!

***

Dake Tal­a­bal­dugan: gakgák – (palagyu) gagang masikan men­gari kar­ing tu­gak, itik o babi. English – croak­ing of frogs; loud cry of an­i­mals or even hu­mans. Alim­bawa king pa­mangamit: “Men­gari keng gak­gak da reng karag neng bayu ing kau­ran ing gaga nang Be­bang inya

lalu yang mengabarug kang ima na.”

gadgád – (palagyu) kud­kud, gayat; galaid, gas­gas. English – grate, scrape; rub. Alim­bawa king pa­mangamit: “Mayna ya mu gadgad i Sar­ing inya e no agad ayaring alutu reng pa­payang gagawan nang at­sara.”

gadyá – (palagyu) elepanti. English – ele­phant. Alim­bawa king pa­mangamit: “Atin ka­nung gadya keti Ka­pam­pan­gan in­yang mi­n­unang panaun ul­ing sug­lung ya pa kanita ing bangsa kareng pu­lung atin kareti.”

gagád¹ – (palagyu) apus, pa­m­agkya­pus. English – mimicry, im­i­ta­tion, ap­ing, copy­ing. Alim­bawa king pa­mangamit: “E ta sukat ma­sora king gagad da kekatamu reng aliwa ul­ing manga­bal­dugan mung dak­ila tamu.”

gagád² – (palagyu) sasal, sigasig. English – ex­cite­ment, en­thu­si­asm, drive. Alim­bawa king pa­mangamit: “Gagad lang bina reng anak keng ter­akan inya me­man­erak na la ala lu pa reng manigti­gan.”

gaga­pang – (palagyu) bug, in­sect; ku­tung gabun, wang. English – bug or in­sect. Alim­bawa king pa­mangamit: “Pen­gan no ngan ning bayung sese pusa reng anggang ikit nang gaga­pang keng mula tamu na­pun.”

*** PAMANGAPAMPANGAN: Tu­mayla. Yan ing dara­p­tan da reng ima neng patudtu­ran da katamu in­yang bingut tamu pa. Agyang “la-la-la-la-la”o “tan­tan-tan-tan” o misan “mmm-mm­m­mmm-mmm” mu ap­atudtud da ka nung e de balu ing su­nis ning tu­mayla o nanu mang dalit a gagami­tanda bang mi­patudtud tamung manya­man at e na mag-berat. Agyang e ya rugu mas­ant­ing si­wala ing ima asne kanya­man daran­daman ing su­pling

na kabud ing ki­lala at game nang daran­daman ya ing mag­tu­mayla para kaya at mi­pa­p­atudtud yang manya­man. Mar­alas pa pin nung tuk­nang neng bagya ing imang mag­tu­mayla neng bala na matudtud ne ing bingut migis­ing ya’t kumyak iti bang mag­tu­mayla yang pa­si­bayu ing ima na.

***

Mali­gayang al­dobey­tan king kanakung wal­ing babai— Con­cep­cion “Con­ven” Gar­cia Men­doza a manuk­nan­gan king Cal­i­for­nia, USA. Sana mat­ula kang pag­ma­susyan ing adlo mu ngeni at mi­lako na ngan sana ing kali­gali­gan mu king bye. Kara­pat-da­pat ka mung mag­ing masaya at payapa isip ul­ing dakal ka sin­aup kareng pen­gari tamu at ka­p­atad. Pagkala­man na ka sana parati ning Apung Ginu.

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik mag­nasa ya at man­walang mis­ub­ling pa­si­bayu ing lagablab ning leg­wan ning Kali­nan­gan Ka­pam­pan­gan ka­pami­la­tan ding keyang dalit, kawatasan, am­lat at miyay­ali­wang ka­paglalan­gan-pa­nyu­lat a misu­lat king pig­mu­lan at tune kuli­tan kambe ning dalise at ma­pag­masa­bal a pamisip at parasan. Ing pa­nyu­lat ding pipumpunan yang sukat mataluki at mi­parangalan ka­pami­la­tan ning pa­mangamit kareti at aliwa ring kar­ing dayu at salun­gat a par­alan dang dela keti Ka­pam­pan­gan. Ing Kapisik ala yang kik­ilin­gan a ka­panali­gan, agu­man o ninu man nung e ing Lubu­sang Katut­wan.

Mal­yaring sumu­lat king gar­ci­[email protected]­hoo.com para kar­ing ku­tang o mu­nikala.

Newspapers in English

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.