STERTY ŚMIECI

Budowane przez nią niby-maszyny były zupełnie bez sensu: głośne, dosyć brzydkie, nieprzewidywalne w działaniu. Trochę jak kobiety z książek Freuda – histeryczne i dziwaczne

Gazeta Wyborcza - Wysokie Obcasy - - KULTURA -

ezużyteczne, groźne, rzężące konwulsyjnie ulepki z fragmentów maszyn. Albo zdeformowane koła, postrzępione kable, zardzewiałe śruby – wszystko zespawane razem. To jej rzeźby. Te pierwsze – „Las histéricas” – tytuł wzięły od Freuda i jego „Traum und Hysterie”. Te drugie – chatarras, kompozycje ze śmieci – od wszystkiego, co romantyczne i dziewczęce: „Luna llena” (Księżyc w pełni), „Una flor” (Kwiatek) i „Niña alegre” (Szczęśliwa dziewczyna). Brzmi urokliwie. Tak samo – Bursztyn, jak nazywała się ich autorka: Feliza (Felicja) Bursztyn, choć pewnie polskie znaczenie jej nazwiska nie było znane wielbicielom sztuki wKolumbii, gdzie się urodziła i gdzie została jedną z bardziej znanych i cenionych rzeźbiarek.

Zarzucano jej brak talentu. „Potrzebny jest cud, żeby zamienić to wdzieło sztuki” – pisał ochatarras jeden z krytyków. Ale stało się: sterta śmieci przemieniła się wrzeźby wystawiane w najważniejszych instytucjach sztuki na świecie, jak MoMA w Nowym Jorku, a ona sama – we flagową kolumbijską modernistkę.

Jej rodzice, polscy Żydzi, przyjechali do Kolumbii na początku lat 30. i dowiedziawszy się, że Hitler doszedł w Europie do władzy, już zostali. Ojciec założył wBogocie dobrze prosperującą fabrykę włókienniczą. Stać go było na to, by wysłać córkę na studia do Nowego Jorku iParyża. Po powrocie Feliza, rozkochana w śmieciowej poetyce sztuki francuskich nowych realistów, zorganizowała sobie studio w przyfabrycznym garażu, gdzie wszelkiego rodzaju odpady miała na wyciągnięcie ręki. Potem zamiast tych skorodowanych detali zaczęła wykorzysty-

Bwać elastyczne części metalowe, błyszczące i nowe, pozyskiwane zfabryki grzejników. Oto bowiem zaczęła się era sztuki kinetycznej, azkompletnie zdezelowanych elementów nie dało się zbudować czegoś, co by się mogło poruszać. Tak w1967 r. powstała słynna seria „Las histéricas”.

Kinetyczne eksperymenty wsztuce lat 60. można hasłowo opisać tak: uruchomienie dzieła sztuki, zmienność wyglądów, Calder, Tinguely, reanimacja awan-

Newspapers in Polish

Newspapers from Poland

© PressReader. All rights reserved.