Teraz czas na epigenetykę

Epigenetyka to modyfikacje, które nie powodują zmian w strukturze DNA, natomiast wpływają na ekspresję genu.

Gazeta Wyborcza - - NAUKA - PROF. KAZIMIERZ ROSZKOWSKI-ŚLIŻ*

Naukowa Fundacja Polpharmy ogłosiła już nową, 17. edycję konkursu na finansowanie projektów badawczych pt. „Modyfikacje epigenetyczne w chorobach u ludzi”.

Badania w kierunku rozwoju epigenetyki były prowadzone już w latach 90. Najprościej mówiąc, mamy tu na myśli zmiany wynikające z różnej ekspresji genu pod wpływem modyfikacji biochemicznych (modyfikacje te nie powodują więc zmian w strukturze DNA, natomiast wpływają na ekspresję genu).

Początkowo w badaniach tych panował duży chaos, ponieważ substancji mogących wpływać na ten proces jest sporo.

W 2008 roku wprowadzono więc definicję, która jasno mówi, że chodzi o stabilne zmiany, czyli trwale dziedziczony fenotyp wynikający ze zmian w chromosomie, bez zmiany samej sekwencji w DNA.

Okazało się, że takie zmiany występują w wielu chorobach – nie tylko w nowotworach, ale także w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc, w chorobach układu nerwowego czy schorzeniach o podłożu psychicznym. Oddziaływanie czynników epigenetycznych jest bardzo duże. Najlepszym przykładem są bliźnięta jednojajowe (a więc mające identyczny materiał genetyczny) wychowywane w różnych warunkach, które mogą mieć różną ekspresję poszczególnych genów!

Badania nad epigenetyką przyspieszyły w ciągu minionej dekady.

Od 1990 do 2008 roku opublikowano na ten temat około 1,4 tys. publikacji. W ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba doniesień sięgnęła już 22 tys.

Powodem było pojawienie się realnej możliwości tworzenia leków celowanych. Jeżeli istnieje bowiem określony wpływ czynnika środowiskowego, np. enzym, który wpływa na ekspresję genu w chromosomie, to można wyobrazić sobie sytuację odwrotną – produkujemy lek, który odwraca ten zmienny efekt enzymatyczny.

Z tej właśnie idei – wpływu środowiskowego na ekspresję genu – narodziła się koncepcja, dzięki której mamy już wiele leków. To głównie tzw. leki demetylacyjne, skutecznie stosowane np. w zespołach mielodysplastycznych (to rzadka grupa nowotworów układu krwiotwórczego). W wielu przypadkach praktycznie wyeliminowały one konieczność przetaczania krwi.

Nowa edycja konkursu Naukowej Fundacji Polpharmy otwiera drzwi przed młodymi badaczami zajmującymi się epigenetyką (w Polsce pracuje nad tym już około 50 zespołów badawczych z bardzo dobrych ośrodków). Chcemy, by proponowali oni rozwiązania dotyczące każdego aspektu modyfikacji epigenetycznych w chorobach u ludzi. Nie zawężamy pola działań do jednej grupy chorób, np. nowotworów (w przypadku których wpływ epigenetyki bada się najintensywniej), ale jesteśmy otwarci na inne schorzenia, pomysły, idee itp. Będziemy oceniali zarówno innowacyjność projektów, jak i potencjalne zastosowanie w praktyce.

Zmiany epigenetyczne występują w wielu chorobach, nie tylko w raku

Newspapers in Polish

Newspapers from Poland

© PressReader. All rights reserved.