Dís wat jy moet weet van bitcoin

Dit gons oor bitcoin. Kan dit jou ryk maak of is dit ’n gier wat jou geld gaan kos? En sal jy een­dag jou brood en melk daar­mee kan koop? Hier is wat jy van krip­to­geld moet weet . . .

Sarie - - Inhoud - DEUR SUZETTE TRU­TER

HOE­KOM ’N KRIPTO-GELDEENHEID SOOS BITCOIN GE­SKEP IS

Die wê­reld se be­taal­stel­sel het nie ont­wik­kel saam met die di­gi­ta­le wê­reld waar­in ons leef nie, sê Ryk van Nie­kerk, re­dak­teur van die fi­nan­si­ë­le nuus­diens Mo­ne­y­web. As jy iets op die in­ter­net koop, moet jy jou kre­diet­kaart­nom­mer met die hand in­tik, jy kry ’n SMS van jou bank, en dit word weer deur jou kre­diet­kaart­maat­skap­py (soos Mas­ter­card) ge­ve­ri­fi­eer. Dis moei­lik, duur en word streng ge­re­gu­leer. Daar is ook baie re­gu­la­sies as jy ’n on­der­ne­ming is wat oor­see wil be­sig­heid doen. Dit neem lank vir ’n tran­sak­sie om af­ge­han­del te word.

Krip­to­geld wil dit ver­an­der. Met so ’n geldeenheid is jou tran­sak­sie vin­nig, goed­koop, a­no­niem en vei­lig, ver­dui­de­lik Ryk.

“Bitcoin is een van die eer­ste kripto- geld­een­he­de wat hier­voor ge­skep is. Dis hoe­kom dit ver­re­weg die groot­ste is. (Daar is al by­na 1 500 krip­to­geld­een­he­de.)

“Bitcoin was be­doel as ’n di­gi­ta­le geldeenheid waar­mee jy ver­han­del. Om by­voor­beeld ’n boek op A­ma­zon te koop. Of selfs iets by ’n in­di­vi­du. Maar nou het dit heel­te­mal an­ders uit­ge­draai. Dit het ’n ba­te­klas ge­word soos goud, ei­en­dom of aan­de­le, en men­se hou dit vir die waar­de, eer­der as vir ’n ver­han­del­ba­re geldeenheid.”

BITCOIN AS BE­LEG­GING

Krip­to­geld soos bitcoin (as­ook die min­der be­ken­de et­he­reum) moe­nie be­skou word as ’n lang­ter­myn­be­leg­ging nie, sê Ryk. “Daar het ’n bor­rel om bitcoin ont­wik­kel, en jy kan geld ver­loor. Bly weg. Baie men­se sien net doll­ar­te­kens, maar dit het ver­al begin van­jaar ge­wel­dig ge­val in prys. Dis an­ders as aan­de­le. Daar is geen on­der­lig­gen­de waar­de in bitcoin nie. Die waar­de word be­paal deur ver­troue.” T­heo Bohnen, blok­ket­ting­ont­wik­ke­laar by The Foun­de­ry, ’n af­de­ling van Rand Mer­chant Bank, is ook “baie, baie ver­sig­tig” om men­se aan te raai om in bitcoin te be­lê. “Stel dit so: Maak se­ker el­ke lie­we sent wat jy in bitcoin be­lê, is jy be­reid om te ver­loor. Dis op die oom­blik nog baie spe­ku­la­tief. Dis hoogs wis­sel­val­lig, on­voor­spel­baar en baie fak­to­re af­fek­teer die prys.”

Moe­nie be­lê in iets wat jy nie ver­staan nie, sê hy. As jy wil koop, koop ’n klein hoe­veel­heid. Hou dit dop vir ’n maand en kyk wat ge­beur. Jy gaan dit dan ook be­ter ver­staan. Dis in­te­res­sant, maar be­lê net wat jy kan be­kos­tig om te ver­loor.

WAT KRIP­TO­GELD U­NIEK MAAK

Dis ge­de­sen­tra­li­seer, met ander woor­de geen en­ke­le geld­in­stel­ling of sen­tra­le re­ge­ring be­heer of re­gu­leer dit nie, jy kan dit son­der ’n bank ver­ruil, sê T­heo. Jy kan vir e­nig­ie­mand in die wê­reld wat toe­gang tot die in­ter­net het, bitcoin s­tuur.

