SÓ SLAAN JY BRU­CEL­LA O­VIS HOK

Landbou Vee - - Dieregesondheid -

Ram­siek­te word deur die bak­te­rie Bru­cel­la o­vis ver­oor­saak. Hier­die bak­te­rie ver­oor­saak by­bal­ont­ste­king, wat tot on­vrug­baar­heid by ramme lei. Dié nie­aan­meld­ba­re siek­te ver­oor­saak ’n groot fi­nan­si­ë­le ver­lies vir skaap­boe­re weens swak be­set­ting­sy­fers. Kie­me wat die ge­slags­de­le van ramme aan­tas, kan in die vol­gen­de groe­pe ver­deel word, maar vir die doel van dié ar­ti­kel word­ne­top­dieeer­steeen­ge­kon­sen­treer:

■ Die be­lang­rik­ste oor­saak wat e­pi­di­mi­tis of by­bal­ont­ste­king ver­oor­saak, is Bru­cel­la o­vis. Dit word ook ram­siek­te of “aan­steek­li­ke on­vrug­baar­heid by ramme” ge­noem.

■ Die groep bak­te­rieë wat as HPA be­kend staan: His­tophi­lus ( Ha­em­ophi­lus) som­nus, His­tophi­lus o­vis, Mann­hei­mia ( Pas­teu­rel­la) ha­e­mo­ly­ti­ca, Pas­teu­rel­la mul­to­ci­da en Acti­no­ba­c­il­lus se­mi­nis. Die siek­te is hoof­saak­lik ’n pro­bleem van een­ja­ri­ge ramme of jon­ger wat in in­ten­sie­we of se­mi-in­ten­sie­we toe­stan­de op ’n hoë peil van voe­ding in klein a­re­as aan­ge­hou word. Die simp­to­me lyk baie die­self­de as dié van B. o­vis.

■ ’n Der­de groep bak­te­rieë, soos Cory­ne­bacte­ri­um pseu­do­tu­ber­cu­lo­sis ( o­vis), kan ook ’n rol speel in by­bal­ont­ste­king, maar kom sel­de voor en is ge­woon­lik ’n se­kon­dê­re be­smet­ting. Só raak ramme met B. o­vis be­smet:

■ ’n Ram wat met B. o­vis be­smet is, dek ’n ooi, en ’n vat­ba­re ram dek die­self­de ooi in die­self­de brons­tig­heids­tyd­perk.

■ Ramme wat saam­drom in ’n klein kam­pie of stal kan die kie­me oor­dra deur­dat voer en wa­ter be­smet raak.

■ Vlieë en ramme wat op me­kaar spring en aan me­kaar ruik, kan deur kon­tak die kie­me oor­dra. Dit is baie be­lang­rik dat ramme en ooie s­legs in die dektyd saam ge­hou word. Kli­nie­se te­kens van Bru­cel­la o­vis­in­fek­sie:

■ Ont­ste­king kan in die kop, lig­gaam of stert van die by­bal ont­staan. On­ge­veer 80% van let­sels kom in die stert­ge­deel­te voor.

■ Aan­vank­lik kan die teel­bal­le ge­swel, warm en pyn­lik voor­kom, maar daar kan ook niks op­sig­te­liks ge­waar word nie.

■ Ná ’n tyd­perk sak die swel­sel en bly ’n har­de knop in die aan­ge­tas­te deel oor. Die groot­te van die knop kan wis­sel van baie klein (klei­ner as ’n ert­jie) tot so groot soos ’n le­moen. As die knop baie groot is, kan dit druk op die teel­bal(le) uit­oe­fen en kan een of al­bei bal­le ver­klein. Soms word die let­sels se­kon­dêr met Cory­ne­bacte­ri­um be­smet. Di­ag­no­se:

■ ’n Se­mensmeer kan ge­maak en met spe­si­a­le kleur­mid­dels ge­kleur word.

■ Die B. o­vis- kie­me kan ge­ï­so­leer word.

■ Bloed kan van ramme ge­neem word vir bloed­toet­se. Be­kam­ping: Al­le be­smet­te ramme (wat kli­nie­se te­kens toon en/of po­si­tief ge­toets is met bak­te­rie­se i­den­ti­fi­ka­sie) moet uit­ge­slag word, aan­ge­sien die bak­te­rieë bin­ne in die sel­le le­we en dit dus baie moei­lik is om met an- ti­bi­o­ti­ka die siek­te te ge­nees. Die ramme bly le­wens­lank ’n bron van be­smet­ting vir die res van die kud­de.

Die Bru­cel­la Rev 1-ent­stof (reg.nr. G125, Wet 36 van 1947) vir ska­pe en bok­ke van On­der­ste­poort Bi­o­lo­gie­se Pro­duk­te moet vir ram­lam­mers van 2 maan­de tot 4 maan­de oud (voor ge­slags­ryp­heid) ge­gee word. Dit help nie om ramme wat reeds met B. o­vis be­smet is, te ent nie. Die ent­stof is ’n le­wen­de, ge­vries­droog­de ent­stof wat bak­te­rieë van Bru­cel­la mel­li­ten­sis Rev 1 be­vat. Die do­sis is 2 ml wat on­der­huids toe­ge­dien word. Net een en­ting is no­dig. Ent al­le ram­lam­mers jaar­liks in. Dit is on­no­dig om ent­stof vir die ooie te gee. Die ent­stof is uit­ste­kend, maar nie al­tyd 100% doel­tref­fend nie. Die uit­roei­ing van die siek­te is moont­lik:

■ Ent al­le ram­lam­mers en ramme.

■ Laat bloed­toet­se doen. Toets el­ke ram. In­dien die ram vir B. mel­li­ten­sis of B. a­bor­tus po­si­tief toets, is dit te wy­te aan die ent­stof. In­dien die dier vir B. o­vis po­si­tief is, is dit te wy­te aan be­smet­ting.

■ S­kot al die ramme uit wat po­si­tief vir B. o­vis toets.

■ Herhaal die bloed­toet­se tot­dat die kud­de skoon is. Sorg dat al­le ramme wat in­ge­koop word, ver­ge­sel word van ’n ve­te­ri­nê­re ser­ti­fi­kaat wat ser­ti­fi­seer dat die ram ne­ga­tief ge­toets is vir B. o­vis. Die kud­de waar­van­daan die ram kom, moet liefs op kud­de­grond­slag ge­reeld ge­toets word en vry van B. o­vis ver­klaar word. Ent die ramme nog­tans weer as voor­sorg­maat­re­ël.

— DR. FAFFA MA­LAN en PROF. GA­RETH BATH

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.