SA vrou­e­skry­wers oor eeue ge­bun­del

Be­vat van Eva-Kro­toa tot Kam­fer se stem­me

Die Burger - - 8 - La­e­ti­tia Pop­le

Hul­le het bak­steen vir bak­steen ge­bou aan wat be­skryf is as ’n mo­nu­ment vir Ne­der­land­se en A­fri­kaan­se vrou­e­skry­wers in Suid-A­fri­ka.

An­ne­ma­rié van Nie­kerk en Pie­ta van Beek se be­son­der­se pas­ver­ske­ne boek, My Mot­her’s Mot­her’s Mot­her: South A­fri­can Wo­men’s W­ri­ting from 17th-Cen­tu­ry Dutch to Con­tem­po­ra­ry A­fri­kaans, kar­teer die ont­wik­ke­ling van die A­fri­kaan­se taal uit Ne­der­lands in ’n “ket­ting van vrou­e­stem­me” wat oor vier eeue strek. Dit wys ook die po­si­sie en sta­tus van vroue in die tyd­perk.

Die eer­ste stem in die boek is die van Eva-Kro­toa, tolk en huis­wer­ker van Jan van Rie­beeck, en die laas­te dié van die dig­ter Ro­nel­da Kam­fer.

Die ly­wi­ge En­gel­se boek van oor die 900 blad­sye het tien jaar se na­vor­sing ge­verg en is vroe­ër van­dees­maand in ’n vol­ge­pak­te saal in Am­ster­dam be­kend ge­stel. Die dig­ter An­tjie Krog, wie se es­say “Un-W­ri­ting Coun­try, Bo­dy and Tra­di­ti­on” ver­vat is in die boek, die Bel­gie­se dra­ma­turg en skry­wer Tom La­noye en die kuns­te­naar Mar­le­ne Du­mas, wie se kuns­werk op die voor­blad pryk, het die aand mee­ge­maak.

Die skry­wes “volg die vin­nig ver­an­de­ren­de po­li­tie­ke, maat­skap­li­ke, lin­guis­tie­se, li­te­rê­re en gen­der-land­skap­pe van SuidA­fri­ka deur ver­skil­len­de pe­ri­o­des: ko­lo­ni­se­ring, die Groot Trek, U­nie­wor­ding, Re­pu­bliek­wor­ding, a­part­heid, die stryd teen a­part­heid, en uit­ein­de­lik die aan­breek van de­mo­kra­sie,” ver­tel Van Nie­kerk.

In­ge­sluit is on­der meer ’n ge­skrif van Pe­tro­nel­la van Heer­den die eer­ste vrou­li­ke dok­ter in Suid-A­fri­ka, ’n ver­slag van E­li­za­beth Neeth­ling, ’n ver­slag­ge­wer oor die Ang­lo-Boe­re­oor­log en werk van Ma­rie du Toit, die eer­ste skry­wer oor fe­mi­nis­me.

In die t­wee­de deel is skry­wes ver­vat van on­der meer E.K.M Di­do, die eer­ste bruin vrou om ’n boek in A­fri­kaans te pu­bli­seer, die dig­ters E­li­sa­beth Ey­bers en Jo­an Ham­bid­ge, as­ook ro­man­siers An­na M. Louw, El­sa Jou­bert en Ma­ri­ta van der Vy­ver

Van Nie­kerk spe­si­a­li­seer al de­ka­des in vrou­e­li­te­ra­tuur, ver­al Suid-A­fri­kaan­se vrou­e­li­te­ra­tuur en het ook haar dok­tors­graad in die veld vol­tooi en Van Beek het on­der meer na­vor­sing ge­doen oor die 17de-eeu­se An­na Ma­ria van S­chur­man, die eer­ste vrou­li­ke u­ni­ver­si­teit­stu­dent in Suid-A­fri­ka, en is ook ge­moeid met die ont­slui­ting van vroeë vrou­e­teks­te. Van Nie­kerk en Van Beek het me­kaar in 2009 in Lei­den ont­moet en daar en dan be­sluit om ’n bun­del saam te stel.