“Bitcoin is di­gi­taal skaars. As jy ’n foto het en jy s­tuur dit vir jou vriend met W­hat­sapp, het jy en jou vriend al­bei ’n ko­pie. As jy vir jou vriend bitcoin wil s­tuur, s­tuur jy dit deur die bitcoin-net­werk reg­uit na hom toe. Dis uit jou re­ke­ning uit, net in sy­ne.”

Maar hoe weet die res van die wê­reld jy gaan nie die­self­de bitcoin vir ie­mand an­ders s­tuur nie? Want die ver­han­de­lings­pro­ses is baie vei­lig, el­ke tran­sak­sie word ge­ve­ri­fi­eer, sê T­heo. Dit word deur blok­ket­ting-teg­no­lo­gie ge­doen.

SÓ WERK BLOKKETTINGS

Al­le krip­to­geld ge­bruik hul eie blok­ket­ting-teg­no­lo­gie ( block­chain). Ge­stel jy s­tuur vir jou vriend bitcoin deur die bitcoin-net­werk. Daar is ’n ge­de­sen­tra­li­seer­de net­werk van re­ke­naars (reg oor die wê­reld) wat dan “saam­werk” om die tran­sak­sie gel­dig te ver­klaar. En om ei­e­naar­skap te be­wys. Al­le tran­sak­sies word in “blok­ke” ge­pak om ’n ket­ting te vorm. Dit kan nie ver­nie­tig of ver­an­der word nie. Hier­die blok­ket­ting is ba­sies soos ’n di­gi­ta­le lê­er of re­kord van daar­die tran­sak­sies. E­nig­ie­mand kan daar­na gaan kyk. Dit maak die tran­sak­sies baie vei­lig, ver­dui­de­lik Ryk.

HOE WORD BITCOIN ‘GEMYN’?

Men­se ver­wys dik­wels na bitcoin wat “gemyn” word. Bitcoin-my­ners is ba­sies die re­ke­naar­foen­dies wat wê­reld­wyd mee­ding om so­wat el­ke tien mi­nu­te ’n in­ge­wik­kel­de wis­kun­di­ge pro­bleem op te los – wat deel uit­maak van ’n tran­sak­sie se ve­ri­fi­ka­sie­pro­ses. Die een wat die pro­bleem eer­ste op­los, het die blok “gemyn”. Vir sy be­lo­ning kry hy 12,5 nu­we bit­coins wat by die ket­ting ge­las word. Ten­sy pro­to­kol ver­an­der word, kan net 21 mil­joen bit­coins ooit gemyn word. Dit is dus nie on­be­perk nie.

WAAR KAN JY BITCOIN KOOP?

By e­ni­ge ge­loof­waar­di­ge ver­han­de­laar. Doen jou huis­werk. Bly weg van ver­han­de­laars wat oor­nag op­ge­skiet het of jou pe­per met ge­mors­pos. (Fa­ce­book het on­langs krip­to­geld-ad­ver­ten­sies ver­bied om­dat baie slen­ters is.) In Suid-a­fri­ka is daar een groot ver­han­de­laar (Lu­no) en ook ’n klom­pie klei­ne­res. ’n Ver­han­de­laar koop, ver­koop en “stoor” na­mens jou krip­to­geld. Jy laai die ver­han­de­laar se app af op jou foon. Ont­hou: ’n Tra­di­si­o­ne­le bank waar­borg in se­ke­re om­stan­dig­he­de jou geld, maar op hier­die plat­form is daar geen waar­borg nie. Hul­le kan ban­krot speel, ge- hack word . . . dit bly jou ver­ant­woor­de­lik­heid, waar­sku T­heo.

Bbc.com be­rig dat ku­ber­kra­kers een Sa­ter­dag in Ja­nu­a­rie $400 000 (so­wat R4,65 mil­joen) van die di­gi­ta­le geldeenheid S­tel­lar Lu­mens – een van die ge­wild­ste krip­to­geld­een­he­de ter wê­reld – ge­steel het.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.