Oor ape wat nie weet hul­le dra die goue ring

Volksblad - - Kommentaar - Ger­hard van Huys­steen

Al dra ’n aap ’n goue ring, hy is en bly ’n le­li­ke ding. S­preek­woor­de soos dié ver­kon­dig al­tyd een of an­der waar­heid of le­wens­les wat so on­ge­veer u­ni­ver­seel gel­dend is. Hoe so?

Want dit word ba­seer op waar­ne­mings en ste­re­o­ti­pes wat ’n groot deel van die ge­meen­skap ken en her­ken, juis om­dat dit so ’n al­ge­me­ne ver­skyn­sel is.

By­voor­beeld, ons al­mal ken een of an­der Ang­he­la in Sand­ton wat eint­lik maar ’n dood­ge­wo­ne En­ge­la van Makwas­sie is. Sy’t ’n twee­tal on­der­skei­dings in ma­triek be­haal en haar toe in die Groot S­tad as een of an­der pro­ku­reur of bin­nens­hui­se ont­wer­per loop kwa­li­fi­seer.

En nou is sy ver­he­we bo Makwas­sie.

Sy is o so hip en ver­lig en ver­tel graag hoe sy en haar Gay Vriend weer die af­ge­lo­pe Sa­ter­dag geshop het tot sy drop. In li­be­ra­le ge­sel­skap­pe ver­wys sy ook gra­gies na haar Black F­riends, of­skoon fo­to’s van hul- le op haar art de­co-skoor­steen­man­tel­rak ont­breek.

Ang­he­la is ’n aap met ’n goue ring.

Want van­aand in haar bin­ne­ka­mer, as sy en Man­lief half for­meel en deur-die-jare-ver­wy­derd in die bed klim ná nog ’n suk­ses­vol­le aand waar hul­le ge­maak gui­tig met dié men­gel­moes van men­se moes meng, hang haar Makwas­sie-on­der­rok en­kel­leng­te on­der haar nag­ka­baai uit.

“Og, ek kan nie gló Wim­pie en Je­an het ons na hul­le troue toe ge­nooi nie! Hoe gaan ons nou weer uit dié ene kom? Ons ver­sko­nings raak op.”

Want sien, Ang­he­la se hip­geit en ver­ligt­geit strek net so ver.

Dis ’n gil as sy saam met Wim­pie kan gaan shop, of as Je­an gra­tis en op hu­mo­ris­tie­se wy­se huis-en-tuin­wen­ke uit­deel.

Wat­wo sy haar se­ën oor ’n “mof­fie­troue” sal uit­spreek.

Want “die Bybel sê tog im­mers . . .”

Lank ver­ge­te is hoe sy vroe­ër van­aand, toe sy def­tig en in­tel­li­gent met die Sand­ton­se E­li­te ge­ko­ket­teer het, ten min­ste drie keer on­by­bels was.

Die haan kraai drie maal skaam, want ’n aap kan maar net nie haar aap­geit weg­steek nie.

Selfs al dra sy daar­die goue ring.

Te­rug na die taal­kun­de: Aan­ge­sien s­preek­woor­de dik­wels me­ta­fo­ries en beel­dend is, kan ’n mens op die beeld voort­bor­duur om die­per in­sig in die mens­li­ke aard en toe­stand te kry.

Uit­ein­de­lik gaan dit tog nie oor die feit dat jy ’n aap is nie, nie waar nie?

Lie­we aarde, die mees­te men­se in my ken­nis­kring – ek­ke in­ge­sluit! – is meer aap en min­der mens.

Ek kom ook van ’n Makwas­sie­plek af, net soos Ang­he­la/ En­ge­la.

Ek het net soos Ang­he­la/En­ge­la ook maar in die Groot S­tad gaan stu­deer.

Dat ek ook maar net soos Ang­he­la/En­ge­la niks an­ders as ’n aan­ge­kle­de aap is nie, is ge­woon nie weg te re­de­neer nie. Maar dit gaan oor die ring. O wee, die ring.

Die aap wat nie wéét hy of sy dra ’n goue ring nie, daai aap is ’n ge­váár­li­ke ding.

Ger­hard van Huys­steen is ’n taal­kun­di­ge aan die Noord­wesU­ni­ver­si­teit (NWU). (ger­hard.van­huys­[email protected] nwu.ac.za).

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.