Die so­mer is rooi­wa­ter­tyd

Rooi­wa­ter is ’n bos­luis­oor­ge­draag­de siek­te wat groot ver­lie­se vir bees­boe­re ver­oor­saak. Dit kan eg­ter be­kamp en be­han­del word.

Landbouweekblad - - Fokus -

Twee soor­te rooi­wa­ter kom in Suid-A­fri­ka voor: A­fri­ka-rooi­wa­ter (Ba­be­sia bi­ge­mi­na ) en A­si­a­tie­se of Eu­ro­pe­se rooi­wa­ter (Ba­be­sia bo­vis). A­fri­ka-rooi­wa­ter word deur die A­fri­ka- en A­si­a­tie­se blou­bos­luis (R­hi­pi­cep­ha­lus de­co­lo­ra­tus en R­hi­pi­cep­ha­lus mi­crop­lus) oor­ge­dra.

Die voor­koms van dié bos­lui­se word on­der­skei­de­lik in FI­GUUR 1 en FI­GUUR 2 aan­ge­dui.

A­si­a­tie­se rooi­wa­ter word slegs deur die A­si­a­tie­se blou­bos­luis oor­ge­dra. Die rooi­poot­bos­luis (R­hi­pi­cep­ha­lus e­vert­si e­vert­si) speel ’n klei­ner rol in die oor­drag van A­fri­ka-rooi­wa­ter. Die ver­sprei­ding van die siek­te is dus af­hank­lik van die ver­sprei­ding van die on­der­skeie bos­lui­se. Bos­lui­se ver­sprei mak­lik met die ver­voer en ver­koop van bees­te deur die land en kan aan­pas by min­der guns­ti­ge toe­stan­de.

Al­bei blou­bos­lui­se is een­gas­heer-bos­lui­se, dus word die to­ta­le le­wen­si­klus van lar­wes tot vol­was­se vol­ge­suig­de wy­fies op één dier vol­tooi.

In die ge­val van A­fri­ka-rooi­wa­ter word lar­wes be­smet deur dra­er­die­re wan­neer hul­le op die dier klim om te voed. Die lar­we dra die be­smet­ting deur die nimf na die vol­was­se bos­luis oor. Die ei­ers wat deur die vol­was­se wy­fie ge­lê word na­dat sy van die dier af­ge­val het, is ook met die siek­te be­smet. So word die siek­te aan vat­ba­re die­re oor­ge­dra deur die nim­fe en vol­was­se bos­lui­se van die vol­gen­de na­ge­slag.

A­si­a­tie­se rooi­wa­ter volg die­self­de roe­te deur die be­smet­ting na die ei­ers oor te dra. Die ver­skil is dat slegs die lar­we die siek­te oor­dra na die bees, waar­na hul­le die be­smet­ting ver­loor. Die nimf word daar­na weer met die siek­te be­smet, wat dit ge­volg­lik aan die vol­was­se­nes oor­dra.

SIMP­TO­ME

Rooi­wa­ter word ge­ken­merk deur ’n hoë koors (>40,5 °C), de­pres­sie, ’n ver­lies aan eet­lus, bloed­ar­moe­de en rooi tot swart u­ri­ne — van­daar die naam. Geel­sug word ook in som­mi­ge die­re waar­ge­neem. A­fri­ka-rooi­wa­ter se kli­nie­se te­kens is min­der ag­gres­sief. Met vroeg­ty­di­ge be­han­de­ling kan die­re her­stel.

In die ge­val van A­si­a­tie­se rooi­wa­ter gaan die die­re in skok weens ’n a­ku­te te­kort aan suur­stof met ge­volg­li­ke or­gaan- ver­sa­king. In som­mi­ge ge­val­le ver­oor­saak A­si­a­tie­se rooi­wa­ter ook se­re­bra­le rooi­wa­ter. Die or­ga­nis­mes ver­sa­mel in die brein se bloed­va­te wat lei tot se­nu­wee­simp­to­me. Die prog­no­se van die­re wat se­nu­wee­simp­to­me be­gin toon, is baie swak en moet eer­der van kant ge­maak word om ly­ding te voor­kom.

