Di­a­mant van die Wes­kus

Weg! Platteland - - Kom Kyk Nou! -

Hier­die Wes­kus­dor­pie so­wat 150 km noord­wes van S­pring­bok het in 1855 ont­staan om as ha­we te dien vir die ko­per­my­ne by Na­ba­beep en O­kiep, net noord van S­pring­bok. Maar om­dat wa­ter skaars is in dié ge­wes­te, is mui­le ge­bruik om die erts te ver­voer p­leks van stoom­trei­ne. Die mui­le het wa­ens op ’n s­mal spoor­lyn ge­sleep – el­ke klom­pie ki­lo­me­ter is vars mui­le in­ge­span. An­der goe­de­re en selfs pas­sa­siers is met dié muil­trei­ne ver­voer en die reis het twee dae ge­neem.

Toe die ko­per­my­ne in 1919 sluit, was Port Nol­loth se toe­koms in die ge­drang. Maar van­dat Jack Car­stens die eer­ste spoel­di­a­mant na­by Port Nol­loth ge­vind het, is dui­sen­de en dui­sen­de ka­raat al uit die see ge­haal tus­sen A­lex­an­der­baai en K­lein­see. En die dorp oor­leef.

“Hier­die is die e­nig­ste plek ter wê­reld waar dui­kers di­a­man­te uit die see suig,” ver­tel Ge­or­ge Moy­ses, wat self 40 jaar ’n di­a­mant­dui­ker hier teen die kus was. Ge­or­ge het op Se­ne­kal in die Vry­staat groot­ge­word en as kind al daar­van ge­droom om in die see te duik. “Nog­al ver­re­gaan­de vir ’n Vry­staat­laai­tie wat skaars wa­ter ken!” lag hy.

Hy het in 1976 Port Nol­loth toe ge­kom – “ge­vlug vir die weer­mag” – en ge­hoor van ou­ens wat in die see duik en di­a­man­te soek.

“Ek het ge­dink: ‘Jis­laaik, dís wat ek wil doen’ en da­de­lik die no­di­ge kur­sus­se gaan doen. Dit is ’n on­ge­loof­li­ke werk, weet jy, al is dit hard en ge­vaar­lik.”

Dees­dae werk Ge­or­ge in Port Nol­loth se mu­seum waar hy vrag­te vol sto­ries en in­te­res­san­te fei­te met be­soe­kers deel.

Ver­ha­le oor die smok­kel van di­a­man­te is daar baie. “Vroe­ër het die ou­ens wed­vlug­dui­we in hul­le kos­blik­ke die myn in­ge­smok­kel. Dan maak hul­le sak­kies met di­a­man­te aan die dui­we vas wat dan daar­mee te­rug huis toe v­lieg. So het die een ou die dag sy duif ef­fens oor­laai. Daai duif raak moeg en soek plek om te land, en hier tus­sen A­lex­an­der­baai [waar die myn is] en Port Nol­loth is ’n boer op sy plaas be­sig om swaar te kry. Hy bid: ‘Ag, He­re, red my tog uit my ver­knor­sing.’ En daar kom daai oor­laai­de duif uit die he­mel en land langs die boer.”

Om dié re­de mag nie­mand e­ni­ge vlieg­dui­we in die ge­bied aan­hou nie, ver­tel Ge­or­ge. Maar dit keer men­se nie om te smok­kel nie. In die mu­seum hang selfs ’n koe­rant­uit­knip­sel wat ver­tel van die dorp se vo­ri­ge bur­ge­mees­ter, Nick Kot­ze, wat ge­vang is weens smok­ke­la­ry. “Broer, soos ons hier staan, vind daar waar­skyn­lik ie­wers hier rond ’n vloek­steen­tran­sak­sie plaas,” sê Ge­or­ge. >

‘Ou­ens het wed­vlug­dui­we in hul­le kos­blik­ke die myn in­ge­smok­kel. Dan maak hul­le sak­kies met di­a­man­te aan die dui­we vas...'

HUGO FOOT IS EEN van die jon­ger dui­kers in dié ge­wes­te. Hy sê dit is moei­lik om net van die duik­werk te le­we. “Die duik­sei­soen is tus­sen Ok­to­ber en A­pril, en ons het net so 30 tot 50 dae wat die see en weer reg is vir duik. Die an­der dae sit jy en wag.”

Daar­om pro­beer Hugo in die an­der tye snoek vang én hy en ’n vriend, Se­an Nass, het selfs met see­red­dings en nood­diens­te be­gin. “Jy sal dit nie glo nie, maar daar was niks van die aard hier op Port Nol­loth nie. Ons het nou al ’n he­le paar res­cu­es ter see ge­doen. Die erg­ste was ’n vis­vangskuit met vyf mans wat om­ge­slaan het. Ons kon vier ou­ens red, maar glad nie die vyf­de een kry nie. Hy het ’n paar dae la­ter op die s­trand uit­ge­spoel. Die men­se hier sê die lyk loop huis toe, want die dooie lig­gaam dryf reg­op on­der die wa­ter en dit lyk reg­tig as­of hy loop.” >

Hy het self al met ’n skeur­tand­haai te doen ge­kry wat hom rond­ge­stamp het ter­wyl hy duik.“eers het hy net oor my ge­skuur, maar la­ter ge­stamp. In ’n s­ta­di­um het ek ge­dink ek gaan hom met die pyp vas­suig, maar re­ken toe dit gaan hom net die hel in maak.”

Maak dit hom op­ge­won­de om te duik? “Kyk, daar is baie mooi­er klip­pe on­der die see as di­a­man­te. Maar ’n di­a­mant het nou maar een­maal daai vreem­de aan­trek­kings­krag.” Hy lag. “Dit is mos hoe jy weet jy het ’n reg­te di­a­mant in jou hand: Jy kyk da­de­lik rond om te sien wie sien jou.”

Die le­we op Port Nol­loth is goed. Vra maar vir Jay­den Nass wat kaal­voet loop waar hy wil wees, dui­ne het om in te speel en laat­mid­dae vis­vang in Voet­baai se stil wa­ters.

Hugo, Ta­nya en klein Mat­thew Foot saam met Jay­den, Ca­tryn en Se­an Nass ná ’n aand se heer­li­ke braai en won­der­li­ke sto­ries.

Die Waar­heid-slag­huis op Port Nol­loth word glo só ge­noem om­dat die ei­e­naars, Jo­han en Al­ma­ri Ru­dolph, al­tyd die waar­heid praat.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.