“Pie­ta sou skryf oor die Ne­der­land­se be­gin­ja­re, en ek oor die A­fri­kaan­se li­te­ra­tuur wat daar­uit voort­ge­vloei het. Nou hoop ons dat an­der na­vor­sers op hier­die fon­da­ment kan voort­bou en dat spe­si­a­lis­te in die an­der taal­ge­bie­de iets soort­ge­lyks kan aan­pak so­dat daar uit­ein­de­lik ’n nog gro­ter en om­vat­ten­der boek (in meer­vou­di­ge ban­de) oor vrou­e­li­te­ra­tuur uit Suid-A­fri­ka saam­ge­stel kan word,” het Van Nie­kerk ge­sê.

Die ge­skrif­te het hul­le in “stads­ar­gie­we, kerk­ar­gie­we, fa­mi­lie-ar­gie­we, ar­gie­we van ver­e­ni­gings en or­ga­ni­sa­sies, bi­bli­o­te­ke o­ral oor Suid-A­fri­ka en in pri­vaat ver­sa­me­lings op­ge­spoor”, ver­tel Van Nie­kerk. Die teks­te is saam­ge­stel uit brie­we, dag­boe­ke, in­ven­ta­ris­lys­te, skeeps­joer­na­le, ge­dig­te, kort­ver­ha­le, ro­mans, en­so­voorts.

“Baie van die vroue het ons ont­dek deur die voet­spo­re van be­lang­ri­ke mans soos Jo­han­nes He­noch Neeth­ling in S­tel­len­bosch te volg... dan kom mens by­voor­beeld af op sy vrou Ma­ria Mur­ray Neeth­ling, en sy skoon­sus­ters en dog­ters wat ook ge­skryf het.”

Die twee het Men­dels­sohn se Bi­bli­o­grap­hy of Books P­rin­ted in South A­fri­can until 1925, ge­fyn­kam en baie op­ge­lees oor die geMy Mot­her’s Mot­her’s Mot­her: South A­fri­can Wo­men’s W­ri­ting from 17th-Cen­tu­ry Dutch to Con­tem­po­ra­ry A­fri­kaans

‘‘

Baie van die vroue het ons ont­dek deur die voet­spo­re van be­lang­ri­ke mans soos Jo­han­nes He­noch Neeth­ling in S­tel­len­bosch te volg.

skie­de­nis van Suid-A­fri­ka, die let­ter­kun­de, die taal­kun­de. “Die deeg­li­ke his­to­rie­se boe­ke en ar­ti­kels van Ka­rel S­choe­man was ook ’n be­lang­ri­ke bron.”

Hul­le be­skryf hul boek as ’n na­slaan­bron vir men­se wat be­lang stel in vrou­e­ge­skie­de­nis en -li­te­ra­tuur, maar ook ’n boek vir al­mal wat hou van dag­boe­ke, lek­ker sto­ries en mooi ge­dig­te.

Die boek kan by Pro­tea Boek­huis ver­kry word en kan be­stel word by Lei­den U­ni­ver­si­ty P­ress en C­hi­ca­go U­ni­ver­si­ty P­ress. Dit gaan waar­skyn­lik vol­gen­de jaar op die US Woord­fees be­kend ge­stel word.

Pie­ta van Beek is ’n we­ten­skap­li­ke na­vor­ser aan die U­ni­ver­si­teit van U­t­recht en S­tel­len­bosch en An­ne­ma­rié van Nie­kerk is be­kend om die boe­ke Vrou­e­ver­tel­lers 1843-1993 (1994), Rai­sing the B­linds: A Cen­tu­ry of South A­fri­can Wo­men’s Sto­ries (1990) en The Torn Veil: Wo­men’s S­hort Sto­ries from the Con­ti­nent of A­fri­ca (1998).

— An­ne­ma­rié van Nie­kerk

■ ■

Pie­ta van Beek en An­ne­ma­rié van Nie­kerk met hul pas­ver­ske­ne boek

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.