’n Di­ag­no­se kan op kli­nie­se te­kens ge­maak word, maar ’n vee­arts moet dit ver­kies­lik be­ves­tig.

BE­HAN­DE­LING

Rooi­wa­ter kan doel­tref­fend be­han­del word met mid­dels wat di­mi­na­seen (Bere­nil® R.T.U) of i­mi­do­karb (I­mi­zol®) be­vat. Die suk­ses van be­han­de­ling hang af van hoe ge­vor­derd die siek­te is. Die prog­no­se ver­swak met ge­vor­der­de rooi­wa­ter en e­ni­ge se­nu­wee­simp­to­me. In­dien ’n uit­bre­king van rooi­wa­ter voor­kom, kan on­aan­ge­tas­te die­re met Bere­nil® R.T.U of I­mi­zol® be­han­del word. Dié die­re sal vir ’n tyd­perk teen rooi­wa­ter be­skerm wees.

Be­stu­deer die vou­bil­jet van al­bei pro­duk­te nou­keu­rig om te let op die ver­skil­le tus­sen A­fri­ka- en A­si­a­tie­se rooi­wa­ter. Be­han­del die­re al­tyd met die vol­le do­sis om weerstand teen die mid­dels te voor­kom.

Die i­de­aal is en­de­mie­se sta­bi­li­teit, wat die teen­woor­dig­heid van al­bei blou­bos­lui­se en al­bei ti­pes rooi­wa­ter met mi­ni­ma­le siek­te op die plaas be­te­ken. Dit is eg­ter vei­li­ger om te ver­se­ker dat die­re im­mu­ni­teit ont­wik­kel deur kal­wers jon­ger as agt maan­de in te ent. Die ent­stof word op dro­ë­ys ver­voer en is ui­ters ge­voe­lig vir tem­pe­ra­tuur­skom­me­lings.

In­dien die­re ou­er as agt maan­de in­ge­ënt word, moet hul­le dop­ge­hou word vir die siek­te. Wan­neer ’n koors­re­ak­sie waar­ge­neem word, kan die die­re met ’n toe­pas­li­ke mid­del be­han­del word. Moe­nie die­re be­han­del voor­dat die koors­re­ak­sie plaas­ge­vind het nie, want dit sal die doel­tref­fend­heid van die ent­stof neu­tra­li­seer.

Bos­luis­be­stry­ding ten op­sig­te van rooi­wa­ter is ui­ters moei­lik aan­ge­sien die le­wen­si­klus van die blou­bos­luis net 21 dae kan wees. So­lu­ti­on® 3,5% LA het ’n na­wer­king van 54 dae teen blou­bos­lui­se, wat help in die stryd teen rooi­wa­ter.

Dr. Chri­ché du P­les­sis is die her­kou­er-ent­stof­spe­si­a­lis by MSD A­ni­mal He­alth.

GEREGISTREERDE MID­DELS

Bere­nil® R.T.U; reg.nr. G2702 (Wet 36/1947). Be­vat di­mi­na­seen 0,07 g/ml. Na­mi­bië-reg.nr. V00/17.4.2/638.

I­mi­zol® ; reg. nr. G0831 (Wet 36/1947). Be­vat i­mi­do­karb di­pro­pi­o­naat 12 % m/v. Na­mi­bi­ë­reg.nr. V03/17.4.2/438.

So­lu­ti­on® 3.5% LA; reg.nr. G3689 (Wet 36/1947). Be­vat i­ver­mek­tien 2,25 % m/v en a­ba­mek­tien 1,25 % m/v. Na­mi­bië-reg.nr. V06/18.1.2/651.

NA­VRAE: Web­werf: www.ms­da­ni­mal-he­alth.co.za; tel. 0861 838 838 of 011 923 9300.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.