U­NIE­KE SA PRO­DUK­TE OP LYS VAN SKAARS KUL­TI­VARS

Landbouweekblad - - Kortlik - LUCILLE BOTHA

Twee tra­di­si­o­ne­le Suid-Afrikaanse vars pro­duk­te het on­langs ’n plek ge­kry op die or­ga­ni­sa­sie Slow Food se P­re­si­dia-lys. Dit moe­dig die pro­duk­sie aan van pro­duk­te wat die ri­si­ko loop om te ver­dwyn om­dat meer aan­dag aan groot­skaal­se kos­pro­duk­sie ge­gee word.

Reënboog-mie­lies en Rex U­ni­on-le­moe­ne is die jong­ste toe­voe­gings tot hier­die lys.

“Al­bei dié tra­di­si­o­ne­le kul­ti­vars is van ge­slag tot ge­slag aan­ge­gee deur fa­mi­lie­boer­de­rye en be­hoort be­waar te word vir toe­koms­ti­ge ge­slag­te,” lui ’n nuus­brief deur Slow Food P­re­si­dia.

Reënboog-mie­lies (ook be­kend as E­ku­ka­ny­e­ni Zu­lu-mie­lies) is ’n er­fe­nis-mie­lie­kul­ti­var wat in Suid-A­fri­ka ver­bou is lank voor kom­mer­si­ë­le en GM kul­ti­vars op die voor­grond ge­tree het. Die kul­ti­var het sy naam te dan­ke aan die veel­kleu­ri­ge mie­lie­pit­te, wat e­nig­iets van blou, kar­mo­syn­rooi, o­ran­je, room­wit, vi­o­let en hel­der­geel tot pienk kan wees.

“Nie een mie­lie­kop is die­self­de as die an­der nie, ook nie wat leng­te be­tref nie. Dit kan van 15 cm tot 30 cm lank wees.”

Hoe­wel dit nie kom­mer­si­eel ver­bou word nie, is die kul­ti­var se voort­be­staan te dan­ke aan be­staans­boe­re wat die saad van pa na seun aan­gee.

“Daar is min his­to­rie­se do­ku­men­ta­sie, maar ons glo die mie­lies het in die ses­tien­de eeu met be­hulp van Por­tu­ge­se han­de­laars in Suid-A­fri­ka aan­ge­kom. Die graan vaar ve­ral goed in K­waZu­lu-Na­tal en het vin­nig die sta­pel­voed­sel vir die Zoe­loes ge­word, wat pap of stamp­mie­lies daar­mee maak.”

Die Slow Food-net­werk in Jo­han­nes­burg het ’n paar boe­re in die Val­lei van Dui­send Heu­wels op­ge­spoor wat steeds re­ën­boog­mie­lies plant. Tot on­langs was dit die e­nig­ste plek waar die re­ën­boog­mie­lies ver­bou is. Van die saad is ook die af­ge­lo­pe tyd na Gau­teng ver­sprei, waar die eer­ste mie­lies van­jaar ge­oes is.

Die Rex U­ni­on-le­moen word net op een plek in Suid-A­fri­ka aan­ge­tref, naam­lik die Le­moen­fon­tein-plaas by Rus­ten­burg in Noord­wes.

“Die Rex U­ni­on is die re­sul­taat van ’n krui­sing tus­sen ’n soet le­moen en ’n po­me­lo. Dit word bo­ta­nies ge­klas­si­fi­seer as Citrus x pa­ra­di­si.”

In 2014 is die boord re­de­lik ver­waar­loos, maar die Slow Food-net­werk het aan die werk ge­spring om pro­duk­sie en o­pen­ba­re be­lang­stel­ling weer aan die gang te kry. Pro­duk­sie het in­tus­sen ook na ’n an­der plaas en ver­wer­ker uit­ge­brei. ’n Mens maak ve­ral heer­li­ke mar­me­la­de met hier­die kul­ti­var.

BO: Die Rex U­ni­on-le­moen word net op een plek in Suid-A­fri­ka – na­by Rus­ten­burg in Noord­wes – aan­ge­tref. FOTO: VER­SKAFHEEL BO: Re­ën­boog­mie­lies het in die ses­tien­de eeu via Por­tu­ge­se han­de­laars hul weg na Suid-A­fri­ka ge­vind. FOTO: VER­SKAF

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.