Kuns IN ’N NEUTEDOP

O­ce­a­nia is daar­op ge­mik om die ver­ha­le van die be­wo­ners van Stil­le O­se­aan-ei­lan­de se ge­skie­de­nis van in­ter-ei­land­han­del, see­vaart as­ook so­si­a­le en ar­tis­tie­ke tra­di­sies te ver­tel

Vrouekeur - - KUNSTENAARSOOG - Deur JOHAN MYBURG Be­soek www.roy­a­la­ca­de­my.org.uk vir nog in­lig­ting Vk

“In die al­ge­meen is die mer­ke spi­ra­le wat nou­keu­rig en e­le­gant ge­te­ken is. Die een kant kor­re­spon­deer met die an­der. Die mer­ke op die lig­gaam ver­wys na loof in ou or­na­men­te, iets soos fi­li­graan­werk, maar daar is so ’n luuks­heid van vorm dat uit ’n hon­derd wat op die oog af al­mal die­self­de lyk, nie twee by na­de­re on­der­soek die­self­de is nie.”

Dit is hoe kap­tein Ja­mes Cook in 1769 die “ta mo­ko”, die per­ma­nen­te mer­ke op die ge­sig­te en ly­we van die Ma­o­ri in Ni­eu­see­land be­skryf het. An­ders as ta­toes, is die vel in dié ge­val nie met naal­de ge­prik nie, maar ge­kerf om groe­fies in die vel te laat.

In 1896 het die Ma­o­ri-hout­ker­wer Te­ne Wai­te­re (1853–1931) op­drag ge­kry om ’n hout­pa­neel ter il­lus­tra­sie van dié mer­ke vir Au­gust Ha­mil­ton se boek oor Ma­o­ri-kuns te maak. Dit is dié pa­neel, wat hier­naas af­ge­beeld is, wat deel is van die Roy­al A­ca­de­my se uit­stal­ling O­ce­a­nia, wat tot vol­gen­de maand in Lon­den te sien is.

In dié Ta mo­ko-pa­neel (56 cm x 78 cm en met ’n re­li­ëf van 15 cm) ver­beeld Wai­te­re twee mans­fi­gu­re met “mo­ko” en daar­on­der ’n pro­fiel van ’n vrou, en gee bly­ke van eks­pe­ri­men­te­ring met kom­po­si­sie so­wel as teg­niek. Hy was deel van ’n ge­slag voor­tref­li­ke beeld­hou­ers en het heel­wat kerf­werk in die Ro­tor­oa-om­ge­wing gemaak.

Ter vie­ring van sy 250ste be­staans­jaar en daar­mee saam die her­den­king van Cook se eer­ste vaart na die Stil­le O­se­aan-ge­bied in 1768, het die Roy­al A­ca­de­my dié uit­stal­ling met so­wat 200 kuns­wer­ke uit O­se­a­nië by­een­ge­bring – van his­to­rie­se voor­wer­pe tot kon­tem­po­rê­re kuns­wer­ke.

Die wer­ke kom uit o­pen­ba­re ver­sa­me­lings wê­reld­wyd en strek oor ’n tyd­perk van 500 jaar. Dit sluit in or­na­men­te van skulp, klip en ke­ra­miek, hout­kerf­werk – waar­on­der ook ta­maai ka­no’s – en wer­ke met re­li­gi­eu­se be­te­ke­nis.

Eu­ro­pa se eer­ste ken­nis­ma­king met die men­se en kul­tuur van dié streek, waar­na in die 18de eeu ver­wys is as ter­ra au­stra­lis in­cog­ni­ta, die on­be­ken­de sui­de­li­ke vas­te­land, was juis deur die rei­se wat Cook na die Stil­le O­se­aan-ge­bied on­der­neem het, on­der meer na die Oos­kus van Aus­tra­lië, Nieu-see­land, Ta­hi­ti en die ei­lan­de van Me­la­ne­sië en Mi­kro­ne­sië.

Uit dié rei­se het ken­nis oor die in­wo­ners se ge­skie­de­nis van in­ter-ei­land­han­del, see­vaart, as­ook so­si­a­le en ar­tis­tie­ke tra­di­sies aan die lig ge­kom. O­ce­a­nia is daar­op ge­mik om dié ver­ha­le te ver­tel. Daar­voor het die Roy­al A­ca­de­my saam­ge­span met die Musée du Qu­ai Bran­ly-jac­ques C­hi­rac in Pa­rys, en met die deel­na­me van die mu­seum vir ar­ge­o­lo­gie en an­tro­po­lo­gie in Cam­brid­ge wer­ke on­der meer uit die ver­sa­me­lings van mu­seums in Nieu-see­land by­een­ge­bring.

Een van die ei­e­tyd­se kuns­wer­ke wat in­ge­sluit is, is die Nieu-see­land­se kuns­te­naar Li­za Rei­ha­na se pa­no­ra­mie­se vi­de­o­werk wat ver­le­de jaar heel­wat aan­dag op die Ve­ne­sie­se Bi­ën­na­le ge­trek het.

Rei­ha­na se In Purs­uit of Ve­nus [in­fected], ver­wy­send na Cook se aan­vank­li­ke op­drag vir sy eer­ste reis, om die baan van Ve­nus na te speur, en wat tot sy ve­le ont­dek­kings ge­lei het, ver­beeld die aan­koms van die B­rit­te en die ge­vol­ge vir die men­se van die Stil­le O­se­aan-ge­bied. Die vi­deo-en­klank­werk is reus­ag­tig en be­staan uit meer as 1 500 in­di­vi­du­e­le di­gi­ta­le lae met iets soos 33 mil­joen piek­sels per raam­pie. Die werk word op ’n to­ta­le op­per­vlak van

23,5 m x 3,3 m ge­pro­jek­teer.

Die uit­stal­ling duur tot 10 De­sem­ber.

Te­ne Wai­te­re se Ta mo­ko-pa­neel, ge­kerf­de hout, skulp en verf. Met ver­gun­ning van die Na­si­o­na­le Mu­seum van Nieu-see­land Te Pa­pa Ton­ga­re­wa.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.