Gdzie są miliardy na walkę ze smogiem

Gazeta Wyborcza - - PIERWSZA STRONA - DOMINIKA WANTUCH

Z 6,5 mld zł zgromadzonych na rachunku Funduszu Ochrony Środowiska w pierwszej połowie 2017 r. tylko 210 mln poszło na ochronę powietrza – twierdzi NIK

Z 6,5 mld zł zgromadzonych na rachunku Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska w I poł. 2017 r. tylko 210 mln przeznaczono na ochronę powietrza – wynika z raportu NIK. Izba pyta fundusz, gdzie reszta kasy.

„Skuteczne i efektywne wspieranie działań na rzecz środowiska” – pisze o swojej misji na stronie internetowej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i wymienia główne cele swojej działalności: poprawa stanu środowiska przez wsparcie działań środowiskowych, wykorzystanie środków z UE na ochronę środowiska i gospodarkę wodną, wdrażanie innowacji z tego zakresu, poprawa efektywności energetycznej i wykorzystanie energii z OZE czy wspieranie niskoemisyjnej gospodarki.

Najwyższa Izba Kontroli wzięła pod lupę finanse NFOŚiGW – jednej z najbogatszych instytucji w Polsce, i sprawdziła, jak w ostatnich latach ten fundusz odpowiedzialny za ochronę środowiska wydaje swoje pieniądze. Wnioski z kontroli przeprowadzonej przez NIK będą prezentowane dziś na szczycie klimatycznym w Katowicach.

Jak czytamy w raporcie NIK, do którego najważniejszych punktów dotarła w czwartek „Wyborcza”, tylko w pierwszej połowie 2017 r. NFOŚiGW zgromadził na swoim rachunku prawie 6,5 mld zł. W całym 2017 r. ponad 12 mld zł. Pieniądze pochodzą z opłat i kar za korzystanie ze środowiska, opłat sektora energetycznego, ze sprzedaży uprawnień do emisji CO2, z opłat recyklingowych pojazdów wycofanych z eksploatacji czy sprzedawanych koncesji. Do tego dochodzą fundusze norweskie i unijne, m.in. pieniądze z Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, programu Life. Ale czy wszystkie trafiają na działania związane z ochroną środowiska? Zdaniem NIK nie.

Z niemal 6,5 mld zł na koncie NFOŚ w pierwszym półroczu 2017 r. tylko 210 mln trafiło na zadania związane z ochroną powietrza. To o tyle ważne, że smog jest dziś jednym z największych problemów środowiska. Trujące pyły zabijają rocznie nawet 48 tys. mieszkańców naszego kraju, a podstawowym źródłem ograniczania zanieczyszczenia jest likwidacja przestarzałych pieców na węgiel. Tych jest w Polsce ok. 3,5 mln.

Tymczasem NFOŚ, jak wskazuje NIK, na przestrzeni ostatnich lat zmniejsza kwoty wydawane na ochronę powietrza. W 2014 r. ze zgromadzonych na rachunkach 4,2 mld zł wydał na poprawę jakości powietrza 1,2 mld zł. W 2015 – z 4,2 mld zł wydał 1,3 mld zł. Ale już w 2016 r. z uzbieranej kwoty ponad 5 mld na ochronę powietrza wydał 722 mln zł.

Tymczasem, jak wskazuje NIK, tylko w województwach małopolskim, mazowieckim i śląskim potrzeby finansowe na walkę ze smogiem szacuje się na ok. 14,2 mld zł. W regionalnych programach operacyjnych dla tych trzech województw w perspektywie do 2020 r. zaplanowano na ten cel zaledwie 1,1 mld zł łącznie. – To 7,7 proc. potrzebnych środków. Działania związane z ograniczeniem niskiej emisji są niewystarczające – podkreśla NIK.

Na co NFOŚ wydaje pieniądze

W 2016 r. np. głośno było o projekcie edukacji ekologicznej. NFOŚ wydał wtedy 11 mln zł na szkolenia dla opiekunów terenów sakralnych i obiektów zabytkowych. 5 mln zł NFOŚ rozdawał też wtedy na remonty, budowę i wyposażenie terenów zielonych wokół budynków o charakterze „kulturowym i zabytkowym, w tym sakralnym”.

Ale to tylko drobne wydatki. W tym samym roku 1 mld zł w ramach programu walki ze smogiem został przeznaczony na geotermię oraz modernizację ciepłowni lub elektrociepłowni geotermalnych. Był też program finansowania termomodernizacji budynków o wartości 500 mln zł. O dofinansowanie mogły się starać tylko szpitale, zakłady opiekuńczo-lecznicze, kościoły, hospicja, muzea, akademiki, związki wyznaniowe i kościelne zasoby prawne.

Od przyszłego roku NFOŚ rozszerzy swoją działalność. 14 mld zł w ciągu dziesięciu lat trafi np. do Funduszu Dróg Samorządowych. Jaki jest związek między budową dróg a ochroną środowiska? Tego nie wiadomo. Prawie 2 mld zł trafią też do państwowej spółki Polskie Domy Drewniane.

Chaos w ochronie środowiska

Rozpływanie się pieniędzy NFOŚ na cele niezwiązane z misją funduszu wynika, jak wskazuje prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski, z braku przejrzystości w strukturze funduszu. „Wyborcza” nieraz pisała o tym.

– W Polsce mamy nieczytelną strukturę podejmowania decyzji i brak jasnych kompetencji w zakresie działań związanych z ochroną środowiska. Kompetencje różnych podmiotów są rozbieżne albo nachodzą na siebie. W efekcie powstaje chaos – mówi prezes Kwiatkowski. I apeluje w raporcie o przygotowanie precyzyjnych przepisów dotyczących wydatkowania pieniędzy NFOŚ.

Tym bardziej że powstaje właśnie międzynarodowy raport europejskich najwyższych izb kontroli dotyczący emisji zanieczyszczeń i koniecznych działań, które należy podjąć. Już dziś, jak wynika z informacji „Wyborczej”, raport wskazuje, że natychmiast trzeba będzie podjąć działania dotyczące ograniczenia emisji zanieczyszczeń z transportu, których NFOŚ do tej pory w ogóle nie realizował.

Newspapers in Polish

Newspapers from Poland

© PressReader. All rights reserved.