As T­heuns die aar­de laat be­we

Die Burger - - 1 - Ak­tu­eel H­ein­drich Wyn­gaard

Soos al voor­heen ge­beur het, was die af­ge­lo­pe Er­fe­nis­dag weer eens ’n ver­speel­de kans om ál­mal van ons as lands­bur­gers deel van ’n na­si­o­na­le vie­ring te laat voel. Of is dit ’n ge­val dat ons nie ons­self toe­laat om deel te wees van so­da­ni­ge vie­ring nie?

Die te­ma van Er­fe­nis­maand het ons wel ’n gul­de ge­leent­heid tot saam(be)staan ge­bied met die fo­kus op “le­wen­de mens­li­ke skat­te”. Er­fe­nis­dag self is op­ge­dra aan drie (on­ge­twy­feld ver­dien­ste­li­ke) vroue: die N­de­be­le-kuns­te­naar Est­her Mahlan­gu, die Pon­do-mu­si­kant Ma­do­si­ni, en die be­waar­der van die N|uu-taal, ou­ma Ka­trie­na E­sau.

Maar was daar werk­lik geen wit A­fri­kaan­se, En­gel­se of In­di­ër-vrou wat gei­den­ti­fi­seer kon word om deel van hier­die hel­de­ga­le­ry te wees nie?

Of was dit te­rug­be­taal­tyd vir som­mi­ge A­fri­ka­ner­stem­me se vas­skop teen die be­plan­de ver­skui­wing van se­ke­re beel­de en mo­nu­men­te na “te­ma­par­ke”, waar­na p­res. Cy­ril Ra­map­ho­sa in sy Er­fe­nis­dag-toe­spraak ver­wys het? Da­rem se­ker nie.

Ra­map­ho­sa het dan wel in sy toe­spraak mel­ding ge­maak van die heen­gaan van die ge­lief­de A­fri­kaan­se skry­wer El­sa Jou­bert (as­ook die dood van ’n an­der skry­wer, A­ch­mat Dan­gor).

Maar hy was ter­self­der­tyd on­om­won­de daar­oor dat ons ’n ge­skie­de­nis het van voor­oor­deel en uit­slui­ting – “en se­dert de­mo­kra­sie het ons ge­werk daar­aan om die er­fe­nis­land­skap . . . te trans­for­meer”. Dít sluit in naams­ver­an­de­rings van plek­ke, as­ook die op­rig­ting van nuwe beel­de en mo­nu­men­te.

En toe boor hy ’n sen­si­tie­we aar raak: “Mo­nu­men­te wat ons ver­de­len­de ver­le­de ver­heer­lik, moet her­po­si­si­o­neer en her­ves­tig word.” Waar­om skyn daar min­der be­grip hier­voor te wees as wat ’n mens sou ver­wag? Waar­om word dit as ’n po­ging be­skou om se­ke­re ge­meen­skap­pe se ge­skie­de­nis uit te wis?

Word daar ooit deur die voor­stan­ders van hier­die stand­punt er­ken­ning ge­gee aan die af­we­sig­heid van ’n weer­spie­ë­ling deur stand­beel­de en mo­nu­men­te van som­mi­ge an­der groe­pe se ge­skie­de­nis? Waar­om te­ken ons lui­de pro­tes aan en ver­kneu­kel ons (“want hul­le sal tog net weer ’n bog­ger­op maak daar­van”) eer­der as om kon­struk­tie­we voor­stel­le vir ’n bil­li­ker op­los­sing te maak?

En pre­sies hoe sal ’n mens met oor­tui­ging kan ver­skil met Ra­map­ho­sa se stel­ling dat “e­ni­ge sim­bool, mo­nu­ment of ak­ti­wi­teit wat ras­sis­me ver­heer­lik of wat ons aak­li­ge ver­le­de ver­teen­woor­dig”, nie in ’n de­mo­kra­tie­se Suid-A­fri­ka

tuis­hoort nie?

Wil jy nou reg­tig veg vir die be­houd van ’n sim­bool wat her­in­ne­rin­ge op­roep van hoe land­ge­no­te ver­ne­der en ver­druk is? Dit kan tog nie.

Of moet ’n mens hier­die nei­ging by som­mi­ge be­skou in die b­re­ër kon­teks van ’n ge­voel van ver­lies aan al­les wat vir hul­le kos­baar is of was? Sal vas­klou aan ’n “aak­li­ge ver­le­de” hier­teen help?

’n Sam­breel­be­na­de­ring, waar jy uit jou pad gaan om ál­le sim­bo­le, beel­de en mo­nu­men­te te wil be­hou, som­mer net, sal nie deug nie. Dit sal ’n veel be­ter i­dee wees om ’n da­ta­ba­sis saam te stel en te mo­ti­veer waar­om daar ’n goeie re­de is waar­om so­da­ni­ge beeld of mo­nu­ment nie ver­skuif be­hoort te word nie.

Heel moont­lik sal ons dan van­self tot die slot­som kom dat baie van die beel­de waar­aan ons (dalk ver­blind deur volks­trots) so­veel waar­de heg, nie in oor­een­stem­ming is met die waar­des van ’n de­mo­kra­tie­se, nie­ras­si­ge staats­be­stel met ’n Grond­wet wat die mens­waar­dig­heid van él­ke lands­bur­ger, ook jóú­ne, voor­op stel nie.

“Erfenis is ’n bron van i­den­ti­teit en ko­he­sie in ons na­sie,” het die p­re­si­dent ook ge­sê. Ons moet ons­self af­vra wat die prys daar­van op die lang duur gaan wees in­dien ons vol­hard om i­den­ti­teit ver­he­we bó ko­he­sie te stel.

■ Wyn­gaard bied ak­tu­a­li­teits­pro­gram­me op kykNET en RSG aan.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.