Dit gaan nie al­les oor geld nie

Wins is goed. Maar be­leg­gers moet ook die im­pak van e­tie­se prak­ty­ke oor­weeg voor­dat hul­le in ’n be­sig­heid be­lê.

Finweek Afrikaanse Uitgawe - - Kortliks -

as be­leg­gers is ons ka­pi­ta­lis­te, dit ly geen twy­fel nie. Maar ka­pi­ta­lis­me is meer as die na­jaag van wins tot el­ke prys. Bui­ten sa­ke soos so­si­a­le ge­reg­tig­heid en mens­lik­heid, is on­be­perk­te ka­pi­ta­lis­me gevaarlik en lei uit­ein­de­lik daar­toe dat ka­pi­ta­lis­me hom­self ver­nie­tig. Ons het dit voor­heen ge­sien – heel on­langs met S­tein­hoff en die aan­ty­gings wat nou tot de­ka­des ge­le­de strek. Dit skil­der ’n dui­de­li­ke prent­jie van die na­jaag van wins tot el­ke prys.

Ka­pi­ta­lis­me moet dus ge­tem­per word – en hier­die taak be­gin met die aan­deel­hou­ers. Dit is ons – in­di­vi­due of kor­po­ra­sies wat die aan­de­le in ’n on­der­ne­ming be­sit. Ons kan aan­vaar dat die on­der­ne­ming waar­in ons be­lê is groot­lik be­staan om wins te maak wat uit­ein­de­lik na ons toe sal vloei. As aan­deel­hou­ers wil ons hê dat die di­rek­teu­re van die on­der­ne­ming op hier­die wins­te moet fo­kus, so­dat ons ook ’n wins kan maak.

Maar dit is baie in­ge­wik­kel­der, om­dat el­ke be­sig­heid ook be­lang­heb­bers het wat dit in ag moet neem. Hier­die be­lang­heb­bers sluit uit die aard van die saak die kli­ën­te van die saak in, maar ook per­so­neel, die ge­meen­skap waar­in die be­sig­heid sa­ke doen, voor­sie­ners en eint­lik e­nig­ie­mand wat met die be­sig­heid in aan­ra­king kom.

En geen be­sig­heid kan be­lang­heb­bers ig­no­reer nie, want as jy dit doen, sal die be­sig­heid uit­ein­de­lik daar­on­der ly en die aan­deel­hou­ers ook.

Die be­hoef­tes en be­geer­tes van be­lang­heb­bers en aan­deel­hou­ers bots dik­wels. Die klan­te van ’n klein­han­del­win­kel wil by­voor­beeld pry­se so goed­koop as moont­lik hou en die per­so­neel wil hul­le sa­la­ris­se so hoog as moont­lik hou. Al­bei sal tot la­er wins­te vir die be­sig­heid lei, maar die fyn on­der­skeid van wat reg­ver­dig is, of nie, is nie so een­vou­dig nie. La­er pry­se kan tot meer klan­te lei (en dit is in­der­daad die sa­ke­mo­del van lae-lsm-su­per­mark­te) en so wins­te ver­hoog.

Om per­so­neel goed te be­taal sal lei tot ge­luk­ki­ger en doel­tref­fen­der per­so­neel en, dit sou weer lei tot be­ter wins van­weë toe­na­mes in pro­duk­ti­wi­teit, min­der siek­te­ver­lof wat deur per­so­neel ge­neem word, en­so­voorts.

’n An­der baie be­lang­ri­ke, voor­beeld is Lon­min wat oor­een­ge­kom het dat hy woon­een­he­de vir sy per­so­neel reeds in 2006 sou bou, maar in ge­bre­ke ge­bly het om dit te doen. Na wat be­rig word, het hy s­legs drie ver­toon­een­he­de ge­bou.

Ty­dens die sit­ting van die Ma­ri­ka­na­kom­mis­sie wat die ge­beu­re rond­om die Ma­ri­ka­na-slag­ting in 2012 on­der­soek het, het die voor­sit­ter van die kom­mis­sie, Ian Far­lam, na wat be­rig word dit ge­noem dat Lon­min geld ge­had het om di­vi­den­de aan aan­deel­hou­ers te be­taal, maar dat hy nie by sy oor­een­koms ge­hou het om or­dent­li­ke be­hui­sing aan die wer­kers te ver­skaf nie. Die Ma­ri­ka­na-slag­ting, as­ook die ge­volg­li­ke pla­ti­num­sta­king van vyf maan­de, het die maat­skap­py ’n knie­skoot ge­gee. Be­lang­heb­bers is dus be­lang­rik en moet op­ge­weeg word teen die wins­be­hoef­te, want son­der een, sal die an­der wan­kel. Die pro­bleem is hoe, as aan­deel­hou­ers, ons werk­lik in­sig kan kry in hoe ’n maat­skap­py be­lang­heb­bers be­han­del.

Die jaar­ver­slag is ’n goeie eer­ste stap. Hier­die ver­slae be­kyk in baie meer be­son­der­he­de wat die maat­skap­py doen, spe­si­fiek wat be­tref die sag­ter­vaar­dig­he­de­be­lang­heb­ber-be­trok­ken­heid. Maar, as be­leg­gers, moet ons meer hier­aan werk. Ons moet be­sluit wie die be­lang­heb­bers is, en dan kan ons be­paal hoe die maat­skap­py hier­die ver­hou­din­ge be­stuur.

’n Mak­li­ke plek om dit raak te sien is in die myn­be­dryf en hoe die maat­skap­pye jaar­lik­se sa­la­ri­s­on­der­han­de­lings be­stuur. Her­haal­de mor­si­ge on­der­han­de­lings wat tot ge­reel­de sta­kings lei, dui op ’n in­dui­e­stor­ting van ver­hou­din­ge. Meer­ja­ri­ge oor­een­koms­te toon weer hoe goed die twee kan­te saam­werk.

’n An­der is die voor­raad­ket­ting – kyk by­voor­beeld na Fa­mous Brands* wat dit nou oor­weeg om hok­vrye ei­ers te ge­bruik. Maar ons moet hul­le dop­hou om te kyk dat dit werk­lik ge­beur. En be­lang­rik, ons kan nie net oor ei­ers be­kom­merd wees nie.

Ons kan ook an­der bron­ne ge­bruik. Han­dels­mer­kop­na­mes help ons om te ver­staan hoe die ver­brui­ker voel oor ’n maat­skap­py ter­wyl daar ook “die-bes­te-plek-om te werk-” op­na­mes en vak­bond­ver­slae is.

Belegging is oor wins­te, maar dit kan nie net oor die wins wees nie – an­ders sal daar uit­ein­de­lik geen wins wees nie. ■ te­rug­[email protected]­week.co.za

*Die skry­wer het aan­de­le in Fa­mous Brands.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.