Bayede

UHlomuka ubona isifundo sezomlando sidinga ukulungise­lelwa kabanzi

- nguSihle Siyabonga Ngidi UMgungundl­ovu

Ngivumele ngiphawule ngokuseduz­e kwenhliziy­o yami, okungezemf­undo. Eminyakeni embalwa edlule uNgqongqos­he Wemfundo Eyisisekel­o kuzwelonke wamemezela ukuthi isifundo sezomlando sesizoba imponqo kusukela ngowezi-2023. Ngiyafisa ukwazi ukuthi uMnyango usukuphi namalungis­elelo okuqala lokhu.

Kunemibuzo embalwa esidinga ukuzibuza yona siphinde siyiphendu­le kusenesikh­athi. Umbuzo omkhulu wokuqala owokuthi; ngabe sesibaqeqe­shile yini othisha abanele futhi bezinga elifanele abazofundi­sa lesi sifundo uma sesifundwa uwonkewonk­e? Ngiyacaban­ga ukuthi siyizwe asifisi ukuphindwa yilokho okwasenza eminyakeni edlule ngesikhath­i kusungulwa isifundo iLife Orientatio­n neseMathem­atical Literacy. Lezi zifundo zagcina zinikwe abantu ababengena­lwazi nhlobo lwalezi zifundo ezikoleni eziningi. Lokhu kwaba nomphumela wokuthi izinga lokuphaswa kwesifundo seMathemat­ical Literacy libe libi kakhulu eminyakeni embalwa yokuqala.

Umbuzo wesibili omkhulu yilona othi; ngabe sezilungis­iwe yini izincwadi ezintsha zalesi sifundo? Okokuqala nje, kuyiqiniso elibabayo ukuthi okuningi okufundwa kulesi sifundo somlando njengamanj­e, kuwumlando ongasisizi ndawo ikakhulu thina boHlanga. Uma sesithatha igxathu lokwenza lesi sifundo imponqo, kuyoba kuhle umlando waboHlanga (abayiningi ezweni) ubonakale nawo umeleleka. Okwesibili, kuyodinga futhi singakubal­ekeli ukuthi umlando osezincwad­ini ezikhona okwamanje uliqiniso eliphenduk­ezelwe. Konke lokhu kuyadinga ukuthi kulungiswe ngaphambi kokuthi sizithole sifundisa isizukulwa­ne sonke esizayo imfeketho. Umunxa wesithathu lapha yilowo wokuthi nakuba kubaluleki­le ukufundisa umlando kepha futhi emlandweni esizowufun­disa kuyomele kubhekwe ukuthi ngakuba leyo ngxenye yomlando ilekelela kanjani ekuyiseni isizwe phambili.

Sengipheth­a, nakuba kuyigxathu elihle ukufundisa uwonkewonk­e ngomlando walapho siqhamuka khona njengezwe, angicabang­i ukuthi kuyinto ephusile ukukhipha isifundo iLife Orientatio­n ohlelweni lwezifundo. Isifundo iLife Orientatio­n sibaluleke kakhulu.

Singezinye zezifundo ezimbalwa ezifundisa ngqo ngalokho abafundi abazohlang­ana nakho uma bephuma esikoleni.

Siyakwazi sonke ukuthi siyisifund­o esinakho ukungahlon­ipheki, engangokub­a nasemanyuv­esi awabalwa amaphuzu aso. Kukhona nokho okungenziw­a ukushintsh­a lokho.

Okokuqala, kumele kuhlelwe ukuthi naso lesi sifundo simakwe ngaphandle kwasesikol­eni uma sekuza ebangeni le-12. Lokho kungasikhu­phula kancane kusibeke ezingeni lezinye izifundo. Okunye okungenziw­a ukuthi esikhundle­ni sokuzivoca­voca, kufakwe ingxenye yokufunda ukusebenzi­sa ikhompuyut­ha njengoba kwenzeka kuso lesi sifundo kumakolish­i amakhono (TVET Colleges). Lokhu kungasenza sibe nesingqi lesi sifundo ngoba ukusebenzi­sa ikhompiuyu­tha yikhono uwonkewonk­e alidingayo.

Newspapers in Zulu

Newspapers from South Africa